Ka pa Khuma hlaa philosophy inphum chu

  • Remruatkima (Mama Khiangte)

Tahan lama kan zaithiam SaiWanah leh Mary Dawngi te hla sak ‘Ka Pa Khûma’ tih hla hi tunlaiah chuan hre lo leh la ngaithla lo kan vâng viauin a rinawm. A phuahtu SaiWanah hi tunlai zaithiamah na na na chuan boruak nei lian tak, a hla te pawh naupang atanga puitling thlenga kan ngainat rawn te a ni.

SaiWanah hla ‘Ka Pa Khûma’ tih hla hi a thu leh a thlûk a fuh mai piah lamah a satute aw leh sak dan hian a hla nihna a puang chhuak chiang hle bawk a, a thu ken ngat phei hi chu tunlai khawvela kan mamawh tak a ni tih loh rual a ni lo. He hla hi SaiWanah chuan Alexander Pope hla ‘Ode on Solitude’ tih hla atanga inspiration a dawn niin a sawi a. A hla thu ken nen pawh a inzul viau a, hei hian literature ropuizia a tarlang chiang viau bawk âwm e. He hlaah hian philosophy inphum hrang hrang kan hmu a, chungte chu uluk zawkin i lo thlir teh ang.

Thil siam dangte leh mihringte inlaichinna kan hmu

He hlaa ka Pa Khûma hi a taka awm ngei nge a niha din chawp tih erawh sawi lang lo ta ila, a eng a pawh lo nise a taka awm ngei nia kan hriatna hian he hla hi min ngainat zualtirin a rinawm. Hausakna ûma ropuina leh lan mawina tinreng buaipuia kan tlân suau suau lai hian in te tak tê, mite hriat leh hmuh phâk lohna hmunah chuan ka Pa Khûma chu a chêng tih kan hmu. Hetiang hian,
Run tlâwm te tak tê leh hmun zau vak loah chuan a khawsa,
A ui a ar a ran vulh te chu,
A thiantha ber te an ni.

Chhungril chawl hauh si lova rual pawl loh hlauh avanga mi neih ang neih tuma kan intlansiak laiin, ani chuan chu rûn te tak têah chuan lungawina a hmu tlat bik a, milâr leh hausa te, ram hruaitu hausa leh mi hmingthang tak tak te kan intlawn siak suau suau lai hian ani chuan tudang mah a mamawhin a lungkham ve lova, a neih chhun duat taka a enkawl a ui leh a ran vulhte chu a thiantha ber an nih thu kan hmu a ni.

Mi thiamte chuan, ‘Thil nung pahnih inkungkaihna bulpui ber chu mihring leh ransate inhmangaihna hi a ni. Thil siam dangte chuan rilru chhungrila inzawmna leh thian nihna min an thlen a. An che vel kan thlir te hian kan ngaihtuahna a tiharh a, chu chu a chhan ber chu sualna nei lo rilru thianghlim tak pu an nih vang a ni. Chung ransate chuan kan ngaihsakin kan ngaihlu hle tih an hria a, ngaihven leh ngaihsak nih an duh hle bawk’ tiin an lo sawi a.

Heng thil siam dangte nun thianghlim leh awhawm tak te khawvelah hian Ka Pa Khûma chu a chêng a, khawvel ropuina leh lungkham thil te hian a nunah hmun an chang pha lova, a nuna hlimna thlena a kawm ngaih ber ber leh thian tha ber ber te chu mihringte ni lovin thilsiam dangte an nih thu kan hmu a. Hei hian khawvel lungkhamnain a tihbuai loh turzia a tarlang chiang hle awm e.

Lungawina leh hlimna thuruk chu!

Ka Pa khûm eng hna nge i thawh?
Eng chu nge i eizawnna?
I hlim i nui reng thei bik a,
Eng chu nge maw i hlimna thuruk.

He zawhna hian Ka Pa Khûma nun chu chiang takin a tarlang tel a. A phuahtu SaiWanaha’n inspiration a dawnna Alexander Pope poem ‘Ode on Solitude’ hlaa a sawi tum nen pawh a in ang viau. ‘Ode on Solitude’ ah ngei pawh hian fianrial nun kan hmu a, thenkhat chuan he fianrial nun (Solitude) hi khawharna nen an hmehbelin an thlunzawm fova. Mahse, he Pope-a hlaah pawh hian chhungril taka mahni chauh pawha hlimna zawk a sawi a ni.

Awm fâlna (Solitude) te, lungawina te chu nuna thil pawimawh leh nun malsawmna leh hlimna tha tak a nih thu te, chutiang mite chauh chuan chhungril hlimna tak tak an neih thu te, hausakna chu hlimna atâna an mamawh ngai lohzia te a rawn sawi a, Chung zawng zawng chu ka Pa Khûma nun atang hian kan hmu chiang hle bawk. ‘Ka Pa Khûma’ hlaa heng zawhna ringawt pawh hian Ka Pa Khûma mizia leh rilru puthmang chiang takin a tarlang nghal bawk. A thunawnah chuan mi’n a hlimna thuruk an zawh chu ti hian a lo chhâng a,
Eng nge ka ei ang ka in ang tihah ka buai lo,
Mahriak têa tu hriatpui loh hlimna nun,
Eng pawh lo thleng se lâwm takin ka dawng fo thin,
Khawvel ngaihah riang mah ila.

He hla châng phei hi chuan mihring mihrinna piah lamah Pathian thu tak a puang chhuak tel chiang hle a. Mathaia bung 6 chang 34- ah chuan, ‘ Chuvângin, a tûk atân lungkham suh u, a tûk chuan ama tân a ngaihtuah chawp dâwn si a. Ni khat hrehawm hi ni khat atân a tâwk e.’ He Bible châng hi ka Pa Khûma nun hian a puang chhuak chiang hle.

Mihring nun hi duhthusam ngawtin a kal thei lova, hlimna kan ta a nih rualin lungngaihna pawh hi kan ta a ni. Mahse, harsatna leh manganna a lo thlen hian thenkhat chuan hmachhawn thiam lovin beidawnna khurah luhpuiin an nunna hial an hlut zo ta lo fo. Ka Pa Khûma erawh chuan, chung harsatna leh manganna te chu a nunah thleng ve bawk thin mah se mi tam tak neih loh lâwmna nun nen chuan a hmachhawn thin a, khawvel mi hmuhah hausain riang hle mah se nun awhawm ber a nei thung si.

Pathian leh khuarelte nena lên dunna nun

Chung khuanu nena lêng dunin tudang kan ngai lo
Sirva hram thiam hram ri leh lui luang ri mawite’n min awi,
Vaivuta siam vaivuta kir leh mai tur hian,
Eng nge maw lungkham tur ka neih le
Tiin min chhang.

He lai thu ngat phei hi chuan he hla hi sang takah a vawrh kang a, Kristian nun tak tak kan hmu bawk. Mihring nun hlimna tak tak chu siamtu Pathian nena lên dun hi a ni a, chu chu Kristiante thurin leh inzirtirna pawimawh ber zinga mi a ni bawk. Ka Pa Khûma hlimna thuruk ber chu amah siamtu nena an lên dun thinna hi a ni a, a siamtu nena an lên dun phawt chuan tudang a ngaih lohzia kan hmu bawk. Chumai a ni lo, romanticism hlim thla kan hmu chiang hle bawk a, khuarelte hlutna leh khuarelte dah pawimawhna kan hmu a ni.

Mihringte hian nun hlimna leh thawvenna kan zawng fova, mihring thilsiam leh changkannaah te kan inzawnsiak a, la hmu tluantling ta reng reng lah chu kan awm lo a nih hi. Heng khuarel thilah te hian hlimna tak tak a awm a ni tih hi hla phuahtute hian an hai chhuak fova. Zikpuii Pa pawhin ‘Thlir ve u khawvel mawina hi’ a lo tih ang chiah khan he hlaah pawh hian nun hlimna thuruk chu khuarelte hi an nihzia kan hmu.

Khawvel hmasawnna leh intlansiakna avangin khuarelte hlutna leh mawina pawh thlir hman lo lêkin mihring nun hi a hmanhmawhin a buai zo tawh a. Khawvel hla phuah thiam hming thang William Henry Davies chuan,
What is this life if, full of care,
We have no time to stand and stare
No time to stand beneath the boughts,
And stare as long as sheep or cows.
tiin, mihringte chu kan nun hman meka kan buai em avanga khuarel mawina te pawh thlirna hun kan neih tak lohzia thiam takin a rawn sawi. Chutiang chuan hla phuahtu ropui tak tak te chuan mihring nun chu chik taka zirin mihring nun hlimna leh hahdamna chu khuarel thilah te hian a awm a ni tih an hria a, he ‘Ka Pa Khûma’ hla leh a phuahtu SaiWanah pawh hi heng hla phuah thiam ropui tak tak te lakah hian a te bik hauh lo tih kan hmu thei a, khuarel dahsânna leh ngainatna kan hmuh bakah he ka Pa Khûma nun hmang hian khuarel thil te chunga kan rilru put dan tur thiam takin thuchah a puang chhuak bawk.

A hla chang hnihna thu, ‘Ni tla van vuaiin rim takin a thawk, “mi hausa ka ni ” a ti’ he hla thu hian hausakna dik tak chu nuna lungawina hi a ni tih min hrilh a, Khawvel poetry ropui ‘The Miller of the Dee’ te pawh kan hre chhuak rum rum hial awm e. A hla tâwp lamah chuan nitin maia kan boral ni tur lo hnaih zel thu te, he khawvelah hian vawikhat bak kan pian dawn loh avanga a nun chu lungngaih nana hman a phal lohzia leh a tum lohzia kan hmu a. Hei hi tunlai khawvela nundan tur kan mamawh chu a ni. A thuchah hi a ropui a, harh chhuah hawkna leh dam vawng vawngna tham a tling takzet a, ka Pa Khûma nun ropui tak mai hi awt lo reng kan awm âwm lo ve.

Khawvel eng mawi kan hmuh ni a piangin,
Kan boralna ni tur kan pan,
Vawikhat bak kan piang dawn lo,
Lungngaih nan hun ka hmang phal lo.

Leave a Reply

error: Content is protected !!