- Lallunghnema, Charity Lodge
Vawi tam tak he Column-ah hian consumer-te tana hriat makmawh kan sawi tawh a. Consumer-te humhim tur leh an lungawi lohna thawi dam a nih theih nan India ram mai ni lo Mizoramah pawh hian consumer law leh Consumer Court a awm thu kan sawi tawh thin bawk. Consumer Law-te hi pek kan ni a, hmang tangkai tur kan ni. Dan siamtuten Dan min siamsak a,chungte chu lo chhiar a, lo hman tangkai hi mipui mawhphurhna a ni thung. Dan siama hman tangkai leh si loh hi bawlhhlawh aiin a bawlhhlawh zawk a ni.
Mizo rama than mawh bawk pawh Dan pawisak loh hi a ni. Dan siamtute ngeiin Dan an bawhchhiat phei chuan mi zawng zawng hi ding chhuak tlak tskan awm lo tihna a ni. Inhriat thiamna leh ngaihsamna hian Mizo rilruah thu an nei ber a, min hruaitu lian ber a ni bawk. Chu inthlah dahna leh ngaihsanna chu a tha thlawt si lo. “Ni mai teh se,” ti chungin bul kan tan a. Inhriat thiamnain hmawr kan bawk leh thin. He ze nawi hi Mizote min tichhetu a nih hi! I hria ang u.
Nitina kan tihdan pangngaiin thil kan lei a, service kan lei bawk. Ei tur leh thawmhnaw kan mamawh angin banking leh education thlengin midangte service kan lei thin. Company leh sumdawng organisation lian pui pui te deh chhuahah consumer- te chu kan innghat a. Thlamuang tak leh ngaih tha takin an bungruate chu leiin harsa taka kan thawh chhuah sum(our hard-earned money) kan hmang zo zel a. Mahse, hetih lai mek hian sumdawng lian leh company-te chuan kan sum sen phu tawk ang thil min pe thei si lova.
Chutianga dinhmun ding consumer-te chuan heng sumdawng leh service petute hi an hmachhawn ngam lova; an phun liam mai mai thin bawk. A chuang a tlaiin a khawhral tih hre mahse, mawl luatah ngawih an chuh a. An mawl an tuar a ni ber. Heng consumer zinga harsatna neite pui turin consumer court a awm a. Chung court-te chuan consumer-te thubuai an ngaihtuah thin a. Hnehna pawh consumer-ten an chang tih pawh i hria a. Mahse, i ngawi tlat a. Engvang nge tih i inzawt a. Nangmah i chhanna chu, “Ka dawihzep em a, ka mawl tel bawk.” tih hi a ni. Consumer- te tana Dan awm hi i hriat hma chuan hmasawnna dikin hma i sawn lo tih inhria ang che. Officer, MLA, Minister zinga consumer right hre lo chu an tha tluan thei lo tih hi thudik puan fo tul a ni.
Tunah hian India ram puma Consumer Case chi hrang hrang 4 kan rawn pho chhuak dawn a. Lo chhiar hram ang che.
1) BANK-TE HIAN TECHNICAL PROBLEM AN CHHUANLAM FO TUR A NI LO
ENTIRNA:
Squash khel thiam lar tak Dipika Pallikal chuan Netherlands-a kal laiin Axis Bank Debit Card a hmang a. Hotel a chen lai hian vawi 10 chuang teh reng bill a hmu a. Hei hian nasa takin a rilru a hliamin a tibuai a. Bank lam chuan an ‘control theih piah lam thil thleng a ni e, ‘ an lo tihsan mai a. Chu chu tawng dang chuan ‘Force Majeure’ tih a ni a, act of God/something beyond control’ an ti bawk. Hei chauh hi a la ni lo fo! Bank hian Rs. 1 lakh cheque awmze nei lovin an lo pe ve tawp bawk. Hei pawh hi Bank- ho chuan technical error an lo tihsak ngawt pek a! He vai nu thinrim hian Consumer Court panin he Bank hi a khing ta a. Dipika hian thiam a chang chiang vai vai hle! Consumer Protection Act 2019 tan chhana hmangin deficiency-in-service tia puhin Axis bank hi Rs. 5 lakh compensation chawi tur leh consumer court a kalna senso phuhruk nan Rs. 5000/- a chawitir ta a ni.
KEY TAKEAWAY:
Bank hi service provider dangte ang tho an ni a. Kan pawisa hmangin an laka kan rinna kan nghat thin. Force Majeure chhuanlam hmangin consumer-te an tibuai mai mai tur a ni lo. .
2) CONSUMER CASE A HNEHNA CHANG TURIN CELEBRITY NIH KHER A NGAI LO. UKIL RAWIH KHER A NGAI LO
ENTIRNA:
Mi tam tak chuan Consumer Court-ah hian ukil rawih kher tur emaw an ti a. Mahse a ni lo tih hi hriat a tul tawh hle. Ukil ruai turin mi dang fuih pawh a tul hek lo tih kan hriat a tha.
He thu hi Raje Sakre- a case hlawhtlinna atang hian a hriat theih awm e. Ani hi Thingpui dawr siama eizawng a ni a. State Bank of India(SBI) ah Rs. 20000(sing hnih) a nei ve a. Ni khat chu, Rs. 10800 a la chhuak(withdraw) a. Hemi hnu lawka ATM- a pawisa lak a tum chuan pawisa reng reng a lo nei ta hauh lo mai a. A mangang chu Bank thuneitute hnenah kalin tanpuina a va dil a. Mahse, Bank lam chuan ‘ama mawhphurhna’ an lo ti awlsam et mai a.
Raje Sakre chuan Consumer Court a pan ta rawih mai a. Ukil rawihna pawh a nei lo va. Amahin Consumer Court-ah chuan a complaint chu a din chhuahpui ta a ni. Thiam a chang chiang hle awm e. Consumer Forum(court) chuan State Bank of India chu Rs. 9,200/-(with 6% interest) pe let tur leh Rs. 1000/-(compensation) chawi turte , rilru tihnat manah leh Forum-a senso atan Rs. 2000/- a chawitir ta hial a ni.
KEY TAKEAWAY :
Consumer Forum-ah (tunah chuan Commission) Ukil rawih kher a ngai lo tih hi kan zir tur chu a ni. Mahse, huaisenna leh tumruhna a ngai thung.
3) BUNGRUA ZAENG ZAWNG A HIM VEK LO:
ENTIRNA:
Ahmedabad tlangval Rajesh Rajan a chuan an venga dawr pakhata mi pepsi bur khat hi a lei a. Chu a pepsi lei burah chuan gutka pakhat hi a lo lang nal nal mai a. Hemi chungthuah hian pepsi company chu Rajan a hian Legal Notice a pe nghal a. Consumer Disputes Redressal Forum hmaah a khing zui nghal bawk a ni. Rajan-a chuan deficient service a awm bakah hriselnain a tuar thei a ni,tiin Consumer Court-ah a khing ta a ni. Consumer Court chuan Pepsi Company hi Rs. 4008 compensation chawi tur leh Rs. 8 /- pe kir turin a hrem a ni. Mahse, he complainant hi a lungawi lova, Consumer Court sang zawk State Consumer Commission-ah a appealed leh ngat a. State Commission chuan Rs. 20000/- leh Rs. 2000/- compensation leh legal cost atan pepsi hi a chawitir ta a ni.
KEY TAKEAWAY :
Free item a nih avangin a tha vek kher lo thei tih hriat tur a ni a. Thil leia, thil dang lo awm hi deficient service a nih avangin a siamtuten an tuar tur a ni. Ei tura thil dang a lo awm hi thil funah a thiang lo ang tluk a ni. Chutiang thilah chuan Consumer Case Forum pan hi a him ber a ni.
4) MRP AIA SANGIN MAW? LEI LEL SUH!
ENTIRNA:
MRP aia sanga thil lei hi thil mak a ni hran lo. Mizo mipuiah phei chuan MRP aia hniam a thil lei hi a mikhual lo hle. A mak lo piah lamah MRP aia sanga thil leitu chu kan hmu ‘khirh’ deuh hial thin a nih hi! Theatre-ah te, Food Court-ah te, Railways-ah te ticket black a hluar hle a ni. India mipuite hian eng teh chiamah an ngai lem lo. Mahse, Dan bawhchhiatna lian tak erawh a ni si!
Entawn tur :Andhra Pradesh mi Mr. Kodaiah erawh thil dik tantu a ni. Ni khat chu Sarvi Food Court-a water bottle Rs. 40/- in a lei a. MRP erawh Rs. 20/- a ni. Consumer Court-ah he Food Court hi a khing a. Consumer Court chuan ‘Unfair Trade Practice’ ti a puhin Rs. 20000/- bakah court-a kalnaa senso rulh nan Rs. 5000/- a vaiin Rs. 25000/- Food Court hi a chawitir a ni.
KEY TAKEAWAY :
MRP aia sanga thil hralh theihna hi tumahin thuneihna (no authority) an nei lova. Roreltute pawhin thuneihna an nei lo.
Heng kan sawi tâkte hi mipui lo ‘aware’ nan a ti ka ni a. A ho lova, thu taka lak ngei tur a ni.
Harsatna i tawh chuan Centre for Consumer Education pan rawh.
Contact Ph.no.9862288182
Aw Consumer! Harh rawh!