- C. Thankima; Media Officer, HFW Deptt. G.O.M
Hepatitis hi chi hrang hrang te: Hep A, Hep-B,Hep-C,Hep-D leh Hep- E te an awm a, Virus natna hrik in an thlen, thin vung natna thlen thei vek an ni. Zu in nasat avanga thinvung natna chi Alcoholic hepatitis a la awm hran leh cheu bawk.
Kan taksa a he hepatitis B natna hrik Virus (HBV) a lo luh hian chawlhkar engemaw chen chu (thla 6 thleng pawh) lang chhuak miah lo vin an biru bo vang vang thei.Hepatitis B Virus hi tihdamna tur damdawi a awm miah lova, enkawl theih erawh chu a ni thung. He Virus kai aṭanga a kâr 6na leh thla 6na inkâr eng hun ah pawh a symptom alo lang chhuak thei. Chan chinthar lawmawm tak mai awm chu: Hep B Virus venna Vaccine hmuh chhuah a lo ni ta hi a ni a, Tin, Hepatitis B veiten nitin coffee no 2 an in chuan Virus hnathawh kal lai a timuang theiin thin(liver) chhe mai tur a ti muangchang thei tih hriatchhuah a ni bawk.Hep B venna vaccine la te chuan inkaichhawn hlauhthawnna eng mah nei lovin sex an hmang thei thung a ni.
A INKAIDARH THEIH DAN TE
- Hep B vei,inhre silo te nena Sex hman.Hei hi he nat na darhna chhan bulpui deuh ber a ni.
- Serh in fawh sak (Oral sex) hman.
- Thisen thiang hlimlo,(enfiahloh) inpek leh dawn palh.
- Confom hmang silova mi hrang hrang mutpui/pawl.
- Mawngkaw hur te nen a Anal sex hman.
- Inchiauna hriau thianghlimlo in hman ṭawm.
- Nu in a nau paiah a kaichhawng awlsam hle.
- Nau chhartu Nurse ten he hri kaina chance hi an nei sâng hle bawk.
He natna hri Hep B hrik pai natpui vak silo, an hmel a en leh an chetdana lang bawk silo (healthy carrier) te hi a tidarhtu bulpui ber te chu an ni a, nawhchizuar te,zin veivak tam ho te, jail tângte, taxi leh bus, truck drivers ho te hi highrisk group an ni. India ram bikah he natna hri kaithar hi kumtin mi makta duai khat zet an awm ṭhin a, A darh chak hle ani.
HE HRI KAITE AH A LO LAN CHHUAH DAN
Hep B Virus hri kai zinga 5% chuan Thin natna( liver damage) an nei ṭhin a, An thin a ro chhe vek (Cirrhosis) emaw, Thin Cancer emaw an nei ṭhin.95% te erawh chu an ṭha chhuak veleh mai. Thla 6 aia rei he hri veite chu an benvawn(chronic) ṭhin a, enkawl loh chuan Thinro leh Thin Cancer an hmabak a ni deuh mai.A vei 15 -40% te chu an vei nghet Chronic a ngaih ani a,kum 20 – 30 te an vei chuan THIN HLIAM, THIN RO LEH THIN CANCER neihna chance a sâng hle tawh a ni.
He hri kai mi 60% te erawh chuan an vei tih an inhre mai ngailo leh nghal.He natna veite chu:-
- An pum a nâ a,an khua sik a,an ruh chuktuah vel a nâ a,an zun a tak thei hle.
- An chawei a tui lovin chawei châkna an nei lova,Chau leh luakchhuak burin an awm ṭhin.
- An mit leh vun a lo eng(yellow) ṭhin bawk.
Hahchhiau leh khuh te, inkuah leh hnute tui aṭangte, infawh satliah(dry kissing) te, thawm hnaw inhâk ṭawm leh chaweina bung bel in hman ṭawm, mut hona aṭangte in a in kaidarh theih lohva ngaih a ni.
(Chhunzawm tur)