- Zirsangkima
Crossword chanchin hmasa
Thupuia kan luh hma-in Crossword chanchin hmasa hi a ngaihnawm ve rêng rêng a; beng ti vártu atán pawh a tangkai e—i’n sawi hmasa lawk teh ang.
Kum zabi 20-na tìr lam khán British lam chhuak chanchinbu mi, Arthur Wynne-a hmuh chhuah, Crossword puzzle hi vawiin thlengin kan la thai ta chur chur reng a nih hi! A hmu chhuaktu Wynne-a crossword puzzle hmasa ber chu, kum 1913, December 21-ah “New York World” chanchinbu chuan a ti chhuak a. Khata tang khán, bàn zài rèl hla la sa loin, vawiin thlengin, chanchinbu tin tih theih deuhthàw-in kan la chhuah ta zêl a nih hi!
Wynne khán a Crossword hmasa ber kha diamond pian angin a siam a. Lãr chho zêlin kum 1924 a lo inher meuh chuan, Simon & Schuster te chuan Crossword puzzle lehkhabu hmasa ber, “The Cross-Word Puzzle Book” an ti chhuak ta hial a. American constructor Margaret Petherbridge Farrar chuan, vawiina kan hman ang, thu mal dãidangtua rawng dum dah hi a rawn ti chhuak ve leh thung.
A rawn làr chhuah hluaina tak chu, NY chanchinbu lian leh rintlâk, “The New York Times”-in kum 1942 atanga an chanchinbua Crossword an rawn chhuah ve chiah khán a ni. Vawiin thlengin “The New York Times” hian ni tin an la ti chhuak ziah a. Crossword puzzle editor hran pawh an nei hial a ni. Khawvêl changkãng zêlah Crossword apps te siam niin Online crossword puzzles te leh Crossword Competitions te siam a lo ni ta a nih hi.
Crossword siamtute hahna!
Tûnah chuan—a sâp tawng han hmang ve khangláng ila, ‘Mizo context’-ah kan lût tawh ang. Mizo tawnga Crossword siamtute them thiamzia leh taimâkzia hi sawi tùr a tam ang. Chu ai mawlh chuan, an Mizo tawng thiamzia hi—sawi kher loin—faktlâkin an lantír a ni ber e.
Kan sawi thui hma-in, hei hi hre leh lawk teh ang u. I chanchinbu hluia Crossword kha han chep thla la, hmun li-ah han thlep teh. Vei lama a dum/vár awm zât, rìn awm zât kha en la; ding lama awm zât nèn khán a inmil chiah chiah tih i hria ang. Chutiangin, a chung lam leh a hnuai lam pawh. Chu format siam chu thil namén a ni lo a; phùr thuta siam ve tum ngawt chi pawh a ni hran lo. A thu dah tùr hre mah ila, a format kan zawm dik si loh chuan, Crossword Puzzle Dàn kan bawhchhia a ni mai!
Aw le, kan sawi zawm ang. A siamtu chuan dik takin a format a siam zo ta. A tána harsa ber tùr chu, kil li vár bial, a phei záwng leh a chhuk záwnga rem tùr thu ngaihtuah lai tak hi a ni. Hawrawp pakhat lek pawh, a dang—amah hmang ve tho tùr kha a rem a ngai zêl si a. Ka sawi fiah thiam chiah lo a; entírna nèn ka’n bei ang e:
A chhukah AWLAN a lo awm a; chuta hawrawp eng emaw ber, entír nan, W leh N kha a pheiin an hman tangkai a ngai tlat mai a. Eng thua zawm fuhtír chi nge ni ang, tih lai tak hi har tùra ka ngaih chu a ni.
Thluak sènna tha
Mizo tawnga Crossword siam thìnte vànneihna deuh chu, ‘Mizo tawng a hausa lo!’ kan tih fona tak hi a ni! Thu anpui (synonyms) kan ngah bîk riau a.
Entír nán: “Lei” tih ringawt pawh hian a thlûk azirin awmze tam tak a nei thei a. Crossword-ah chuan a thlûk theih tawh si loh! “Lei” chu sap tawngin “Tounge/ sand/ buy/ bought/ bridge adt. tihna a lo ni a. Khatiang kha kan ngah mai a; an awlsam phah viauin ka ring. Mahse, Crossword-ah chuan a hman hun hriat tih har luih deuh a ngai thìn niin a lang.
Eng ang paw’n thu mil/anpui chu lo ngah pawh ni ila, a hman hun hriat chat hi har deuh asin. Khai mah aw …
“Ngenngawl taka dil; khawngaihna dil” tih chu hawrawp paruk hmangin i dah khat dáwn a. Hêng hi i tawngkam hriat than an va’n ni êm! Mahse, hemi mil tùr, eng thu mal hmangin nge i dah khah tâk ang? Rang takin, “|AHAWH” i ti thuai bîk hauh lo maithei a ni!
A ‘tekti’ lo ti lo ula, “Hmeichhiat mipatna hmang; Chesual” tih hi hawrawp paruka dah khah tùr i nei a; “INPAWL” tih chu i rilruah a lo lang ngei ang; a dik pawh a dik reng. Mahse, han hmang dáwn ta la, a tàwp berah “I” i lo dah sâ vùn tawh si a! Eng thu mal nge i hman tâk ang? Vawi leh khata “INNGAI” tih i ngaihtuah chhuak nghâl mai thei a nih chuan Mizo tawng i thiam hle a ni ang.
Chutiangin, “Hman tlâk loh; ni khua lo,” tih hi hawrawp li lekin han dah khat dáwn teh. I dah khahna tùr báwmah hawrawp pakhat mah la dah lo la … “LELO” a ni tih chu, i ngaihtuah fé hnuah chauh i hre chhuak chauh maithei bawk. “Indona rah chhuah” tih hi thu mal paruk lekin han dah khat dáwn teh. Rilruah, “INKAHNA / INHUATNA/ RETHEIHNA/ RILTAMNA” tihte a lo lang uai uai maithei, thu mal paruk nei pakhat mah an awm si lo! “RALLAK” hi indona rah chhuah zínga mi a ni ve tho asin!
“KAWI” te hi, hmeichhehoin infiam nána an hman thin a nih rualin, ngíl lo sawina pawh a lo ni ve tho mai!
Mizo tawng zir nán hmang ila…
Aizawla sei lian nih chuan Mizo tawng hi a lo thiam loh theih khawp a—“KAI|EN” leh “KALTE” awmziate hi ka hriatna an la rei hlei nêm! Crossword ka thai thin hmá zawng khán, in chung sáng lai ber hi, “TLUNG” a ni tih pawh ka lo la hre ngai lo a! “LAISUA” te hi, in chihna chi khat a ni tih te pawh, tùn hnua ka hriat thar chauh alãwm.
Eng pawh ni se, han thai tam ve phawt ila, Mizo tawng kan zir belh pah zêl a. Thu mal (vocubulary) hriat tam nán hrim hrim pawh a tangkaiin a tha tak zet a ni. Chu bâkah, thluak chàwl tùr a véng ve a; kan sawizawi ve ngar ngar a nia.
Hetih rual hian, Mizo tawnga Crossword siamtute pawh, an fímkhura an inzir belh ve zêl a ngai tih chu a chiang reng mai. Thiam intih tawh a awm thei lo! Tih sualte hi chu tute paw’n kan nei thei vek. Insawi chhuahsak chiam chiam pawh a ngai lo! Mahse, sual ka’n chhuah teh ang!
June 28 Vanglaini chhuak Crossword-ah khán, tih sual nge hriat sual palh, dik lo chiang êm êm mai a awm a. “Mawl sawina chi khat, hisap” tih kha, hawrawp pangaa ziah khah tùr a ni a. A tìr berah “C” ka nei tawh a, a tàwp berah “T”. “CHHUT” ti ta ila, “hisap” tih khi chu a dik mai ang a; mahse, “Mawl sawina chi khat” chu “CHUT” a ni bawk si, tiin ka dah àwl ta a. A tûkah a chhànna ka en a. “Mawl sawina chi khat”-ah “CHUT” ni loin “CHHUT” tih chu an lo pawm a nih chu!
Engtik laiin nge Mizo tawngah hian, ‘mi huihphai, mi mãwl,’ sawi nân “CHHUT” tih hi kan lo hman le—ka hre lo! Ka hriat chhun chu “CHUT” a ni. A ‘hint/clue’ ah khán, “hisap, ngaihtuah” ti se a dik thlap ang maw le. “Mawl sawina chi khat,” tih tel khian a ti kháwbáw zo ta vek a ni!
Tin, June 12 chhuak Crossword-ah bawk khán, “Duat sawina chi khat” tih, hawrawp pangaa dah khah tùr kha ka hre lo bawk a. A tûkah a chhànna ka en a, “HLUAU” tiin a lo chuang. Ka vawi khat hriatna! ‘Chúl hluau hluau,’ chu ka hria. Mahse, ‘Hluau’ hi a mala a din theih ka hre lo!
Tlipna
Kei ve teh lul hian, zing kára lehkha ka ziah hma, dár 5.30-ah Vanglaini Crossword hi ka thai tûk tin deuh thàw thin a. Minute 10 chhúnga thai zawh theih loh cháng te, ka thiam miah loh, a tûka a chhànna en atána ka dah âwl nuai tâk te ka ngah mai. Mahse, Mizo tawng inzir nán leh Mizo tawng thu mal hriat tam nán te, thluak sawizawi nán hrim hrimte hian a lo va tha tehlul êm!
Crossword thai hi mi thatchhe hnà a ni lo, tih hi ka pawm dàn a ni a. Ka chhúngte an rawn thawh hi chuan ka lo thai zo dèr tawh thin.
A bîkin, thalai te leh zirlaite hian thai tam se, Mizo tawng zir tak tak nán te hian han hmang uar deuh deuh se a va lawmawm dáwn tak êm!