- Lallunghnema, Charity Lodge

Ka article chhuak hnuhnung berah khan he consumer khawvela ka tawnhriat thenkhat leh keima mimal hmalaknaa hlawhtlinna thenkhat ka rawn sawi a.Hetianga kan hmalaknaa hlawhtlinna ka han tarlan thin chhan hi. Harsatna neiten intih hmuh se tih kan duh vang a ni e.
Chubakah Consumer Right leh Consumer Commission te hnathawh dan leh an dinhmun te ka rawn telh kha a ni a. Kei ve hian eng kohna nge ka hriat a ka dawn pawh ka hre lo va. Pathianin ti tura min duhna nite hian ka ngai hial thin. Ka lo a ta nge, ka lo fing ta viau tih pawh ka inhre thiam thei hauh lo mai. Heti tak mai a, consumer right ka buaipui tak hial hi!
Tum khat chu ka thianpa pakhat hi kan Inah a lo chuang kai ve nawlh mai a. A vawi hnih a lo lenluhna niin ka hria.Kan thianpa chuan an Elektik bill tam thut chu a hre thiam lo hle a. An bill pathum, thla thum chhunga mi chu a ziak chhuak vek a, a laihawla an bill chu fal takin a tlem a, a hnuhnung ber chu a sang fal nalh mai a. P & E SDO Office-ah ka han kal a, thawktuten an han endik sak a. Kha a bill tlem fal nalh kha complaint lovin a sang fal kha a complaint chu a ni a. Rualkhai lo a ti a ni. Dik lo awmin a hria a ni. Tichuan, eng eng emaw tiin an siam remsak ta ringawt mai a. He thu ka sawi chhan hi Elektik bill hi tute pawhin kan ngaihsakin kan inzir thiam tur a ni. Bill tam kan vei laiin bill tlem kan vei ve bawk tur a ni. Bill a tamin kan phun a, kan complain mai thin ang hian kan bill a tlem chuan kan complain ngam tur a n.Hetiang hi ka vei thar ta viau a ni.
Thil man sang kan do lai hian thilman, a hniam avangin kan lawm ngawt tur a ni hek lo. Bungraw tlo,him dam kan beisei zawk tur a ni.
Thil man hniam leh tlem ringawt consumer-te hian kan beisei tur a ni hek lo. A nihna dikah chuan thil man emaw hman man emaw leh bungraw hlutna leh tha leh zung pek man chu a inphu tawk tur a ni. Hetiang thkir dan kei chuan , ‘consumer thought,’ ka ti a ni. I thil lei leh i bungrua chu a inmil tur a ni. Vawksa i lei chuan sa tha, ei tlak, ei man hla, a awm ngei tur a ni a. A ruh leh sa chhia a tel tur a ni hek lo. Phuihnam tela, a kuang telh thintu chu mi dik leh rinawm a ni thei lo.
Thil leia duham leh pamhamte hi smart consumer an ni thei lo. Consumer dik, consumer rinawm chuan a thil tihna reng rengah fimkhur takin a ti thin a. Ram economy dinhmun ngaihtuah chungin a bazar thin a ni. Chutiang mi chu an vang hle si a nih hi! Tun laia kan chelek ber zinga mi tam tak indawrna leh inkawmna chu social media chi khat WhatsApp hi a ni a. Group pakhata ka telnaah chuan consumer issue chi hrang hrangte hi ka tarlang ve thin a. Ngaihven a hlawh lem lo khawp mai. Ngaihven chu sawi loh ‘like,’ tu ka hmu ngai mang lo. A Consumer interest lam posttu nih pawh a zahthlak zawk hial nia!
Mipui vantlang chunglama ka ngaih, inti fel tak take chuan a der pawhin min chu-e kha-e ngai hek lo. Consumer an ni tih pawh hi hrilh ngm ni lo hial! Chutih laiin fing an intih hle laiin consumer right an hre hlawl lo va, an tuarna pawh an hre chuang hek lo. Tawngkam uang leh maksak pui puiin an inhnial a, an inkap thin. Tawngkam cheh pawlhna apiang an ngaisang emaw tih turin an khawsa vel ve bawk a ni. Ram changkang lovah an awm a, inti changkang takin hun leh ni te chu an chhiar liam mai mai a ni. Anni hi he zoram khawvelah hian mi pawimawh ber chu an ni lem lo mai thei. Hengho hi nitin dawrkai leh sumdawngho bum fin theih loh te chu an ni,kan ti thei ang. A hahthlak khawp mai. Consumer khawvelah hian consumer kan nih hi hriain dawrkai leh sumdawng,mipui lem zawh tumtute hi keini consumer right veitute hian kawng hrang hrangin kan do ngam tur a ni. Consumer Awareness kan pe ang a, consumer an nih in hre lo te kan hrilh ang a, dikna leh chanvo an neihziate chu thil tihin kan entir bawk tur a ni.
Consumer Right hriatna lamah hma kan sawn reng e. Mimal taka min rawn pantute hmel han hmuh phei hi chuan consumer khawvel tan vartian a in tan der tawh a ni. ,Consumer te tana khua a var theih nan hma kan la tur a ni. Chumi atan chuan ram hruaitute, politician te, an lo harh chhuah a hun tawh tak zet zet a ni.
Aw, consumer harh la,
Rawk leh tihnawmnahin awm tawh suh. Inveng la, inhumhim rawh.
Tun tum hian Zoram lam hawiin consumer pakhat thiam channa thu tawitein ka sawi dawn a ni. Consumer khawvelah kan la hniam hle kan tihrualin mi huaisen tak tak, consumer an nih anga an dikna leh chanvo humhalh tum an lo awm thu hriat hian nasa takin phurna min pe thin a. Officer zingah ‘bright’ tak tak hmuh tur an tam hle tho. Hengho hi an fakawm a, consumer te harsatna an vei zia kan hriat phei hi chuan nasa taka tawiawm tur kan ni.
A thunawn ang maiin ka chham nawn leh dawn! Chu chu Bank dawrtute hi consumer an n,tih hi!. Tun tuma kan sawi pawh hi consumer leh bank pakhat inkar thu a ni.
Aizawl District Consumer Commission a member ka nih lai khan ka u Thanhawla President leh nau duh tak Rohmingliani te nen khan consumer complain kan dawng nasa thin hle. Ni khat thil thuah ringawt pawh case 10(sawm) chuang kan ngaihtuah chang a awm thin. Tumkhat pawh, Aizawl tlak lama nu pakhat hian Bank pakhat hi a rawn khing nawlh mai a. Chu an thu leh hla chu nuihzat thlak nuihzat chi si loh a ni! Nu pakhat chuan heti hian a ti, “He Bank-ah hian pawisa draw turin ka va kal a, pawisa ka lo nei tawh lo va, ka pawisa draw hnuhnung ber ni Bank-in i ,’draw,’ an tih niah hian inah ka awm; ka lengchhuak lo. Signature pawh hi ka signature a ni lo”, a ti piap piap mai a. Sawi tur a vang duh khawp mai. Complainant signature a nih leh nih loh finfiah turin forensic science lamah kan thawn ta niin ka hria. Signature hi entawn theih a ni a. Signature hi chu vawi sangkhat pawh danglam deuh mahse a neitu signature dik tak hi chu a hriat theih an ti thin. He complaint (case) atang hian consumer huaisen entawntlak tak kan hre thei dawn a ni. Chutih rualinhe khawvelah hian tute mah hi an dik famkim thei lova, Lal Isua chauh hi dik kim chu a ni, kan tih thin hi thu belhchian dawl a ni. Chutiangin tha famkim kan awm thei lo bawk.Inhriatthiamna khawvelah kan nung hram hram hlawm zawng a nih hi!
Mi pakhat (a hming ka tarlang lo mai teh ang – Llh) Aizawl chhim lama mi hian Bank Branch pakhat atangin kum 2004 Housing Loan Rs. 400000/- ( nuai li)a la ve a. A pung hi 8.25℅ per annum a ni. Thlatin Rs 4200/- a rulh tur a ni. Chutiang tak chuan a loan lak hi thlatin Rs. 4200/- in a rul zar zar a. Mahse, a account statement-a a landanin loan rul tha lova puh a niin floating rate 10.15℅ per annum leh 11.50℅ chung lam thleng a pung awm tura chhutsak a ni a. He bank tihdan hi a lungawi thlak lo hle a. Loan latu tan nasa taka mualphona leh tuarna thleng thei a ni. Chuvangin Loanee lungawi lo chuan Aizawl District Consumer Forum-ah Bank hi a khing ta a ni. Forum chuan ngun taka a ngaihtuah hnuin deficiency awm ngeiin a hria a. Rilru tihhah manah Rs. 80000/- chawi turin a rel sak ta a ni. Hei bakah hian loan interest an lo pek- tir zawng zawng chu loanee account a siam remsak turin judgement a tichhuak ta a ni. He judgement & Order hi ni 3 May 2018 a tihchhuah a ni a. Case number chu CC No. 62 of 2015 a ni.
He Judgement & Order-ah hian Bank thuneitute chu lungawi lovin State Consumer Disputes Redressal Commission hnenah Forum thutlukna chu a khing let a. He State Consumer Commission pawh hian a lo ngaihtuah a, ngun taka a zir chian hnuin Bank chu thiam loh a chantirin District Forum thutlukna chu a pawmpui ta a ni.
State Commission thuremnaah chuan rilru tihnat sak avang a District Forum- in Bank chawi tura a tih zat chu Rs. 50000/- in a tihhniamsak ta thung a ni. He State Commission Judgement & Order hi 10th August 2022 khan tihchhuah a ni.Commission Oresident leh Memberten an hmung an ziah hnam bawk.
He consumer hnehna hi a ropui a, consumer tinin kan hriat atan ka han ziak a ni. A kip a kawiin ziak dawn ila, a sei bakah a nek a nawk a tam duh hle a. A pawimawh chin chauh hi a awm reng a, hmana tangkaipui theih a ni. Mi zawng zawng tana Dan siam Consumer Protection Act 2019 hi ngaihsak lova bengkhawn tha duh lo chuan an tuar reng dawn a ni.
Dan hi mi sual tana siam a ni lova, mi huaisen tana siam a ni, dawihzep tan danin awmzia a nei lo.
I dikna leh chanvo chu i hnenah a awm reng a. I duh chuan i hmang tangkai thei, i duh loh erawh chuan i thu thu a ni e. I thuin thiam i chang ang a, i thu vekin i tuar dawn a ni. Kei chuan consumer khawvel ning khawng hre lo, inti fing si hi ka ngaisang mawh khawp mai. Eng pawh nise, harsatna i tawh chuan min lo hrilh zel dawn nia.Kan tiho zel ang.Chawlhkar lo awm leh turah chuan intihcher duh thubuai remna leh misleading advertisement chungchang leh a kaihnawih kan sawi ang. Consumer mi dikho khan lo chhiar ngei rawh u