- Zirsangkima
KA PA KHÛMA
– Phuahtu: Sawanah.
Satute: Sawanah & Mary Dawngi
Rún tláwm te tak tê leh hmun zau vak loah chuan a khawsa, / A ui, a ár, a ran vulh laite chu, / A thian tha berte an ni.
‘Ka Pa Khûm, eng hna nge i thawh? / Eng chu nge i ei zawnna? / I hlim, i nui reng thei bîk a, / Eng chu nge maw i hlimna thurûk?’
Thunawn: ‘Eng nge ka ei ang ka in ang tihah ka buai lo, / Mahriak têa tú hriatpui loh hlimna nun; / Eng pawh lo thleng se lãwm takin ka dawngsawng thìn, / Khawvêl hmuhah riang mah ila. Chung Khuanu nèna léng dùnin, / Tù dang kan ngai lo; / Sirva hrãm thiam hràm rî leh lui luang rimawiten min àwi, / Vaivuta siam vaivuta kîr leh mai tùr hian; / Eng nge maw lungkham tùr ka neih le?’ / Tiin min chháng.
Ni tla van vuaiin rim takin a thawk, / 'Mi hausa ka ni,' a ti; / Mahse, tangka leh rohlu sen tha mi; / Lei rohlu chhuan tùr a nei lo.
‘Ka Pa Khûm eng hna nge i thawh? / Eng chu nge i ei zawnna? / “Mi hausa ka ni,” i ti si a, / Eng chu nge i hausakna thurûk?’
Khawvêl êng mawi kan hmuh ní apangin, / Kan boralna ní tùr kan pan; / Vawi khat bâk kan piang dáwn lo, / Lungngaih nán hun ka hmang phal lo.A dika dika sawi chuan, ka ngaih sàn loh vàng ni miah loin, Mizo hla chhuak thar hi ka’n ngaithla tlém lailéng khawp a. Tùnlaiah tunge làr a, eng hla nge “trending” tih pawh ka hre hlawl lo. Mahse, zirlai naupang, sikul uniform ha laihote nèna hnai taka inhnìm ni tin thìn ka nih avàngin, an tuipui ang leh an lawmzáwng tìtìpui thei tùr tâwk vêla hriat ve zêl hi ka duh ve thìn si a. Ngaihthlâk ve zeuh zeuh ka duh avàngin kumin August thla tìr lam khán YouTube-lamah a hming ka hriat fo, a zai ka la ngaihthlâk miah loh, Sawanah hi ka hmet chhuak a. A hla, “Ka Pu Khûma” tih chuan “min ko” ta tlat a. Ka zaitír ta a.
Mary Dawngi nèna an sak dun hi a lo ni a. A music leh a beat lah chu ka duhzáwng tak, Caribbean music style, “Calypso” an tih ang hi a ni. A hla thu mawlh hian a ni, zirlai min zirtír tam ni. Ka’n thet hluai ang e.
Ka Pa Khûma chu kut hna thawk mi a ni a, ni tla van vuaia hna thawk thìn a ni. Khawvêl hausakna leh changkànna avànga hlimna te hi ani chuan hò a ti hle ang. Spotify leh YouTube lama rimawi ai chuan, a tán chuan sava hrãm ri chiah chiah te, thlang lawka lui luang ri her her reng rîte chu an máwi zâwk a—chûng tluka rimawi dang awm thei hian a ngai ngãi lo.
Facebook leh Instagram lama thian leh followers neih tam leh tlèmah a buai lo khawp! A ui, a ár leh a ran vulhte chu a thian tha berte an ni mai a. Tin, ei leh in—KFC leh chicken biryani emaw, adidas t-shirt leh Nike AJ (Air Jordan) pheikhawk lamah emaw pawh a buai hek lo; amah chàwmtu Pathianah a innghat mai thìn. Ni tin hnà thawk theia hrisèlna petu Pathian avànga a chan leh a neihah a lungawi mai a; chù lungàwina nun chu a neih tlat avàngin mi dang a awt lo a, mi thil neih a ît ngai hek lo—chu tluka hausakna dang chu khawvêlah hian awm theiin a ring tlat lo a, kei paw’n chutiang nun neitu tluka mi hausa hi ka hre bîk miah lo nia!
Hê ka Pa Khûma nun hi a va’n Pathian thû tak êm! Ka Pa Khûma hi a va’n thlarau mi tak êm! A nun lai ril leh lai mu hi, amah aia lo tem hmasatu Tirhkoh Paula khân a lo tleipui tawh a, a inchhìr kan hre ngai lo. Inchhìr a hnêkin lungawi zêl chu chìn chhunzawm zêl a tum … a ni mai lo a, a thu leh hla (a lehkha thawn) chhiartute paw’n chíng ve se tiin thahnemngai takin min sáwm lawm lawm zâwk a nih hi.
Ka Pa Khûma nun, a hlimna thurûk—engkima lungàwi theihna nun hi, keini thalai, a inti changkãng apiang hian kan hlat ta niin a hriat lehnghâl a. Kan hausa tual tual a; duh belh kan ngah tual tual a! Hmel kan ti tha (chawp) nasa telh telh a; min phú tùr váng telh telhin mi dang kan hmu hmel chhia a! Thian zahoin intih hlimna hmun kan pan nasa tulh tulh a; tú ma hriatpui loh (fianrial) leh mahni inah ngei pawh hlimna kan vàn tulh tulh a! Khawi atanga kan neih zozai nge tih pawh hriat hleih theih loh sum a tam tial tial a; ruihhlo man chu eng ang paw’n to mah se, a pung tial tial tho a! Kan incheina a sáng a, pawnfèn kan féng chhíng tial tial a, lai a lang thui tial tial a; jail-a POCSO case (naupang/kum tling lo páwng sual / tih bawrhbàn / khawih chingpen) vànga táng an pung tial tial bawk. Kan phone leh kan gadget a tùnlai telh telh a; rilru hrisèl lohna hri (depression) vei kan pung telh telh a! Kan phone changkàngin phone hmangin thian leh thian lo deuh (cousin!)-te kan kàwm nasa tulh tulh a; phone-in “delete” a chhawm lo ang tih hlau kan pung tulh tulh bawk a. GPay hmangin pawisa kan pe chhuak nasa zêl a; kan thlarau nun erawh a ro-in a khua a har telh telh zêl zawng a nih hi màw!
Hêng zawng zawng hian ka Pa Khûma nunah chuan awmzia a nei ve lo! Ani chuan eng pawh tawng se, a hlimin a nui reng thei bîk a; awh leh ît êm êm a nei ngai lo. Chung lama mi, amah chàwmtu, a mamawh tinréng mai pe thìntu leh amah chauh pawha him tak leh hlim taka awmtír thìntu chu Pathian a nihzia a hre chiang a, Amah nèna lèn dun chu a hlimna thurûk a ni.
Kumin 2023 hian keini Mizoram Baptist Kohhran chuan Beirual thu zirah “Lalpa Lo Kal Lehna” tih thupui kan zir a. Thupui pakhat sawi ho tùrah, ‘Lalpa lo kal leh hun hi kan nghâkhlel em?’ tih a awm a. Kan sawi ho hnu leh in ka thlen hnu thleng paw’n ka rilruah a chám zui reng a. Tùna kan sawi, ka Pa Khûma ang hi ni vek ila chuan, tunge maw Lalpa lo kal leh hun hi nghâkhlel lo ang le?
Hla thua kan hmuh ang khian, he kan chènna lei hi kan kumhlunna tùr a ni lo a, thi leh tùrin kan piang vek a. Mahse, kan dam chhúng hun rei lo tê hi, rual awhna avànga ngui nán te, retheih avànga mangan phah nán te, ruihhlo avànga chhúngkaw rùm nán te leh thih leh lusùn avànga lungngaih nánten kan va’n hmang nasa si êm! Ka Pa Khûma erawh chuan, a dam chhúng ni rei lo tê hi, lungngaih nána hman ral a phal ve tlat lo—a va’n awhawm tak êm! Mahni chauha kan awm lai, mi dangin min hriatpui miah loh laia hlim veng veng reng theih hi … har deuh mai a nia aw!
He hla mawi tak leh thu tam tak pai hi zir chiang ila, a taka nunpui tum ila, ka Pa Khûma ang tùr hian riru thar i pu teh ang u. Chutia rethei taka awm tùr tihna lam a ni lo a, mahni chauha khawhar taka awm reng tùr tihna lam pawh a ni hek lo. Kan ni tin nuna kan chan tâwk ang zêla lungàwi kan zir a ngai tih lam a ni zâwk e.