- Rinfela Zadeng
Science thiamna hmanga khawvel hmasawnna hi nasa taka a zuan avangin thiltih a awlsam a. Internet khawvela kan chen tawh avangin lehkhabu kêua hun hmang hman hi kan awm meuh tawh lo. Lehkhabua inziak aia awlsam leh rang zawk, kim chang zawkin internet-ah engkim hi kan zawng a. Pasaltha thawnthu pawh lehkhabu aiin You Tube atanga hria kan tam tawh zawk awm e. Chutih lai chuan lehkhabu lo la chhiar tang tang, lehkhabu hlutna chang hria mi tam tak kan la awm hi a vanneithlakin, ram leh tana mi hlu te an ni ti ila thu kan uar lutuk awm lo e.
Mizo te zingah chauh a ni lo a, khawvel pum huap pawhin lehkha chhiar hi kan peih tawh lo a. A tak tak khawvel aiin internet khawvelah mi kan cheng tam tawh zawk a. Sipai nih tum ngai reng reng lo pawhin PUBG hmangin silai kah leh indo chu kan thiam em em tawh a nih hi. Chutiang kara lehkhabu tha lo la chhiar hram hram thin kan nei hi, tangka leh rangkachak tam tak aiin an hlu a ni. Chutianga lehkhabu tha leh chhuak thar lo chhiara lo lei ve zel tu Mizo thalai tam tak kan lo la awm hi, Pathian malsawmna a ni.
Zirna huang hian internet lama hriatna hnâr aiin lehkhabu atanga hriatna hnâr neih hi a dah sang zawk a. Chutiang chiah chuan hna tha leh hna sang thawhna tura exzam kan pêk dawn pawhin lehkhabu chhiar tam a ngai zawk thin. Khawvel ram ropui hruaitu te hi lehkha chhiar nasa, lehkha chhiar tura hun inpe nasa an ni thin a. Mizorama kan ram hruaitu tha leh langsar te pawh hi lehkhathiam leh lehkha chhiar nasa an zel tih hi kan hre awm e. Chuvangin lehkha lo chhiar hram hram thin te hi kan ram leh hnam tana innghahna, nakin thlenga kan la rin tur an ni zel dawn.
Lehkha chhiar tur chuan hun, sum leh pai leh taimakna neih a ngai a. Lehkhabu tha pangngai lei tur chuan sum kan sen ve fo a tul thin. Lehkhabu chhiartu leh lei tute hi mi hausa leh mi hman tak an ni bik lo a. An sum leh pai, an hun hlu tak sengin lehkhabu leiin an chhiar thin. Anni hi awm lo ta se, lehkhabu ziak tute tan hian lehkhabu tihchhuah zel ngam a ni lo ang a. Lehkhabu tha chhiar tur kan nei lo thuai ang a, hnam ropui leh fing, ram leh hnam hmasawn nih zel a harsa nghal dawn a. Chuvangin vawiin khawvela langsar lo taka kan hnam rohlute zinga pakhat chu lehkha chhiar thinte hi an ni.
Lehkhabu tha, bu 3000 atanga bu 10000 dâwn kan la hralh zo thei te hi a thlamuanthlak a. Chutianga lehkha lo chhiar thin Mizo kan lo la awm te hi a va lawmawm em! Vawiin thlenga lehkhabu dawr tha tak tak kan la nei te, Social Media – Instagram kal tlangtea lehkhabu kan lo la zuar thei te hi a lawmawm a. Lehkhabu lei duh, lei nachang hria, ngaihven, chhiar duh heti zat kan lo la awm hlutzia leh lawmawmzia hi sum tam tak neih aiin a hlu zawk a ni. Sum tam tak nei, lungchhuak si loa khawlkhawma hum tlat tu chuan ram a ti rethei a. Neih zawng zawng senga lehkhabu leia a hun hlu tak senga lehkha chhiar thin chu kan ram leh hnam hmasawnna kengtu a ni a, hnam rohlu a ni.
Lehkhabu chhuahna/chhutna dawr changtlung tak kan nei chho mek zel te hi Mizoram tan chuan chanchin tha a ni a, chanchin thar lawmawm a ni bawk. Lehkhabu hmelhmang tha, chhiar nuam leh itawm, ro tling tak tak lo chhuak zel te hi a lawmawm takzet a. Chung lo chhuahna bul be chu a chhiartu kan lo la nei zel hi a ni. Lehkhabu leia chhiartu te hian chawimawi leh fak hi an phu a, chu chu an laka kan bat a ni bawk. Anni avang hian Mizo tawng a hausak phah a, lehkhabu tha leh rotling a chhuah phah zel bawk. Lehkha chhiartu hi nei lo ila chuan lehkhabu tam tak hi chu a chhuak lo ang a, a chhuah pawhin a hlu lo ang. Lehkhabu hlutna vawrtawp chu a chhiar tute hi an ni.
Ram leh hnam rohlu i ni a, i hun hlutak leh sum leh pai senga lehkhabu leh chanchinbu te i lo leia i chhiar avang hian Mizoram leh Zofate hian kan zah che a. Nang hi kan ram mamawh, kan ‘idol’ dik tak leh kan ngaihsan tur chu i ni. I mamawh leh i nuam tih zawnga i hun leh sum pawh hmang phal loa lehkabu leina leh chhiarna atana i lo inseng ral thin hi chawimawi i leh zah i phuin, kan chawimawi thiam tawk lohnaah che leh kan ngaihhlut thiam tawk loh che avang hian min ngaidam ang che.