Greater Mizoram maw?

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKEUNA
Tunlaiin social media hrang hrangah a hman hmanin Mizoram zãu zawk (Greater Mizoram) hi kan sawi uar tlãng hle mai. Chutiang chu ni mah se, engtianga zãu tur nge; khawi chin chiah nge? chhak leh thlang, chhim leh hmãrah a huam chin tur tih erawh chiang taka sawi thei leh ramri kham thei erawh an vãng hle thung. Mi hlim leh inti zãwlnei engemaw zatin Mizoram zãu zawk (Greater Mizoram) denchhenin ‘Mizoram independent hun tur leh Zoram thar lo piang tur tih te, Lalna hmasa Mizoramah’ etc. tihte åu chhuahpuiin tuirini chirhdum uchang ang maiin an hrãm chuah chuah ni berin a lang. Tu sawi nge dik bera, tu sawi nge rintlak ber tih lah hriat theih va ni hek suh. Engmah chik ve lem lo tan phei chuan an sawi apiang an aw e liam vel mai mai ni berin a lang. Chutih laiin mi thil chik mi leh chik taka ngaihtuah peih tan chuan an thu sawite hi thu vauk mai niin a ngaih theih. Chuvangin, Mizoram zãu zawk (Greater Mizoram) hi thil ni thei emaw, thil thleng tak tak tur a ni reng em? tih i han bel chiang teh ang.

TUTE’N NGE SAWI?
Mizoram CM zahawm tak Pu Zoramthanga’n a ti mathlawn lovin Jan 1, 1961 (Sunday)-Manipur CM N. Biren Singh-a pianni chiah khan MNF chuan Mizoram zãu zawk (greater Mizoram), Zofate chenna chin zela awmte rorelna pakhat hnuaia inpum khata insuihkhawm turin hma an lo la tàwh niin a lang a. Hei hi a taka tihlawhtlin tumin February 28, 1966 khan MNF chu India sorkar lakah a hel tan a. March 1, 1966 khan India sorkar laka tãl chhuah tumin Independence a puang zui ta a; kum 10 chhung zet July 1, 1976 thleng khan India sorkar nen innghirnghona zualpui a thlen phah a, mahse, june 30, 1986 khan Indepence chu kan hlawhchhampuii ta a, Feb. 20, 1987 khan thisen far khat pawh seng ve miah lo Arunachal Pradesh-te nen ‘State puitling pangngai’ ah hlãn kai kan ni ve tãwk a, Pu Laldenga’n Greater Mizoram a sawi lan ve lah chu Indian constitution Article 3 hmangin nalh takin an ben per sak zui a, tun thlengin kan state chu a la zauh belh lem lo. Zauh belh ahnekin Assam state-in min lãk heksak tawh zawk nia sawi a awm lehnghal greater Mizoram hi zawng ‘Thu satellu’ mai niin a lang.

Kum 1987 khan Burma lam atangin Kiauluaia chuan CIA hmingin Zofate inpumkhatna a rawn tlangaupui a, UNO-ah memorandum an theh lut a, ZORO pawhin hetiang bawk hian hma a la mek a, CIPC pawhin Mizoramah Israel colony din tum ang hrimin a bei tawh a; thuthlung fa intite leh pãwl chhuakho lahin 2023-2030 chhungin Zoramthar piang turin an ngai a, intizawlnei thenkhat lahin Zoram independence tur an puang chãmchi mai bawk nen. A thenin kumin (2023)-ah kan inthlang lovang, “china ral a lian dawn,” athenin “kan inthlang anga mithar an lo lang dawn, tuna miho hi an lang pha dawn tawh lo,” a thenin “kan inthlang anga ZPM-in sorkarna an chang dawn;” athenin “MNF bawk an Sorkar dawn” athenin “Zoram khawvar hun a thleng tawh dawn” ti tawk lah bo lo. Kan ram kal siam tura an puan dan hi a va inang lo thei thin em! Kristian Pathiannung bia theuh kan ni si a. Kan ram chanchin sawi lah chu Mizoram theuh a ni bawk si, kan biak Pathian hi a inang chiah lo nge, kan ram chanchin sawia hi a inang chiah lo zawk? Ngun taka bengsika ngaihtuah a hun ta e. Pathiannung thuhmun bia, ram thuhmun (Mizoram) kalsiam tur kan sawi a nih chuan kan sawi dan hi inang tlang awm tak a ni si a, chuvangin, thuthlung fate leh intizawlneiho hian anmahnia lo lang ang ang hi Pathian puantir angah ngaiin an ãu chhuahpui lek fang a ni mai lo maw? Innghahna tlãk a va han vãng ta êm!

TUTE NGE MIZO CHU?
Mizo han tih hian tunhma deuh chuan Lusei (duhlian) tawng hmag chin, Mizorama chengte hi ni deuh bika ngaihna a awm thin. Mizoram chhunga chengte lahin duhlian tawng thiam tawk lo, tawng awn, pai deuh apiang chu kan hmu he deuh a, hnam dang ang maiin kan en a; kan nel tawk thin lo. A ni lah taka, Mizoram hmun hraang hrang chhak leh thlang chhim leh hmar ka fang ve nual tawh a; a nihna tak kan sawi duh chuan kan unau heng mara, lai, paite, hmarte hian an chenna lai hmun theuhah chuan “Mizo kan ni lo” tih hi an tan khawhna a ni ve miau mai a, han ngaih Mizo viau dawn pawhin Mizoa an inngaih tlat loh chuan han ngaih Mizo luih tlat pawh thil harsa tak a ni ve tlat. Tun thleng hian Mizoram chhunga cheng heng kan unau mara, lai, hmar, paiteho zingah hian he ngaihdan nei hi an la awm nual mai. Pu Hiphei (L) ex-MP khan a sawi ka hriat reng thin chu-”Kalkawng sirah êk tum han hmu ula, hei chu mihring ek emaw ka tia; lakher ek a ni ka ti” in ti ngat zel a; han intih Mizo viau dawn pawhin intih Mizo theih a ni lo” a ti thin a, a ti dik hle a ni. Lusei (duhlian) tawng hmang Mizoram chhunga chengte zingah hian hetianga kan unau awze mite Mizova ngai duh mang lo lui tlat hi kan la awm ve mek bawk nen inpumkhatna tluantling nei tur chuan he ngaihdan tha lo tak hi kan dah bo vat a ngai a ni.

Kan sorkar leh Central YMA hma lakna ropui tak avangin Mizo hnam peng hrang hrang, Mizoram chhung leh pawn Myanmar, Bangladesh, Manipur, Tripura, Assam leh khawvel hmun danga chengte chu unau, chhulkhat kual, zohnahthlakte vek kan ni a, mahni tawng hran nei theuh mah ila, chhinlung chhuak thlah khat vek kan nihzia an sawi chamchi avangin tunah chuan Lusei (duhlian) tawng hmangte chauh Mizova inngaihna tha lo tak ‘kite kawiah kawia kikah’ tia intihbikna thinlung kan put thin chu dah bovin a awm ta mek a; a lawmawm takzet a ni. Feb. 1, 2021-a Myanmar sipai sorkar hnu leh, Feb-march, 2023-a Bangladesh-a Sipaite chetna avang te, May 3, 2023-a Manipura Zohnahthlakte harsatna tawh avangte khan Zohnahthlakte inkarah inunauna leh inpumkhatna tha zawk a lo piang chho zel a, alawmawm takzet a ni. Kan chenna Geographical area sawi danglama International boundary, state boundary sawi thiat zawnga Mizoram zau zawk (Greater Mizoram) siam erawh tih namai a ni lovang. Kan thinlung ram daidanna ramri kham erawh kan sawi chim thei a, kan sawichim mek ni pawhin a lang a; hei hi kan hlawhltinna ropui tak chu a ni. Hetianga zohnahtlak khawvel hmun hraang hranga chengte inla hrang lova Mizo kan nihna lungrual taka kan pawm thlap vek hian “tute nge Mizo chu?” tih zawhna chhanna chu a takin a lo lang mai dawn a ni.

A TLÃNGKAWMNA
Greater Mizoram chungchang hi kan politician, NGO, ZORO, thutthlung fa, intizawlnei, pawl chhuak leh a hman hmanin kan aupui mai thin niin a lang a; politician-te lah hian vote hmuh nan an tuipui chawp thin nite pawhin a ngaih theih. Mahse, he thil hi a tak taka thleng turin han dah chhin dawn ta ila thil harsa tak lungbang sut ang a nih hmel hle. Thenkhatin UNDRIP article 25-te an tan chhan a, athenin Indian Constitution Article 3 an tan chhan thul. Mahse, hengte pawh hi a taka thleng tur chuan thil namai a ni lo. UNDRIP article 25 pawh hi ram bungkhata cheng geographical area khata chengte tan chuan a taka tihpuitlIn ttheih a ni a, Greater Mizoram tur erawh chuan Myanmar, Bangladesh International Boundary bakah state boundary Assam, Manipur, Tripura-te a khawih tel duah a ngai a; thil awl ai a ni hauh lovang. Indian constitution article 3-na lah hi Parliament in hnih Lok sabha leh Rajya Sabha member tam zawkin an pawm tlan (Passed) hnua tihpuittlin theih chauh a ni a. LS leh RS-a MP pakhat ve ve chauh nei hian Central Sorkarah eng party pawh lal se tumah kan awihtir (convince) ve dawn lul si lova, June 30, 1986 zana Pu Denga rawtna an ben per danah pawh khan Central sorkar khan game a play nalh hle tih a hriat theih. Inremna thuthlung siam hnuah kum 37 zet a liam leh tawh a, Indian Constitution Article 3 hi tihhlawhtlinna hun hman chu a awm tawhin a lang. Mahse, tun thlengin rawtna thlen ngam pawh an la awm lo chu a nih hmel hle. Rawtna hi awm dawn pawh ni se, state boundary Assam, Tripura leh Manipur-te a khawih kual nuai dawn a, anniho tan Mizoram Geographical area tih zauh nan engtikawng mahin an ram sahthlak an phal lovang tth hi thil chiangsa a ni. Chutiang bawkin India hian Myanmar ram leh Bangladesh ramri International Boundary sawithiat turin bei ta se, Myanmar leh Bangladesh sorkar a do phawt a ngai ang. May – July, 1999-a Kargil kham khawkrawk chheng chhe tak satharte chenna tlak chauh, vur ram vawt lutuk pawh kha India leh pakistan-in inchuhin kartin US $ 1 billion India-in a hmang ral a, India sipai 527 thiin, 1363-in hliam an tuar a; Jet fighter MiG 27 Pakistan-in a kahthlaksak bawk a, hetiang khawp hian India khan a tuar ve a, leiba fiscal deficit 50% a neih phah bawk a ni. Kum 2007-a Pu L. Malsawma Colney,-in Greater Mizoram map a ziah ang phei kha chuan demand siam ve ta ila phei chuan buaina zakhua mai a ni ngei ang.Chuvangin, Greater Mizoram hi nghahhlelhawmin sawi nuam hle mah se, mahni insaipukna satliah mai niin a lang a, chu ai chuan khawvel hmun tina cheng zofate, zonhnahthlakte thinlung daidanna awm hi sawi thiaha ‘Great hearted Zofate’ tih thupui hmanga inpumkhatna tluantling neih hi a hun tawh hle zawk a ni tih i hre thiam theuh teh ang u.

Leave a Reply

error: Content is protected !!