- Upa Lalthara, Kohima (9436001667)
- TUNLAIA ‘PIAN THARNA’ KAN HRIAT THIAM LEH KALPUI DÂN HI CHU RINGTUTE ZÎNGA INTHLIAR HRANNA RILRU SIAM THEI LEH, RINGTUTE INPUMKHATNA TI CHHE THEI A NIH A HLAUHAWM TA
29.1 Bung hmasa-a kan sawina êng atanga thlîr chuan ‘piang thar’ tih hi, Bible tawngkam pakhat (Greek tawnga gennao anothen) kan lehlin fuh chiah loh atanga kan ‘tawngkam chher chhuah thar’ ni maiin a lang a. Chu bâkah Bible-a he tawngkam hman a nih dân (a context) nêna inpersan takin, Kristian tha bîk leh thlarau lama tawnhriat nei tha bîk (devout Christian) ni-a inngaiten anmahni leh chutiang nihna/ dinhmun chang pha tawh chin ni-a an ngaihte sawi nâna an hman thin ni pawhin a ngaih theih âwm e. Bung hmasa lama kan sawi tak ang khan, Bible Commentary pakhat-ah chuan “ ‘Born again’ tih chu ‘chung lam hrin’ tih sawi nâna Isuan a hman a ni a; mahse tûnah chuan ‘Kristian tha bîk’ (devout Christians) sawi nân hman a ni tlângpui ta,” tiin a lo ziak ta hial reng a ni.
29.2 Tin, ‘piang thar’ tih hi keimahni leh kan ringtupuite ‘thlarau nun tehna’ atan te, ‘ringtu tak leh tak lo tehna’ atan te, “Isua Krista nena inzawmna tak tak nei leh nei lo tehna” atan te kan hmang thin bawk niin a lang. Kawng emaw zâwnga thlîr chuan, hetiang zawnga kan ringtupuite kan teh thin hi chu a Farisai rim nam deuh chuan a ngaih theih awm e.
29.3 Lal Isuan buh seng hun a thlen hmâ chu ‘buh lem’ leh ‘buh tak’ te pawh lo to zâ rawh se, (Mt 13:30) a tih laiin, keinin he ‘pian tharna’ kan tih hmang hian ringtute zînga ‘buh tak’ leh ‘buh lem’ lo thliar hran phêt kan tum thin niin a ngaih theih bawk awm e. Kan unaute “ringtu piang thar lo/ piang thar tha lo/ piang thar da leh,” ti-a kan han sawi te, “Nang, i piang thar tawh em?” kan tih te hian, kan ringtupuite zînga ‘buh tak’ leh ‘buh lem’ lo thliar hran phêt kan tum a ang deuh tlat thin.
29.4 Mihringte famkim lohna lian tak pakhat chu, mahni fel lohna leh panna lai hmu hlei thei si lova, mi dangte fel lohna leh panna lai hmu thei riau kan nihna hi a ni a. Hei tak hi a nia, kan ringtu unaute lo tehtu emaw, lo bûktu emaw atâna kan tlâk lohna chu. Lal Isua pawhin a rawng bâwl hun laia ‘sâkhawmî tha bîk’ ni-a inngai a, mi dangte tlin lohna lai hmu thei riau si, Farisai-te kha, ‘mahni mita khanchhuk hmu lova, mî mita hmawlh tê tak tê hmu thei riau’ an nih thu a hrilh dawt mai a nih kha (Mt 7:1-5). Bible-a kan hmuh angin, Farisaiten misual leh kawm tlak loh ni-a an ngaihte kha, anmahni aia Lal Isua Chanchin |ha dawngsawng thiam tute leh vanram changtute an lo ni ta zawk bawk si a nih kha.
29.5 Tin, Matthaia Bung 7:1 thu, “Sawisêl suh u, sawisela in awm loh nân” ti-a Mizo tawnga kan dah pawh hi duh thu a sâm lo deuhin ka hre thin. Helai hi Sâp tawng chuan, “Judge not, that you be not judged,” tih a ni a. “Mi dangte lo bûk suh, bûka i awm loh nân,” tiin dah ila, a awmzia a phawk chhûak tha zâwk âwm e. Helâia Lal Isua thusawi hi chu, ro rêltuin a hmaa mi an hêkte emaw, inkhingte emaw, bûkna (padla) hmanga mi sual (thil tisualtu) an nih leh nih loh a lo bûk thin ang hian, in ringtupuite lo bûk ve ngawt thin suh u, a tihna ni berin a lang.
29.6 Court-a ro rêltu chuan a hna a nih miau avangin, court-a inkhingte chu tu nge thiam a, tu nge thiam lo, tih hre turin bûkna hmanga a lo bûk (a lo judge) a tul ta thin a ni. Amaherawh chu, keini ringtute hi chutianga kan unaute ro rêlsaktu leh bûktuah kan lo insiam ve ngawt tur a ni lo, tiin Lal Isuan min hrilh niin a lang. A chunga kan sawi tâk ang khian, ‘pian tharna’ kan tih hi kan Kristian unâute bûkna atân kan hmang fo thin ni-a a lan avang ngawt pawh hian, thil tha lo leh thil tul lo tak niin a ngaih theih bawk.
29.7 Lal Isua khân, a zirtirte leh amah pantute kha ‘piang thar’ turin a ti ngai lova; amah ring turin leh a hnung zui turin a ti mai zawk a ni. Chutianga amah ringtute kha chu thlarauva hrin/ chung lam hrin/ Pathian hrin (gennao anothen) an lo ni a; chumi bâka ‘pian thar’ leh theihna emaw, a tulna emaw Bible-ah a lang lo. Thuthlung Thar hun intan tirh lâia tirhkohte pawh khân, ‘piang thar’ turin tumah an ti ngai lova. Philippi khaw tang vengtu’n “Pute u, chhandama awm turin eng nge ka tih tur?” ti-a a zawh khan, Paula leh Sila te khan, “I piang thar tur a ni” an ti lova; “Lalpa Isua Krista ring la, tichuan chhandamin i awm ang, nang leh i chhungte nen” an ti mai a nih kha. Heta Paula leh Sila te chhanna (tanlai tawng takin, an prescription) hi mawl leh ho hle-in lang mahse, tang vengtu leh a chhungte tan kha chuan a tha tawk a nih kha! Tunlaia pian tharna chawisangtuten kan thalai Pathian Thu-a tuihalte tana chhandam nih theihna kawng an kawhhmuh dan hi chu a lo danglam ta-in, hriat thiam leh zawm thiam pawh a lo harsa ta niin a lang. Rev Lalhmingchhuanga Zongte, Baptist Pastor ngei pawhin, “Camping/ Crusade kan neih nikhuate hian, pianthar duh em em si, ‘pianthar thiam lo’ sawi turte pawh an awm bawk thin a ni” a lo ti hial tawh a ni!
29.8 Tunlaia ‘piang thar’ leh ‘piang thar lo’ thliar nana kan buklung hman thenkhatte chu: ‘Pathian hriatna leh Pathian nena inzawmna nei tak tak leh nei tak tak lo’ tih te, ‘Chandam nih inhriatna leh thih thlamuanna nei tak tak leh nei tak tak lo’ tih ang te hi an niin a lang a. Hetia kan ringtupuite leh Pathian inkar thil lo va tehsak phet kan tum thin hi chu a Farisai deuh tlatin a lan bakah, hetiang zawng hi chuan tumah hi kan va buk dik tak tak thei chuang lovang. Tin, hetiang zawnga mahni inbuk tling em em leh, inring tawk em em, ‘chhandam nih nihriatna’ leh ‘thih thlamuanna nei’-a inchhal, ( tunlai tawng taka ‘inti piang thar’ leh, ‘in la confi’ em em), “Lalpa, Lalpa, i hmingin thute kan sawiin, i hmingin ramhuaite kan hnawtchhuakin, i hmingin thil mak tam tak kan ti thin lovem ni?” ti theitute zingah ngei pawh hian, Lal Isuan, “Ka hre ngai lova che u” a tih turte pawh kan awm thei tho dawn, niin Bible chuan a sawi tlat mai (Mat 7:21-23).
29.9 A hmâ (Bung 12-14)-a kan sawi ang khân, Kristian chhungkhuate hi Lal Isua ringtute kan nih avangin Pathian hrin leh Pathian chhûngkuate kan ni a; hei hi kan nausen lâi atanga Pathianin min dahna chu a ni. Mahse, duh thlan theihna neia siam kan nih avangin, ‘fa tha leh fa fel’ kan awm thei a, ‘fa thatchhia, fa kawhmawh bawl, leh fa tlan bo’ te pawh kan awm thei tho tih chu a chiang a. Hetiang fa kawhmawhbawl leh fa tlan bo ten an Pa hnen an rawn pan leh hian an ‘piang thar’ ni lovin, atira an nihna/ Pathianin a dahna hmun kha an rawn luah leh ta, a ni zawk a. Hemi chungchang hi chu Bung 16-19 lamah chipchiar deuhin kan sawi tawh kha.
29.10 Tin, hetia kan sawi hian ‘Kristian chhûngkua-a inchhalte zingah ‘a tak’ leh ‘a lem’ a awm lo, kan tihna pawh a ni lova; ‘buh tak’ leh ‘buh lem’ thliar hran hi chu, Lal Isuan a sawi ang khan, a hun taka buh neitupain a rawn tih tur a ni, kan tihna a ni zâwk a. Tunlâia ‘pian tharna’ kan kalpui dan hi chu, ringtute zînga ‘buh tak’ leh ‘buh lem’ lo thliar hran phêt tumna a angin, chumi atâna bûk lung atân chuan ‘pian tharna’ kan tih hi kan hmang thin ni-a a lang hi a fel lovin, ringtute inunauna leh inpumkhatna tiderthâwngtu a ni thei ang, tih hi ngaihtuah tham a ni ta-in a lang.
29.11 Chu mai bakah, ‘pian tharna theology’ hi chuan Kohhran mite hi pawl hnihah – ‘piang thar’ (Kristian tha mi) leh ‘piang thar lo’ (Kristian tha lo mi – a hming chauha Kristian) angin min then ru deuh tlatin a lang a. Hei hian kan thalaite zinga mi dik leh mize nghet tak tak, mahse, ‘pian thar’ thiam lo te, ‘piang thara’ inchhal ve thei lo leh, inchhal ve duh lo te kha, ‘piang thar da leh’ kan tihhote nen hian Kohhrana tlangnel lo leh, inthlahrungin a siam thei a. Hengho tan hian sual kawng zawha, Setana bawiha tan mai a awlsam phah ta thin nite pawhin a suangtuah theih ta. Baptist Pastor, Rev Lalhmingchhuanga Zongte chuan, (kum 2005-a a lehkhabu ziah: ‘Pian Thar A Tawk Lo’ tih-ah chuan) “He pianthara ram (Mizoram)-ah hian drugs ngawl veina leh Setana hnena inthawi tih vel lah chu an mikhual tawh lo hle mai bawk si a. Kan thalai duhawm tak takte hi a nung chungin an tawih mek a ni” a lo ti ve chiah mai bawk a. Heng mite hi an pian tirh atanga Pathianin a fa atana a thlante an lo nih reng tawh thu hrilhhriat a, fapa tlan bo anga an Pa hnena an kir leh theih nana tanpui hi Kohhrante tih tur pawimawh tak a lo ni ta-in a lang. Hei hi kan camping leh crusade kalpui dan thar pawh ni nghal thei se a that zawk a rinawm!
(la chhunzawm tur)