- Mahmuaka Chhakchhuak
Hei fur kan thlengin ruah pawh a sur ngawrh ang reng hle mai a, ruahsur avanga hmun hrang hranga harsatna thleng pawh hriattur a awm zauh zauh reng bawk a. Ruahtui tlain chhiatna a thlen lam chu sawi rih loin tun tumah chuan ruahtui khawl lam han sawi ila a tha ang e. A bik takin kan khawpui lian pahnih, Aizawl leh Lunglei khawpui tan hian ruahtui khawlna hi thil tul leh pawimawh tak a ni a, Aizawl khawpuiin kan tui tlan ber Tlawng lui tui hian min chawm zo ta meuh lo bawk nen ruahtui khawl hi tihmakmawh a ni. Kan la hriat vek a rinawm; March 10, 2023 niah khan kan tui tlan ber Tlawng lui tui chu nghahkhawl ngai khawpin a tlem ta thut mai anih kha. Tuikhuah thlang lam atangin pump khawl hmangin pump chhoh a ni a, harsa taka mipui in tur buaipui a ni. Hetiang dinhmun hi March 16, 2021-ah pawh kan lo tawng tawh a, April 28, 2021 zan atangin tlemtea ruahtui a rawn tlak atangin kan ziaawm mai chauh a nih kha. Kum 2022 March 26-ah pawh tui nghahkhawl ngaiin kan lo awm tawh bawk a.
Lunglei khawpui pawh hian Tlawng leh Pialthleng lui tui bak hi hmun dang ami tui tlan kan nei lo a, tuna Lunglei mipui 78,000 vel hian heng lui tui pahnihte hi kan nunna ber a ni. A tira mihring 65,000 vel chawm thei tura buatsaih kha tunah chuan kan lo khum tak duai avangin Aizawl khawpui ang bawkin harsatna kan tawk lo thei lo a. Department lam atanga tui connection pekchhuah pawh hi tunah hian 15,000 tling lo deuh nia hriat a niin connection hi pekchhuah reng a ni bawk a, mipui lam lahin connection kan dil belh reng a, tui dahkhawlna lam buatsaih belh kan tum lem si lo hi thil buaithlak tak a ni. Kan tui tlan ber Tlawng leh Pialthlengte lah chu a hnar lama thing leh mau awmte kan lo tih chereu zel bawk si avangin harsatna kan tawk ta fo a. Pialthleng zawk phei hi chu thla khat dawn tui lak tur awm loa a kang changte pawh a awm hial bawk a sawi a ni. Hetiang khawpa kan tui tlan berte kan tih retheih mai bakah hian luia cheng sanghate chu kan la hrai lehzel bawkin leivungte hial kan la paih fo mai bawk hi chu a pawi ngawt mai. Kan nunna hnar berte an ni tia duat tumna nei miah lo kan awm hi chu khua leh tui tha ni tlak hi an ni hlawl.
Kum 1988 daih tawhah khan Greater Aizawl Water Supply Scheme (GAWSS) phase I chu hawn alo ni tawhin Aizawl khawpui, mi 70,000 chawm zo tura ngaih a ni a, nimahsela mihring kan pun chak em avangin leh, Aizawl khawpuiah ngei pawh mihring kan in ek-beng leh nghek mai thin bawk si avangin reiloteah tui lama harsatna kan tawk leh ta thuai tho a. A tlantu mihring kan tam na na na chuan tui lamah pawh harsatna awm lehin tunah phei chuan mikhual kan thlen theih loh chhan ber pawh alo ni ta hial a. GAWSS Phase II hi kum 2007-ah hawn a niin GAWSS Phase – I nena tangkawp tura duan a niin mi 3,155,240 chawm zo tura duan a ni a. Nimahsela hei pawh hian min chawm zo lo leh thuaiin a aia tui pump tam thei tur mamawhna alo thleng leh ta thuai a. Tunah hian Phase III pawh hna engemaw zat chu thawh zawh tawh niin rei vak loah hian hawn theih mai pawh beisei a ni a. He Phase III hian ni khatah tui Litre maktaduai 37 pump chhuak thei tura duan a ni. He ti hian Aizawl khawpui chawmtu bik kan han thlur nain Lunglei khawpui dinhmun nen pawh a in ang deuh thuak thei awm e. Hengte hi kan khawpui pahniha kan tui tlan ber dinhmun tlangpui chu a ni a, kan hmalam zel hun tur erawh sawi theih ni lo mahsela chhungkaw tin hian ruahtui khawl nachang kan hriat a tha hle a ni.
Ruahtui khawl hi mi tam takte hi chuan kan engto lem lo em ni tih tur a ni a, a chhan pawh PHED lamin tui an sem hi hawng tha lo pawh nisela lei tur a awm reng tho alawm kan tih vang pawh a ni mai thei e. Aizawl khawpui chhungah hian tui lei tur hi awm chu a awm reng a, chhungkaw tam takte chuan eizawnna atan an hmang a ni. Kum 2022 vel atang khan 2000 Ltrs. hi Rs. 1200/- in an hralh thin a, cheng khat-in Ltr khat kan lei tep tihna a ni. Anni tui zuar tute hian pawl anga dingin an pawlina tui rate an chhiar ang ang chu mipuiin kan leina tur a nih phei chuan nakin lawkah hian Litter khat cheng khatin kan la lei thuai lo ang tih pawh sawi har tak a ni. A dik alawm, tui zuar tute hian tui hi awlsam takin an la bik hauh lo a, hautak taka an lakchhuah a nih ve bawk avang hian tui man hi tun ai hian ala sang thuai mai thei a ni. Chutih hunah chuan keiniin lohtheih lohin kan lei a ngai ang a, tun ai hian sum leh pai pawh a hek zawk ngeiin chhungkaw tam tak tan phurrit pawh ala ni thuai mai thei bawk.
Hetianga Aizawl khawpui leh Lunglei khawpui kan han sawi ang hian khawpui dangte pawh nakin lawkah chuan kan la hmabak a ni thei tih hi hrereng bawk ila a tha ang. Chutianga tui lama harsatna thleng fo leh thleng leh mai thei dinhmuna kan din avang chuan a pawimawh hmasa atan chuan chhungkaw tin hian ruahtui khawlna kan neih that a tul a, tun aia tui dahkhawlna lian leh tha zawk kan buatsaih a tul a ni. Pathianin ruahtui min pek hi kan ram (Mizoram) angah hi chuan a tlem hauh lo a, kumin July thlaah khan ruahtui tla zat chu 291.0 mm (12 Inches tling tep) a ni a, kum dangah phei chuan hei ai hian ruahtui hi a tla tam thin lehnghal a, kan vannei hle. Hetiang zat ruahtui kan dawng chunga kan luanral tir mai mai erawh a pawi hle a, kan In chung atanga luangral leh tur tal hi chu chhungkaw tin hian khawl theih hram a tha a ni. Lunglei khawpui phei chu khawpui dang aiin PHED tui sem hi kan la dawng chhe ber lehnghal a, tui lama harsatna hi kan la pumpelh tak tak thei rih loin a rinawm.
Ram ngaw kan ti chereu zel a, ruahtui a tlem telh telh bawk a, kan tui hnate a kang lek lek fo chunga ruahtui khawl nachang kan la hre lo zel a nih phei chuan a buaithlak hle ang. Ka sawi fo tawh nain ka han sawi nawn leh duh chu Relegan Siddhi khaw hlawhtlinna bul chu ruahtui khawl nachang an hriat vang a ni. Ruahtui far khat pawh luanral tir loa a khawlna an siam hram hram avangin tunah chuan buh leh thlai mai bakah bawnghnute thawnchhuah tur an lo neih theih phah ta. Rajasthan state-a Jodhpur District-ah ngei pawh tlangchhip sang laiah te tlang pang rem lai laiahte ruahtui an khuap a, a thlitfimna tur hmunte an siam lehin chungte avang chuan engtik lai pawhin tui in tur thlachham loin an awm theih phah bawk a ni.
Hawh u, kan theih ang angin ruahtui hi i khawl ang u.