- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Pathian rawngbawltu puithiamte leh Kohhran Mi tan politic khelh emaw, political party-a tela a phusa ber bera tan hi thil inhmeh lo takah kan ngai a, chutiang mite chu kan hmuh dan pawh a dang deuh thin. Tun hnu deuhah erawh politic leh Kohhran hi a kal khawp a ngai tia ngaihdan a lian chho mek niin a lang. Mi mawl leh, naupang, mi ang pha zan lo thlengin Politic tih tawngkam hi kan hmang uar hle. Mi thenkhat chuan ‘Politic’ tih hi mi verther leh hlem hle, eiruk ching leh phakar taka khawsak chingte sawina emaw an ti thin.
- ‘Politic’ a thiam lo emai!
- ‘Politic’ a khel nasa lutuk;
- Ani chu ‘Politic’ avanga hna hmu a nia!
- ‘Politic’ a thiam bawka contract a hmu thei khawp mai;
- ‘Politic’ a lut nasa lutuka Kohhran upaah a tling nawlh mai alawm le!
- ‘Politic’ leh sakhaw rawngbawlna a chawhpawlh nasa lutuka a tha lo’ tihte leh ‘Politic’ tih tawngkauchheh hmangin tawngkam mak pui pui an chhak chhuak thin. ‘Politic’ tih tawngkam kan hman dan leh kawhtir dan hi a inhmeh chiah em tih kan hriat a tha hle.
KOHHRAN HI ENGE NI?
Kohhran hi mipui zing atanga a hranga awma inserhthianghlim tura koh chhuah emaw Sualna lak atanga Pathian tana inserhthianghlim tura koh chhuah tihna a kawk thei awm e. Abrahama Pathianin ram tiam lam pan tura a koh chhuah kha Kohhran bul intanna a ni ti ila a dik thei mai ãwm e. Chutih rualin thlalera Israel fate pungkhawmho pawh kha “thalera Kohhran” (Thi is he, that was in the Church in the wilderness)-(Tirh 7:38. KJV) tih an ni. Kohhran (church) hi Hebrai chuan ‘knesiya’ (neseiah) tih a ni a, k’ne•set (synagogue) tihna a ni thei bawk. Hei hian Pathian ringtute fuankhawm, hlawm khata awma tawngtaia Amah fak leh chãwimãwi tura pungkhawmho a sawina a ni.
Pathian Kohhran inti theuh siin pãwl (denomination) hrang hrang awmin hming hran hran Kan invuah bawk a, chutih rualin Kohhran (church) tih lai tak erawh kan hmang tangkãi theuh niin a lang. Kristian, thuthlung thar Kohhran lo pian hma daih tawhin Pathian hnam thlan Israel pungkhawmho kha ‘Kohhran’ (church) tih an lo ni tawh tihna a ni. Tichuan, pentikos thlarãu thianghlim lo thlenni atang khan Messia taksa, thuthlungthar Kohhran chu a lo piang zui ve ta a ni.
POLITIC HI ENGE NI?
A awmzia: ‘Politics’ tih hi Grik ‘Politikos’ tih atanga lak a ni a; Latin-in ‘Politicus’an ti. A awmzia chu mimal emaw Pawl leh khualehtui thatna tura kaihhruaina leh dik taka an chanvo theuh an chan theihna tura rorelna dik kenkawh, dan leh thupek, hnam leh hnam chi leh chi inkara inunauna tha thlen tura thawh leh hnamzia rang humhalh leh ramri kham fel leh mipui vantlang thatna tura kawng tinrenga thawhte a ni. Mizo pachhuanvawr Pu J.F Laldailova’n a hrilfiah ve dan chuan Politics chu-“remhria, hmangchang hria, thiam, fing, ram awp dan” titein a hrilhfiah a ni.
Hrilhfiahnate thlirin ‘Politics’ kan hman dan leh ngaih dan te, teh dan leh hawitir tum dan nen a inpersan hlein a lang. Kumin 2023-ah inthlanpui kan hmachhawnleh mek a ni a; he tawngkam hi duhdan hawi zawng zawngin kan pawtsawi kualleh vel mai mai niin a lang. ‘Politics’ hi a awmze dik leh nihna ang takin ram hruai tawhtu te, la hruaileh zel tumtu te; hruaitu thar leh roreltu ni mekte leh nih tumte hian a awmzia hre chungin kalpui se’ng chuan eng hun lai pawha ram hruai tawhtute khan ‘Rorelna dik” chu luipui angin an luantir tawh mai tur a? Mahse, Pathian duhdana rorelna dik an kenkawh thin loh avangin kan hmu dukdak lovin kan hmu he a, politic nihna hloh thak khawpin kan bosal zo ta a ni.
CHAWHCHAWRAWI CHI EM NI?
Tun hma atang tawhin politic leh sakhaw rawngbawlna hi a inkawp thiang lo anga ngaih a ni a, chutih rualin “Kohhran upa pastor leh sakhaw puithiam leh rawngbawltute tan politic-a zuan luh a pawina a awm lo” ti pawl engemaw zat an awm mek bawk. Israel fate kha kan darthlalang an ni. Israel fate hunah khan lal rorelna hnuaiah ram an kaihruai a, chutih laiin puithiam sakhaw rawngbawltute leh zãwlneite erawh chu Pathian tana serh hranin an awm a, lal roreltute bawhchhiatna hriattirtu leh an bawhchhiatna zilhhautu, kawng dik kawhhmuhtu leh thurawn petu an ni. (1 sam 15:17-23). Hetiang a nih avang hian Messia Zirtir 12-te pawh khan chanchintha hril chunga dawhkana rawngbawl (general administration) kenkawh kawpa chawhchawrawi chu a dik lo tih a taka an hmuh chian em avangin mipui ko khawmin dawhkana rawngbawl tur mi hmingtha 7, rinna leh Thlarau Thianghlima khat Stephana, Philipa, Prokora, Nikanora, Timona, Parmena leh Nikola-te kha administrator atan an thlan chhuahtir ta a nih kha! Khami tum khan tunge vote hmu tam ber tih erawh tarlan a ni lo. Chutih rualin anniho erawh chuan-” keini erawh tawngtai leh thu rawngbawlin kan awm leh tlat zel ang,” an ti a ni. Hengte hi ngun taka kan thlirlet chuan kohhrana rawngbawlna, thurila rawngbawl hna leh puithiam leh zãwlnei hnate hi politic nena chawhchawrawi chi a ni lo tih a chiang hle.
A TLÃNGKAWMNA
Kohhran leh politics awmzia kan hre chiang ta. Kristian nun leh khawvel Sualna nun chawhpawlh chi a ni lo ang bawkin Kohhran rawngbawl hna, puithiam hna nen politic hi chawhchawrawi loh a tha ber tih a chiang hle. Kan ram ministry kal tawhahte khan Pastor tang lai bansan, Kohhran upa leh nihna lianpui pui chelh lai rorelnaa tel an awm tawh thin a, mahse, mipui sawiselna an tawng nasa hle tih kan hre tlang theuh awm e. Zu khap chungchangah Kohhran hruaitute’n Pu Denga CM hlui (1997-1998) an hmuh khan “Nangnin thlarãu lam thil khawih ula keini rorelna lam kan khawih ang e” a ti niawm tak khan sawi a awm a. Pu Denga chhanna an sawi kha tak tak a nih chuan a tidik chiah a ni. Mahse, a tihsual zawk nia lang chu Kohhran puipa puithiamte thurãwn a pawm loh kha niin a lang. A nihna takah chuan chuan tun hnu hian Kohhran rawngbawl hna, puithiam hna politic nena chawhchawrawih a pawi lohzia hi sawi a hluar zual niin a hriat theih. Chutiang vang chu nge tun tumah hian Kohhran upa, Reverent leh zãwlneite thlengin MLA Candidate an awm ta nuk mai a nih hi! Theologian ropui tak Rev. Lalchhuanliana (L) kha a dam lai khan-Pu Chhuan, ZKHC atang hian pastor rual thah MLA Candidate rawn siam ula, annin ram kaihruai se a tha ber law’ng maw?” tiin ka zãwt a, Tawitein a nui huk a…”Pastor rual pawh ni se, engmah kan ni bik chuang lovang” tiin min chhang a, synod moderator hial lo ni tawh a nih avangin tawn hriat a nei nual tawh a ni ngei ang. Engpawhnise, Nov. 7, 2023-ah vote kan thlak dawn ta a ni a, political party ruih chilh lovin, sum leh pai hmanga mahni vote hralh mai mai lovin, kan ram tana tha ber tura kan ngaih, mi fel, mi dik leh rinawm, Pathian tih mi, kan ram leh hnam humhim ngam mi huaisen thlang chhuah ngei i tum theuh ang u.