- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
November 2018 kha a la rei lo hle nain kum 5 a lo ral veleh ta reng mai! “Ka rin leh ka rin, tu tak tlingin sorkarna chang ang maw?” tia kan lo nghahfak chu a takin tunah kan tawng ta. Khawvel hun inher danglam angzia zelin MLA General election chu kan zo fel ta chu a ni a; kum nga dang lo awmleh tur thlirin kan ring kan fãnleh dawn tan ta bawk. Zoram mipuiin kan enchhin mek sorkar thar hian a thawh that chuan a zawnin sorkarna a changleh ngeiin a rinawm a; enchhin dawl lo baksaka ro a rel erawh chuan BJP nge? INC leh MNF khawi ber emaw chu an sorkarleh ngei dawn tihna a ni. INC leh MNF party-te hian an tlãk apiangin “Insiamthat kan ngai a ni” an ti ziah a, tun tuma an tlãk pawh khan a ngai tê bawkin insiamthat an ngaih thu an puangleh a, mahse, an han sorkarleh mah nanga a ngai bawk bak chu mipui beisei ang an phak leh lem lo mai thei. Engpawhnise, tun atanga tan an lak thar sauh sauh a ngai ang.
ZÃWLNEI THUPUAN?
Israel fate’n an ram an luah atanga babulon sala an tan thleng khan Israel leh Juda zãwlnei Lalpa’n a ruat a. Chung zãwlneihote chuan an hmalam huna thil lo thleng turte chu Pathianin hriatirin a puanchhuahtir thin. Chung zingah chuan zãwlnei lian (major prophet) pali Jeremia, Isaia, Daniela, & Ezekiel-te an ni a; zãwlnei tenau (minor prophet) dang 12 Hosea, Joela, Amosa, Obadia, Jona, Mika, Nahuma, Habakkuka, Zephania, Haggaia, Zekaria, & Malakiate an awm bawk a, an vaiin zãwlnei 16 lai an awm tihna a ni. Heng zãwlnei hun (timeline) hian 850 B.C.- 425 B.C: a awh a ni. Zãwlnei tenauho hian BC 798-626 thleng kha an awh bik nia chhut a ni bawk. Heng zãwlnei Pathian ruatte hian dãwt thu leh an phuahchawp an puangin an tlangãupui ve ngai lova Pathianin a koh ang leh puang tura a tih ang zelin an puang zawk thin.
Kan Zoramah pawh hranghlui zãwlnei/zãwlnei lian (major prophet) han ti ve chhin ta ila- Pr chhãwna; Pr. Saikhuma; Pu Chawngkhupa; Pu Kawlha etc. bakah intizawlnei/ zãwlnei tenãu (self style prophets) neuh neuh inthlan dawn apianga thupuang thin an awm fo niin a lang. Pathian atanga thupuan tur hmua puang thin inti si hian Zoram Sorkar thar lo piang tur an hmuh leh puante hi a inthuhmun lo nuaih thin leh nghal a. Eng ber nge awih tur tih pawh mipui tan hriat hleih theih pawh a ni thin lo. An zing tho phang mit êk nuaithla tawp hian an tan lam lam party chak ber turin an puang mai mai thin em ni le?
Zoram awm dan tur Pathianin a hriattir anga puang lawk thintu Zoram zãwlnei palite khi chuan thu inzãwn an puang tlang ti ila a dik zaw ber mai ãwm e. A dang zawng intimihlim, intizãwlnei (self style prophets)-hote erawh hi chuan thu inzãwn an keng em em lova, an duh hawi zawng zawngin thu an puangin an aupui mai thin niin a hriat theih. Heng an thu puan insaikalh pui puite hian mipui rilru a chawk buai fo thin a; mipui thinlungah zirtirna dik lo a pian chhuah phah thin a, chu chuan chhungkua, khawtlãng leh ram pum huapin nghawng tha lo tak a nei thin a ni. Chuvangin, hengho lakah hian Zoram mipuite kan fimkhur a ngai hle tih hriat a pawimawh.
ENGE AN PUAN DIK CHU?
Inthlan hma daih atangin political party hrang hrang zãwlneite’n an party sawh ngheh nan an tan zawng party theuhte chu inthlana tling turin an ãuchhuahpui chuah chuah a; tling tura an puan erawh a inang lo nuai mai a, Zoram mipui rilru an chawk buaiin a luhaithlak thei hle. “Lalpa pakhat, rinna hmun khat, baptisma hmun khat” tih a nih laiin Lalpa pakhat ni lo deuh, a dang theuh an nei hlawm nge an thu hmuh dan a inang lo thei hle. Hetih lai hian Pi Matluangi; Pu Joshua Kapmawia; Nl. Mimi Lalhmachhuani; Awmtea leh Rev. Zaichhãwnate hian Zoram thar, mi thar hlak sorkar turin an puang niin a lang a, an puan ang ngeiin mithar, Political party thar kum 6 leka upa la sorkar ve ngai lo leh Budget vawi khat mah pawh la pharh ve ngai lo ZPM chu an tling a, sorkarna an chelh ta mek a ni. He Sorkar thar lo piang tur hi lo hmu lawk dik theuh mah se, anmahni lama keuh luha tihdik an tum avangin an puang dik lo angin a lang ta zãwk mai chauh niin a lang. A bikin Nula Mimi hian mithar hlak vek sorkar tur leh Zoramthar ding turin a puang a, Rev. Zaichhãwna.pawhin Zoram thar tho ding turin vision a nei niin a lang a, chu chu anmahniah vuak goal an tum nia a lan avangin Zo Reunification Movement leh zoram thar hmingin an in candidate ve ta mai zawk niin a lang
Chuvangin kan Zoram zãwlnei tenau tam zawkte hian tun tumah hi chuan an puang dik ve tlat a, puang dik lo pahnih khat erawh an awm ve tho bawk.
A TLÃNGKAWMNA
Zaithiam C. Lalhmingmawii’n-“kumpuisul lo her liam zêl hian, Kum tam a her liampui a; Kum sãngbi thar kãwl lo êng hi, Hringfa lêng tan hun tha ni se………Kum sãngbi tharah Krista nen…” tia a sak ang khan kumpuisul lo her liam zel hian kum tam a hêr liampui zêl a, kum thar 2024 kãwl lo êng tur hi Zofa lêng tan hun tha ni se , kum tharah chuan Krista nen Zoram thar Pathian hriak thih, khawizu leh hnute tuia luang ram dikna nena rorelna Krista nen.. tih ni thei tawh se-“Rorêlna dik chu lui angin luang sela, felna chu luipui kang ngai lo angin luang rawh se.” ,(Amosa 5;24) tih ziak ang khan dik taka rorelna awm thei tawh se a duhawm hle. Tuna rorel lai Sorkar hian mipui sorkar dik tak din chho zel se Zoram hmangaih tak tak chungin rorelna kengkawh zel se a va duhawm em!
Kum 51 (1972-2023) zet liam mek chhung hian Zoram an hmangaih tak tak leh tak tak loh chu a takin Zoram mipuite’n kan hre chiang tawh hle a. Hetihlai hian Politician-te kan dem vek bik thei lo, a tihsualtirtu chu Zoram mipuite kan ni leh thin. Thil diklo ti tura nawrtu leh hruai sualtu chu political party mi leh sa thudik chanve nena sual chawhpawlh ching te; NGOs; preasure group; Kohhran hruaitu (prelate)-te’n kan Zoram khalh kaltu Driver, Politician-te chu kawng dik lo zawhtirin kan herh kãwi thin a; anni’n mipui cheng an hriat hneh tawh avamgin an tih theih loh tur thlengin mipui min zawrh a, kan zavaiin moral corruption habit kan neih phah a, chu chuan a taka corruption practice-naah min hruai lüt ta mai zawk a ni. Amosa 5,;24 anga felna leh diknaa roreltute an lo lan hunah chuan Zoram mipuite hi Ni khat CM film-ang khan hrìn (shock) hmasak ber turte kan ni ngei ang.
Shillong Times (Sept. 15, 2013)-in a tarlam danin “ZPM party leader Pu Lalduhawma chu kum 10 bi 3 liam ta 2008-2018 chhung khan Mizoram CM atana duhtu an tam ber a, a dawtah Pu Hawla, Pu Zoramthanga, Pu Lalhmangaiha Sailo-te an ni a, mahse, mipui duh ber Pu Lalduhawma erawh a CM ngai chuang lo” tiin a ziak naa tunah erawh CM atana mipui duh ber Pu Duha chu a CM ta a, chuvangin, amahah mipuiin beisei sang tak an nei a ni.
Zoram mipuite hian rorelna dik lo leh thil thalo titute hi kan hre rei lo hle a, inthlan dawnah mi dik leh tha aiin -“kan party a nih phawt chuan buara pawh ni se kan vote tho tho ang” kan tileh thin ni berin a hriat theih a; Indian constitution-in kan dikna chanvo (voting right) min pêk hi a nihna ang takin kan hmang ngam lova, tunah erawh kan hmang ngam ve tan niin a lang. Hei hian Zoram thar min hruai lut thei dawn a ni. Chuvangin, kum 5 bi thar intan tur mek 2024-a Zoramthar Pathian hriakthih, rorêlna dik lo lang turah hian dik lo taka rorel thinna, injustice kalpui tawhtu nia ngaih theihte Political Party-te chu an ngaihtuahawm viau ta ve ang. Engpawhnise, dawh thei takin i lo Sakuh ser nghah phawt mai teh ang u.