- Lalrinpuia
Mahmuaka Chhakchhuak chuan tunhnai lawkah RAM KALSIAM tih lehkhabu chu a rawn tichhuak a, he lehkhabuah hian Mac Donald Sapin Ch. Saprawnga a ben chhan ziakin R. Vanlawma sawidan chu dik bera pawm ang deuhin ‘Sialsukah intawhkhawmna Inrinni April 5, 1947 Good Friday zawhin an nei a. Chutah chuan Bawrhsapin Bial aiawh thlan tura a buatsaih kha boycott an va rel thlu ta.’ Tiin KA RAM LEH KEI tih a lehkhabuah chuan a ziak lang a (Phek 180-ah). Hemi boycott an rel thluk avang hian Macdonald hian Ch. Saprawnga hi beng angin a sawi a. Hei hi a dik chiah em le?
Bawrhsap Mac Donald hian Ch. Saprawnga hi a ben chu a beng ngei niin kan pawm tlang a, chutih rualin a ben chhan erawh kan pawm danah inang lo deuh lai a awm niin a lang thung. Bawrhsap hian April 16, 1947-niin Ch. Saprawnga hi a beng ngei niin amah Ch. Saprawnga chuan a lehkhabu KA ZIN KAWNG-ah chuan phek 134-135 naah kan hmu a. A kianga awm H. Vanthuama ngei pawhin a lehkhabu Mizoram Politics Chanchin (1952 hma lam) ah chuan phek 57 – 62 inkarah he thu hi a ziak lang a. A ziah danah chuan ‘‘Ni 14. 4. 1947 chuan Union hruaitute chu Pu Lalbuaia In, Union Office-a hmanah chuan an kal khawm hlawm a, chutia an thutkhawm hlawm lai chuan C.I. Thana a lo lut a ‘Ka puin Pu Saprawnga a hmu duh e’ a rawn ti a. Chuveleh Pastor Chhuahkhama, Mizo Union Councillor Senior chuan ‘Bawrhsapin kan hotute a hmu duh a nih chuan a lawmawm e. Amah maia kal loin kan General Secretary Vanthuama khan va tawiawm sela a tha ang’’ a ti a. Tichuan vanthuama chuan Saprawnga hnung chu a va zui ta a.
Bawrhsap Bungalow (Tun hnua Governor chenna ni ta hi) hungna chhimlam gate an han lut a. Chutih lai chuan Bawrhsap Mac Donald leh Major William, Assam Rifle Commandant leh Capt. Penn SDO, Lunglei-te chu Bawrhsap Bungalow khawchhak lam varandah-ah chuan titi chunga kal kualin an lo vei an lo vei a. Varandah chhim lam hawia an lo vei let lai tak chuan Pu Mac Donald-a chuan Saprawnga te thiandun compound-a lo lut chu a hmu ta thut a. A thiante chu kalsanin Saprawnga chu a rawn pan ding a. Saprawnga te thian dun chuan thu that akin an sawi tlang dawn emaw an ti a. Mahse Mac Donald-a chuan Saprawnga bul alo thlen veleh lei sehchilh chunga fiah lo taka tawng pahin Saprawnga inringlo lai chu a bek veilamah a beng ta thuai mai a. Han ben nawn leh a tum a, mahse Saprawnga chu a banin a lo inveng hman a, a banah chuan a beng ta zawk a’ tiin phek 58-naah a ziak kan hmu.
Heta tang ringawt pawh hian Bawrhsap hian Saprawnga chu a beng ngei tih a hriat a, phat rual a awm lo a ni. L. Keivom thuziakah phei chuan ‘Hei vang hi a ni ang Ch. Saprawnga hian Ben/ Beng hi a hmang rim hle a, Zotawng lehkhabuah chuan ‘BEN’ hman tamna ber ala ni hial ang. Entir nan…….’ tiin KA ZINKAWNG tih lehkhabu chhung ami hmun ruk lai chu a thu nen a rawn lachhuak a. Hemi chungchang bawk hi K. Remruatfela chuan a lehkhabu Hripui leng kara Zoram Hmathlir tih phek 35- 38-ah chuan a rawn ziak bawk a. Ziaktu dang kan han hriat theih maiah chuan Pu C. Lalaudinga chuan Vanglaini July 27, 2023 chhuakah chuan ‘Lushai Hills Superintendent (Bawrhsap) A. Mac Donalda’n Pu Ch. Saprawnga bekah a beng’ tih hmangin a rawn ziak bawk a. Heng ziaktu pathum kan han hmuh mai theihte hian an ziak ngaihnawm hle mai a, a ziah dan erawh a in ang vek lem lo thung.
L. Keivom hian Bawrhsapin Ch. Saprawnga a ben chhan chu fiah taka sawi loin Ch. Saprawnga hian Crown Colony a duh loh mai bakah Mac Donald nen hian a tir atangin an inbe fuh lo ve hrim hrim bawk nen hian inhuatna an nei sa angin a sawi a. K. Remruatfela ve thung chuan Bawrhsap hian Ch. Saprawnga chu a duh duha a tihkawi ve theih loh vang leh a thuhnuaia a dah theih loh vang ni bera a hriat thu a sawi a. Tunhnaia ziaktu pakhat C. Lalaudinga chuan July 27, 2023 nia Vanglainia a ziak danah chuan ‘Mac Donald Sap nen hian a hma lamin an thu a lo inhmu fuh tawh lo a, Lungleia District Conference pawh kha thulhtirtuah Ch. Saprawnga hi an puh bawk. Mizo Union leh Bawrhsap inkara harsatna dang neuh neuh awmte pawh chu Ch. Saprawnga a nih loh pawhin a meizang hlaptu a ni ngeia an ngaih vang a ni’ tih lam hawiin a ziak a.
Heng ziaktu pathumte thuziah hi danglamna chu awm bawk mahsela thu hran hlak anga ngaih tur erawh a ni lem loin a lang. Amaherawhchu Bawrhsapin Ch. Saprawnga a ben chhan taka puh tur erawh chuan heng sawi dan chi thumte hi thu khat anga ngaih theih tur chu an ni bawk si a. Mahmuaka Chhakchhuak erawh hi chuan R. Vanlawma ziak dan chu pawm bera nei angin a rawn tarlang bawk si a, chu chu a makpa Pastor Rualchhina, US lama awm lehkha a thawnnaah ziak langin heti hian a ziak a ‘Saprawng, Mizo tan thil tha thei ang ber tur tih ka tum a, nangin tihchhiat zel ilo tum a ni maw, Lung ina khung thei che ka ni, mahsela khung tlak pawh i ni lo, ka beng zawk ang che’ a ti a, zak kau zawk khawpin a lo beng a ni’. He thu hi Oct. 10, 2005-a ziak niin ZALEN CABIN tih lehkhabu phek 105 naah kan hmu a ni.
Ch. Saprawnga ngei pawhin KA ZIN KAWNG tih buah ‘Hetianga ka chunga a thinur hi ka hre thiam a. Crown Colony-a Zoram dah a tum tlat a, dah tlak a nih lohzia sawi tam ber pawl ka lo ni ve a. A conference hlawhchhamnaah mawh ka phur lian em em a. Amaherawhchu, keini duh loh vanga Crown Colony awm lo ta phei chu kan ni hauh lo a. Kumpinu sorkar bulpui lamah Attlee-a Prime Minister a nih tak avangin Attlee-a’n thu a sut leh vanga ni daih zawk a. Chutiang thu a awm ang tih Macdonald Sap pawhin hre bik hek lo. Engmah hre lo kan insu chiam mai hlawm lo niin’ tiin phek 135-naah a ziak kan hmu a. Sawi tawh angin R. Vanlawma erawh chuan ‘Sialsuka intawhkhawmna Inrinni April 5, 1947 Good Friday zawhin an nei a. Chutah chuanin Bawrhsapin Bial aiawh thlan tura a buatsaih kha boycott an va rel thlu ta.’ Tiin KA RAM LEH KEI (Phek 180-na) ah a ziak thung.
Eng nge nang i lo pawm ve dan le?
Heng bakah hian Mahmuaka lehkhabu RAM KALSIAM-ah hian R. Vanlawma leh Ch. Saprawnga te hmaichhana an inbiakna thu leh an inchhuahchhalna thute pawh hmuh tur a awm a, tun atan chuan heti chin hi ni rih phawt sela a tha ang e.
Lehkhabu rawnte;
RAM KALSIAM – Mahmuaka Chhakchhuak
ZORAM KHAWVEL 2 – L. Keivom
MIZORAM Politics Chanchin (1952 hmalam) – H. Vanthuama
Hripui leng kara Zoram Hmathlir – K. Remruatfela
July 27, 2023 Vanglaini chhuaka C. Lalaudinga Article ziak