- Reuben Lalnunthara Hnamte
Tawngkam mawi emaw, tawngkam tha emaw han tih hi thil naran ve tak anga kan ngaih, nimahse, thil pawimawh em em si a ni a. Kan tawngkam khat pawimawh zia hi kan chhut ngai em le? Hmanlai kan pi peh pu te kha an lo fimkhurin tawngkam hman chung changah pawh an lo duhtui hle mai a. Tawngkam tha in sial a man te an lo ti hial thin a nih kha. Sial hi hmanlaia thil hlu leh rohlu, thil manto an tehna ber pakhat a ni a. Tunlaiah chuan sial puitling pakhat pawh nuaih chuang a ni vek tawh mai. Hmanlai hun angah phei chuan a hlut dan tur chu kan hrethiam mai awm e. Tunlai anga rangkachak, lunghlu, ro sum leh in leh lo lam kha thil hlu the nan an hmang ve vak lo va, a hunlai kha chuan awmzia pawh a awm vak lo maithei a ni. Chuvang chuan tawngkam mawi an ngaihpawimawh zia tilangtu a ni awm e. Tawngkam tha leh mawi, thu khat chauh pawh kha cheng tam tak hu a ni an tihna a ni ber ang. Tunlaiah chuan sawi dawn ta ila, tawngkam tha in Rangkachak, lunghlu…aman tih nen pawh a in ang viau maithei a ni. Midangte chunga tawngkam mawi leh tha hman hi tlawmngaihah ila lo hram ang u. Kan hmel hlim leh tawngkam mawi hi cheng tam tak man a ni si a.
Sap ho chuan thil kan sawi tur emaw, kan tih tur te ngaihtuah nawn lehna( Second though) hman a pawimawh zia an lo sawi thin a. Kan tawngkam vawikhat hian mi te nun a tichhe vek thei a, a ti tha vek thei bawk. Tunlaia social media lo chhuah chinah phei hi chuan tawngkam mawi lo tak tak hi hriat tur a tam ta hle mai. Ringtu tawngkam ni awm mawi lo hi a tam ta hle. Mi kan ngei zawng deuh emaw pawh ni se, ..He nu/he pa han tih ang te hi mawi lo tak a ni. Chhungkuaah pawh hian nu leh pa in tawngkam tha lo an fa te zinga an chin chuan an fa te chuan an entawn lo thei lo. Kan naupan laia kan thenawm nu pakhat pawh hian a fa te a hauh a piang hian tawngkam zahmawh tak taka a tih fe hnu ah .. thlawk bo sen rawh, thlahnuaiah tum rrawh “ tih hian a hnu a khar thla zen a, tun thleng hian a awmzia pawh ka la man lo, a tawng hlawk tum lutuk ni berin a lang. A fa te ho chu tun hnua a an chanchin kan han hriat dan chuan tumah mi hlawhtling leh tih tlak an awm lo. Chhungkuaa tawngkam chhe tak hmang thin, fa te tawngkam bawlhhlawh tak taka ankhum thin hian fa tha tak a chhuah hi thil rinawm loh tak a ni.
Mizo hian tawngkam tha leh mawi chin hi kan harsat viau emaw ka ti thin. Sap hovin Good morning( Zing chibai le) an tih ang te, I tha em( are you okay) han tih te… hi kan ching mawh hle a. “Tunlai chu I tha hle mai, I nalh hle mai, nang hi chu I lang tha reng mai “ han tih te hi a dawngtu tan chuan lawmawm tak a ni. Chutih a hnekin kan mi han hmuh te hi “ tunlai chu I thau, I thu chul mai, I cher hle mai, I dma vak nange?… han tih te hi tam tak chuan kan uar a. Hengte hi a dawngtu tan chuan hriat nuam lo tak a ni. Kan tawngkam khat hian mi te a tilawmin a ti lunghnur thei a. Tawngkam na deuh phei chuan mi te tan natna ril tak thlengin a thlen thei a ni. Damlo kan nikhuaa phei hi chuan tawngkam hman hi uluk hle a ngai a. Kan tawngkam mai bakah hmel hlim kan put thin hi a pawimawh khawp mai. Doctor leh Nurse hote tan te hian an damlo enkawlte ah tawngkam mawi leh hmel hlim an put hram hramte hi thil pawimawh tak a ni. Doctor leh nurse hote hmel landan leh an tawngkam hian damlote an natna a chhawkin a ti na lehzual thei ve tlat. Chutiang bawkin inchhungkhura nu leh pa te hmel landan leh tawngkam hian chhungkua a tinuamin a tinuam lo thei bawk.
Bible pawh hian tawnglam nalh lo taka mi tih jhi a lo phal lo hle mai a. ISua pawh khan “ Tu pawh a unau, ‘mi chhawihpa, ti apiang chu, rorelna sanga a chungthu rel a ni ang; tin,tu pawh ‘mi apa’, ti apiang chu , Gehena meia kal tlak a ni ang tih ka hrilh a che u’ (Mathaia 5:22) a tih kha. Kan Bible tawngkam hi a mawi a, Isua tawngkamte hi zir tlak a ni. Ka hriat dan mai mai chuan Bible zir mi te leh Pathian thu a mi piangthar tha takte hi an tawngkam a mawi fo thin a ni. Kan tawngkam khat tha lo tak avang hian kan fa te leh midang kan va tawngkhum a te khan an nunah ser lian tak an nei thei a. Chu chuan an damchhungin chhiatna emaw, mahni intihlum hial duhna thlengin a thlen thei a ni. Kan tawngkam kan duh tui loh avanga damchhunga mi te rin loh pawh kan hlawh thei bawk. Keipawh hian zir tur ka ngah hlein ka hre thin; kan naute zawkin min sawisel zawk chang a tam mai. Tawngkam tha lo chuan inhnialna a chawk chhuak a, chu chuan nupa intihthiamlohnate, inthennate, tual thahna hial pawh a thlen thei a ni. Tawngkam tha lo avanga damchhunga inhmelmak ta tlat te, inrintawnna bo ta te thlengin a thlen a, inhnialna hian inhminna aiin intihthiamlohna a thlen zawk chawk bawk. Nupaah pawh thiam chan inchuha ngawi hmasa zawk an awm loh chuan a nghawng chu a tha lo thei hle. Tin, tawngkam tha lo chin tlat hi mawlna chi khat a ni bawk. Mi puitling leh mifing deuhte chuan tawngkam tha lo leh mi hnial pung pung hi an ching lo tlangpui.
Nupaah te, chhhungkuaah te pawh tawngkam thaa inbiak leh thil sawi hi ching tam ila, chhungkua a hlim mai. Chutih rualin nu leh pa ten kan fa te kan hauvin kan zilh lo tur tihna a ni lo va; an diklohnaah te tawngkam tha taka kan zilha kan sawipui thin erawh a pawimawh hle. Thil tha lo lakah kan thinur lo tur tihna pawh a ni lo; mahse, tawngkam mawi lo leh tawngkam chhe tak hman chung changah kan fimkhur a pawimawh tihna zawk a ni. Moviesah te, social mediaah te pawh sap ho tawngkam duh dah deuha an tawng te hi an tih dan ve reng emaw tih hauh loh tur a ni. Sap mi nawlpui leh vantlangah movies vela misual leh tawngkam chhe tak tak hi an hman ka ring lem lo.Tunlai thalai thenkhatte zingah tawngkam tlahawlh leh chhe tak tak hmang hi an awm thin a, hei hi a mawi lovin, chin loh tawp chi a ni. Aia upate zahthiama, midangte ngaihsak (care) taka tawngkam hawihawm kan chin thin hi a mizovin a mawi em em a ni. Kan damchhung reiloteah hian mi te tana na tur leh an chhiatna tur emaw, kan damchhunga kan inchhirna tur tawngkam hi phuchhuak lo hram turin mahni theuh in sum theihna nei a, tawngkam mawi chin hram hram hi tu te tan pawh a dam tlanna a ni .
Social media lama tawngkam nalh lo tak tak kan chin thin te pawh hi paih ila, mi te nena na tak taka intih thin te hi sim a tha khawp mai. Kristian tamna ram kan nih ang hian kan tawngkam pawh hi Bible thu nen inmil se; Pathian thu hi entawn atan I hmang ang u. “Thu tam takah chuan bawhchhiatna a awm ṭhîn a, a kâ sûm thei mi erawh chuan fing takin a ti ṭhîn.” (Thuf. 10:19 ah a lo ti bawk.Mi te tana tawngkam na uchuak hi ching pumpelh tum hram ila; kan tan pawh malsawmna a ni zawk ang. Mi te chhiatna tur a hnehsawh leh dengkhawng taka kan tawng emaw kan tih lai hian kan tawngkam chhiate hi keimahni lamah hian a rawn let daih thei a ni. ‘ A vawtu in ek a cheh’ tih kha thil awl za te a ni. Mi te hnial duh lo leh ngawi hram hramte hi an dang emaw, tawng tur an hre lo a ni vek kher lo, an insum vang leh thil chhe ber thleng thei tur laka an inven vang zawk a ni. Mi mawl a piangin tawng an duhtui lo va, mi hnial an hreh na hek lo. Pathian thu in’ Mi a pawh a ngawih reng chuan mi fing alo ni mai ang ‘ a tih kha maw. Chuvangin Social media lamah te, midangte nena kan inhmachhawnna ah te tawngkam tha leh mawi hi I ching hram hram ang u. Mi te tana malsawmna nih hi keimahni tan pawh malsawmna a ni si a.