- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Mihring nunna hlu tak hi Pathian siam a ni a, a zahawm tawpthang a ni. Chuvangin, Pathian pawhin mahni mihringpuite nunna hlu tak chu inlaksak mai mai a phal lova, a thupek sawm zinga pa 6naah pawh-“Tual I that tur a ni lo” a ti kalh mai. Tupawh mihring thisen chhuahtu chu mihring vêkin ama thisen chu an chhuah ve tûr a ni: Pathianin Ama anpuiin mihring a siam si a. (Gen. 9:6). Kaina khan a nau Abela a that a, ani kha tualthat hmasa ber a ni. Khawvela Independent state 195 awm mek zingah pawh tumah tuallthah phal an awm lova, an danpuiah tual thah khapna an nei vek a ni. Indian penal code section 302-in a sawi angin, Tupawh tual thattu chu thih emaw damchhung lung ina tantir emaw, pawisa chawitir emawa hrem tur a ni. Khaihlum theihna thlenga hremna dan a awm. Tualthattu chu thah ve nghal tur a ni tih bible-ah pawh kan hmu. (Num 35:19).
DELHI HIM LO BER
Kum 2022 khan Delhi khawpuiah tualthah thubuai 501 a awm a, Mumbai-ah tualthah thubuai 135 vel report a awm bawk. India ram khawpui ber Delhi-a tualthahna thlen chhan lian ber chu phuba lak vanga tualthahna (personal vendetta) a ni. Chuvangin, khawpui him lo tak a ni a; mahnia teirawlaia khawlaia len vah mai mai pawh fimkhur reng ngai, inven ruk reng ngaihna khawpui him lo leh khawpui ralti ber a ni.
UTTAR PRADESH HIM LO.
Uttar Pradesh: (UP)-a mi pakhat dan bawhchhiatna rate chu 7.4 a ni. National Crime Records Bureau chhinchhiah dan chuan he ratio hian Uttar Pradesh-ah dan bawhchhiatna a tam ber tihna a ni a, chuvangin, UP state chu mahni chauha zin chhuah a him lohna ber hmun a ni.
Kum 2021 chhung khan Bihar, Jharkhand, Odisha, West Bengal, Assam, Tripura, Arunachal Pradesh, Delhi, Haryana, Maharashtra, leh Madhya Pradesh-ah te tharum thawhna thleng hi ram pum average aiin a sang zawk a, kum 2021 chhung khan Jharkhand khu tualthah tamna ber a ni a, Rajasthan-ah pawh a sang ber a ni. Hetiang hi ni mah se, UP hi mahnia veivah him lohna ber a ni lawi si a ni.
KHAWPUI HIM BER
National Crime Records Bureau (NCRB) report-in a tarlan danin, Kolkata-a rate of recognizable crimes (IPC) rate chu 78.2 a ni a, India rama khawpui him ber a ni a, Chennai, Coimbatore leh Surat-te’n an dawt a ni. Tunah hian Kolkata-ah hian kum 2024-a mihring awm zat chu 15,570,786vbc an tling tawh a ni. Kum 1950 khan Kolkata-a mihring awm zat chu maktaduai 4,604,143 an ni. Kum kalta chhung khan Kolkata hi nuai 2,37,993 zetin a pung a, hei hian kum khatah 1.55% in a inthlak danglam tih a entir a ni. Hetiang khawpa mihring tamna khawpui si hi India rama khawpui him ber a ni thei tlat mai hi thil mak tak chu a ni.
STATE HIM BER
Share percentage atanga chhut dan chuan Nagaland-ah hian dan bawhchhiatna a tlem ber a. ‘Women, Peace And Security Index 2021’-ah India hi ram 170 zingah 148-na a ni. Nagaland-ah hian mihring maktaduai 1.978 awmin Kristian zaa 88% an ni a, India rama tualthahna leh dan bawhchhiatna tlemna ber a ni mek pawh hi a inhmeh hle. April 2021 atanga March 2022 thleng khan Nagaland-ah hian tualthah thubuai 28, IPC crime hnuaiah 353, local leh special law hnuaiah 293, dacoity case pali, leh in luah thubuai 86 a awm a ni.
MIZORAM DINHMUN
Mizoram hi Tualthah Case tlem ber Pathumna a ni.
National Crime Report Bureau (NCRB) report-ah . chuan Mitdel tualthah emaw, tualthah palh, tum loh, hriat loh taka tualthahna 14 a awm a, Mizoramah inhnialna vanga tualthah vawi 6 a awm tih a tarlang bawk. State chhungah hian kum 2020 chhung khan tualthah thubuai 28 a awm a, kum 2021 khan 24 a awm bawk. National Crime Records Bureau (NCRB) data atanga a lan danin, kum 2022 chhung khan Mizoram chu tualthah case hniam ber pathumna a ni. Hmarchhak state-ah hian kum 2022 chhung khan tualthah thubuai 31 a awm a, Sikkim (9) leh Nagaland (21) tualthah thubuai a awm. State chhunga tualthahna rate chu 2.5 a ni a, chargesheet thehluh zat chu 95.7 a ni tih NCBR data-ah tarlan a ni. Kum 2022 khan India ram pumah tualthahna hi nuai 28 chuang a awm tawh a ni. Chu bâkah, khami kum khan ram pumah tualthah tum thubuai nuai 5,70,000 chuang thehluh a ni bawk
National Crime Records Bureau (NCRB) report hnuhnung ber atanga a lan danin, kum 2022 chhung khan India ramah tualthah thubuai 28,522 a awm a, nitin mi 78 emaw, darkar khatah mi pathum aia tam emaw tualthahna thleng ang a ni. Mahse, tualthah thubuai hi kum 2021-a 29,272 atanga tlahniamin, kum 2020-ah 29,193 a nih thu report chuan a tarlang.
A TLÂNGKAWMNA
Tualthahna hi nimal inhmelmaknate leh chhan hrang hrang avangin a thleng thei. Tum vang reng ni lova inthahpalh te, Ramvahnaa inkah hlum palh te, tum reng vanga inthah te, sual vang hrim htima mihring thisena tuihal tlatna avanga inthah te, chi leh chi intual vuak vanga inthahte leh thildang vang leh chhan tam tak a la awm thei awm e. Mizo zingah mahni nupui/pasal that mai duh te, mahni pi leh pu, pate unau, chhungkaw member, mahni fa ngei pawh that mai duhte leh chhungkaw mang vek khawpa that duhte kan awm ta nuk mai. Kristian 87.16% awmna state meuh si heti taka Pathian thupek leh IPC pawisa lo kan tam ta lutuk hi a zahthlakin a rapthlak takzet a ni. Tunhnaia hmeichhe pakhatin a nu rual, a hmeichhepui râwng taka a thatte kha a runthlakin a van rapthlak tehlul êm! Nirbhaya pawngsualtute chunga action lak a nih ang khan tualthahnaa uchuak lutuka chet chingte hi chu court roreltute hian huaisen takin khaihlum turin an chungthu rel ngam ve nghal zel thin se’ng chuan tun ai hian tualthahna a tlem deuh zawk ngeiin a rinawm.