B E I H R U A L

  • Debbie Rinawmi

HUN HMASA LAM…

Sakhuana chungchanga Mizote sulhnu leh chanchin hi a ngaihnawm hle a, ngaihdan hrang hrang pawh a awm thei awm e. Mizote hi ‘sipisial’ takin Pathianin min siam a, Chanchin Tha kan dawn theih nana kan tana kawng buatsaih pawh kha a thui viau mai; chuvangin, ‘zo’ tih te pawh hi thil thing sawi nana hmang mai lovin, kan thinlung chhungril atanga chhuang taka kan sawi fo a tul hle a ni. Mizote hi ramhuai be thin kan ni reng em tih te pawh hi ngaihtuah ngai tak leh thupui khel tul tak a ni a; amaherawhchu, tun tumah chuan kan hman lovah ngai I la.

Kan pi leh pute nun kha han thlir let chuan sakhuana in a hual vel tlat ti I la kan sawi sual tam kher lo vang. Ramhuai be hnam ti tein kan insawi fo mai a, kan pi leh pu te khan ramhuai kha an be reng em tih te pawh hi zir chian ngai tak a ni. Natna leh vanduaina an tawh khan ramhuai sulhnu nia an rin avangin tihlawm kha an duh a; amaherawhchu, ngaihdan pakhatah chuan chumi avangin pathianah an ngai tihna a ni kher chuang lo a ni. He ngaihdan vuantu zingah hian Rev. Liangkhaia pawh kha a tel a ni tih a lehkhabu ‘Mizo Awm Dan Hlui’ ah khan a lang a ni. Tunlai takin ngaihtuahna han hmang ta I la, mi thenkhat chuan khawtlanga mi thiltithei deuh te hi an tlawn a, an pawisawi te an hlau em em thin a, mahse pathianah an be kher chuang lo.

‘Influence of Christianity in Mizo Fiction’ tih bu ah khan K.C. Vannghaka chuan ‘minor gods’ kan tih ang te kha ring tho mah I la, hmanlai Mizo te sakhua chu pathian pakhat chauh awm rinna (monotheism) a ni a ti a, a pawmawm hle. An rin danah chuan ramhuai leh thlarau sual chungah Vanchung nula te, malsawmnaa vur tu Khuanu te, thiamna hrang hrang pet u Vanhrika leh venghimtu angel Khuavang kha an awm a, chumi chung lehah chuan Pu Vana kha a awm a. Pu Vana kha hre chiang lo mah se, an ring a, an dah chungnung hle a ni. Thlarau sual ten en kha chuan a nihphung tura an ngaihruat pawh a dang daih a, Pu Vana chu nunnem leh fel tak turin an ruat a ni. Anmahni venghimtu leh an mamawh petu ah an ngai a. Malsawmna an dawn a, an kawngte a tluan chuan ‘Ka Pathian a tha’ an ti a, hun hlauhawma an dinin ‘Pathianin zah a ngai ang chu’ an ti a, chutiang zelin an hun tawn hrang hrangah khan Pathian hming kha an lam chamchi a. Heng te avang hian Pathian hi khang hunlai khan la hre chiang lo mahse, an dah chungnung hle a ni. Hnam tin mai hian min khaikhawmtu hi kan mamawh a, kan pi leh put e pawh khan Pathian hi engkim tithei (omnipotent) leh hmun tina awm (omnipresent) a an ngai kha a mak hran lo. Chuvang a ni mahna, Kristian sakhua a lo luh khan an thinlung a inhawn hma em em nachhan, ramhuai hlauh vang te chu ni tho mahse.

BEIHRUAL CHU…

Zuang dawrh I la, ziaktu thenkhat tar lan danin kum 1917 favang hun laia neih Presbytery chuan Beihrual (an Evangelistic Campaign) neih a rel a, chumi kum Nikir thla (June) ah neih nghal a ni a. A kum lehah erawh chuan remchan zawkna avangin Mimkut thla (September) ah hman a ni a, tun thleng kan hmang ta a ni. Hetiang hi thil awmdan a nih avangin kum 1918 hi Beihrual hman tan kum anga sawi thin a ni a, kumin hi vawi 104 kan hmanna a ni. Hetih lai chuan Mizoram Synod in Beihrual chanchin a chhuahah erawh kum 1918-a Champhai Hmunhmeltha khaa Presbytery inkhawmpui in a rel tih a ni. Hun lo kal zelah a hman dan erawh a danglam tawh hle a; amaherawhchu, thupui zir tur bik a awm thin hian a ti felfai hle. Beihrual zirlai bu hi a siam tan kum tak hriat ni lo mahse kum 1941-ah chuan hman a ni tawh tih chhinchhiah a ni a. Beihrual thlaah hian chhum lo chat lovin kum 1979 atangin Chhungkaw Hapta hman a ni a, kum 1978 atangin Ramthar Hapta hman a ni a, heng te hian a ti hlu zual hle.Harhna tum hnihna hi kum 1913-ah a lo thleng a, kum hnih lai a awh a. Hemi hnu hian kohhranah nguina a thleng a,a hmaa phurna leh thathona chuan zuai lam a pan a, hemi avanga Beihrual rawtna hi awm niin a lang.

Heng atanga lang chhuak chiang tak chu kohhran chhung hi a him a; a chhunga awm tur hian famkim a ngai lo va. Mi famkim lo apiang tan awm a him zual a ni. Beihrual hunah hian mimal, kohhran leh khawtlang tih hmasawnna tur lam te zir thin a ni a, a hlawk thin hle. Beihrual lo intan dan/chhan te ngaihtuah chuan kan khawvel chhe tawh takah hian kohhran leh Pathian thu hi kan himna tur a ni tih a lang chiang hle.Kan tun hunah pawh hian induhkhawp lovin rual awt viau mah I la, Beihrual thla kan nei ringawt pawh hi kan vannei hle a ni.

Mimkut thla han chuan kai hi chuan hnam dangin ‘Wake me up when September Ends’ ti mahse Mizo Kristian-te thinlungah chuan Beihthla thla tih a lo lang nghal a, chu chuan kan Kristianna nghehzia te pawh a ti lang awm e. Kan hun hman te hi tangkai lo leh sawtpui lo angin lang mahse Beihrual hmannaa kal taima te chu an chhungrilah intuh a lo awm thin a; mihring pawh thang lai kan inhmu lo va, nitin chaw kan ei a, kan thang zel ang chiah hian. Beihrual chungchanga Pastor Saiaithanga’n, “Pathian malsawmna dawng lovin kum tin September Beihrual hi a la tlingtla lo a ni kan ti thei ang”, a tih hi a sawi dik hle mai. Eng tiangin nge he thla hi I hman ve dawn le?

Leave a Reply

error: Content is protected !!