Sumhmun Titi – 39

  • F. Vanlalrochana

MIZO HLA KUNGPUITE KRISMAS

Mizo hnam hian krismas theology hi kan nei ropui ber angem aw ka ti hial thin. Kan hlateah hian a chiang em em mai.

Kan Hla kungpui te hi chu an cheng thuk thin a sin. Han en mah teh u.
“Aw, Angel te chu lo zai nawn leh
Bethlehem dai hmun khawhara ka awm lai hian” Zasiama te khan an han ti a. Mizote chu, Bethlehem dai hmun khawharah a chenin kan cheng a, Lal Isua pian zana van zaipawl pawh, ‘Lo zai nawn leh se aw’ kan ti vawng vawng mai a ni.

Suakliana, Mitdel khan a va hmu fiah em
“Zion ropuina Lalpa boral min zawngtu chu” an ti a,
“Engkim a engkim chungah Lalber rawh se, Amen
Min hmangaih hi tuman an hnial thei lo e” an ti zui a. Mit meng tam tak, thlarau mitdel site chuan, Pathian a awm lo e, an ti ta hlauh fo mai.

Patea te khan,
” Ngaih a na e, bethlehem tlangpui
Tlai ni tla eng lenkawl a khum riai e” te an han ti a. “I chun leh zua kara senlai nau ang i tahna hmun tual ka ngai” an ti ngawih ngawih mai . Kan lung a lo leng ve vawng vawng thei a ni. Tlai ni tlak dawn hnaiah, hmuifang tlanga kan tlai laiin, thlasik thli thawin min chhemna karah Patea Bethlehem tlang hi thinlungin a ngai ve thei hial. Ralngama’na
” I ngai lomni Chhandamtu
Lung man tam khawpui tual nuam
Engah nge Ranthleng chunga i zal
“Aw, ka ngai van khawpui
Mahse, nangmahni vang hianin
Lei hrehawm thimah ka vai a ni” a han tihte hian a funkimin a va han sawi thui em!

Mission venga Rokunga in leh a chhehvel chu mau hmun a ni thin a, a thlanga kawngpui hi tun hma chuan kawng te tak te a ni; a chhak lam mau hmun a lo ni bawk nen, chu kawng chu a tuidul khawp mai a, a diak avangin kal a har thin. Hmeichhia phei chu, an inkhawm tur te pawh tlangvalin an kai fo a, kal tlang tura inpuih a ngaih chang a tam a ni awm e. Chu Rokunga in mual, tlai ni tla turina a en thin, chu mual mawia mau insawi vel, han che suau suau mai leh a thawm ri sung sung te chuan Rokunga ngaihtuahna a tiche a, keini tana thil awmze nei lo te hian mi bikte tan chuan awmzia a lo nei thin:”Ka hril thiam lo, ka puang zo lo A ropui leh a mawizia chu…” tih hla hi a lo piang ta a ni. Mission Veng atangin Bethlehemah a lung a zu leng a. Kan Kungpui Rokunga khan
“Aw chu hmun chuan ka lung min len
Thinlai hrui ang min rawn vuan e
Si ar leng pawh a liam thei lo
Kawlkungah cham reng e” a ti vawng vawng mai a ni.

Mawina tel lova dikna ringawt zawng tutute emaw chuan pai daih har an ti leh awm. ” Si ar leng pawh a liam thei lo, Kawlkungah cham reng e” han tih te phei chu, zan a ni reng dawn tihna a ni a, zing ni chhuak hmuh tur a awm dawn si lo va, chuti ang chu kan history-a thlir pawhin hriat tur a awm si lo va, Rokunga hian dawt a sawi a ni, an ti leh nulh nulh mai lo vang maw? Bethlehem ti ropuitu ber chu kan hla kungpuite hi an ni hial ang.

Rokunga hian Lal Isua vanga lei leh van lo in rem leh ta chu a va han hmu fiah tak,
“Hmangaih tuipui a fawn
A kuang a fawn liam e
A liamin paillei a bualin
Van miten zai an rem,” a ti chhuak a nia..

Rokunga bawk khan
“Chutiang hmangaihna luipui chu
A luang chhuak ka ram thlengin
Thianghlim famkim ni mah sela
Misual kei min hnar si lo” a lo ti dim diam a….Krismasa Pathian hmangaihna luangliam sermon ropui tak hi a hlate hmangin Upa Rokunga khan fiah takin min lo hrilh a ni.

Kan Hla phuahtute hian Krismas hran daih min pe a, sap ho krismas ni lo, vai ho krismas ni lo, Mizo krismas dik tak…Bethlehem leh Kalvari leh Chatuan rorelna an thlun zawm vek a, chutiang chu keiin ka hmuh ve phak hnam dang thu leh hlaah hian a awm pawh ka hre lo. Krismas dawn hnaia Mizo thinlunga lunglenna thuk tak awm thin pawh hi, kan krismas hlate hi nawt reh vek ila chu, a reh ve chhunzawm hialin ka ring.

Sap Krismas kan mamawh lo a, Mizote hian Krismas ropui tak kan nei ve hrim hrim a ni tih i hre nawn ang u.

KAN MAMAWH LAND REFORM

Vietnam ramah hian 1975 hnulam khan Land Reform an kalpui a. Mi pakhat tan sq metre 360 zel an pe a. Chhungkaw member an tam deuh leh an nei tam a ni mai.

Chu ram chu kum 20 an enkawl a. An enkawl that leh kum 20 dang atan an renew leh thin. Tumah ram nei zau fal an awm lo a ni.

Khawvela buh thar chhuak hnem ber dawttu an ni a. Kumkhat vawihnih buh an seng a. Vaimim vawikhat an seng bawk. Tun hnaiah kumkhatah vawi thum thar theih buh an ching tan.

Vietnam lama an kalpui dan leh an hlawkpui dan kan sawi a. Vietnam tih dan kha i entawn ang u kan ti a ni lo a, Land reform mumal taka kalpuiin rah tha a chhuah theih thu kan sawina a mai a ni.

India ramah hian tun hma chuan Mi tlemtein ram zau pui pui mai an nei a. An ramah chuan mi tam takin hna an thawk hlawh chhe tete an nei thin a ni.

India ram a lo zalen hnu khan Land reform an han kalpui mai chu, A dan a dang ta kawk kawk mai a ni. Hei hi, Mizoram nen a inlet ling thawk a. Tunah chuan, Mizoram chu mi tlemte kutah ram zau pui pui a awm ta. Lal ban an nih a, VC te kuta khawtlang rorelna a tluk luh khan, hma thlir thui lohna hmalakna a awm nual. Chu chuan, vawiin thleng hian min la nghawng a, chumi zingah chuan ram theh, neih leh LSC thlengin a nghawng ta a ni. VC te ram pek,ram theh leh LSC chungchang pawh thui tak sawi tur a awm anga. Hre zawkten an la sawi, zir zel turah ngai ila. Administrative system inthlakin kan hnam a nghawng dan hi thui tak sawi leh zir tur a awm ang. Kan research scholar te pawhin an la khawih tam lutuk loh (virgin areas) deuhte pawh a nih hmel ka ti. An lo zir fe tawh mai thei bawk a, ka hriat a tlem thin em mai!

Land Ceiling Act an siam a. Mi pakhatin dan phal baka a neih theih chin aia tam a lo neih chuan an chhuh sak zel a. Hmasanga an thlahtute ta an rochun pawh an ta a ni zui thei lo. An ram tura phal zat chin aia tam chu a nei thiang lo a ni.

Hemi chungchanga Maharashtra leh Gujarat in an kalpui dan hi ngaihnawm tak a awm a. Sawi thui lo mai ila. An dan (Act) hnuaia Tribunal thutlukna chu Judicial court-ah khin theih a ni lo.

“Ka zinkawng” tih buah khan Ch. Saprawnga khan, Bawrhsap McDonald-a hoa District Conference an neih chungchang kha a ziak a. 1946 khan District Conference an nei a. Chutah chuan, kalkhawmte chu Bawrhsap khan, zawhna pakhat a zawt a. “Mizoram leilung hi tu ta nge?” tiin a zawt a. Chhan dan an hre mai lo a. “Lal ta” emaw, “Sawrkar ta” emaw tia chhang an awm a. Bawrhsap chuan, “A chhunga chengte ta a ni” tiin a chhang zui a.

Mizoram chhunga cheng ni mah ila, “Kan ta” tih tur neilo kan tam ta hle mai. Ram han lei ve duh pawh ni ila, Kan ram enkawl danin a zir lo a. Mi naran tan ram pawh lei mai mai theih a ni lo. A to lutuk! Nghawng thalo tam tak chu chuan a nei ang.

In khaw thenawm ram awl emaw intih te kha han zawt chiang teh u, Mi hausa tute ta emaw a lo ni fur tawh ang. Land Reform kan mamawh tak zet, kan harh a hun a ni.

He lam Land Reform tulna leh kan mamawhna hi kan hrethiam phalo nge, tuna kan kal dan diklo tak ang hian vanneih thut kan inbeisei zawk ni ang aw, ka ti thin! Land Reform awm tur hi chuan a man pek erawh a ngai.

Prime Minister Narasimha Rao kha brahmin a ni a. Ram acre 1200 chuang a nei a. Amaherawhchu, land reform a tuipui em em a. Andra Pradesh CM a lo nih khan, Land Reform Act chu a passed luih pui a. Amah ngei pawhin, ram acre 1000 a chan a. Landlord hoin Land reform Act chu an duhlo em em a. Indira Gandhi hnenah an hek a. CM atan paih a ni zui ta thung.Amah chuan, “Aman engzah pawh pek ngai se, ka kaltlang pui ang” tiin a lo sawi tawh sa reng a ni.

Mizoramah chuan ram nei zau em em an awm a. Ram nei lo an awm teuh bawk a. Inhmun thlengin a to em em a, rapthlak tham khawpin a to a ni.

Kan ram hian Land Reform kan mamawh tak zet mai. Civil society, Land reform lama hmala tu tal hi awm sela aw.

National Treasure film tawpah khan, FBI Agent Sadusky-a khan, “The Templars and the Freemasons believed that the treasure was too great for any one man to have, not even a king. That’s why they went to such lengths to keep it hidden” tih kha a sawi a. Ka ngaihtuah nawn fo thin. Mi pakhat tan ram zau lutuk neih te hi a tha lo a. Sawrkar tan pawh a him lo a. Tu emaw hausa fal lutuk awmte thleng hian a him lo thei.

Hei hi ka thunawn a ni fo ang,Ram zau lutuk leh hausakna ropui lutuk hi mi pakhat kutah a awm hi a tha ngailo a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!