I thaw a uih em?

  • Dr. C. Lalrampana

ENGE A NIH?

Natna hlauhawm ang êm ni lo mah se, Thaw uih hi zawng ngainatawm loh tak a ni. Thaw uih kan han ti ringawt thin naa medical term chuan Halitosis tih a ni a, saptawng chuan “bad breath” a ni a; thaw uih chauh kãwk lovin Thaw rimchhia tihna a ni zawk mah e.

Bialnu/bialpa thaw uih/rimchhe tak tawn fuh tlat erawh chuan tenchhiat hre chang lovin Arunachal ramngaw vangvat lian iangin-Boihte, nang ngei hi a lo ni; khuanu’n ka tana a lo duan chu ni tih pahin kan dut (kiss) ngawr ngawr duh tho thin a nih hmel. Chutiang bawkin zungawl vei nupui/pasalte pawh an bãng chuang lo. An kã leh thãw chu rimchhe hle mah se, khawvela perfume rimtui ber iangin kan ngaina tulh tulh tho thin a nih hmel.

A CHHAN

Thaw rimchhia hi a chhan hrang hrang a awm thei, hetiangin:

Hã muat/ngêt leh hahni puam/tawih, ka chhung hrisel loh vang;.

Zu leh Vaihlo atanga siam cigarette, churut, zozial, sahdah, biri, khaini, gutkha etc.

Chawhmeh rim nã chi heng: Purunsen, purunvar, khanghu, bekangum, thingthupui, nghaum, nghathu, zawngtah, Japan zawngtah, dangpuithu, nghapih etc ei vang leh thil ei zawha kam thuah fai that thin loh vang;

Hmui ro, hrawk, lei leh kachhung cancer, damdawi rim nã ei vang;

Pum thalo, sinus, thin thalo, chuap thalo, chawkawng lãwng, pumpui nã etc,

A TIHREH DAN

Heng natna hrang hrang-Pum thalo, sinus, thin thalo, chuap thalo, chawkawng lãwng, pumpui nã, cancer, hmuiro, hrawk nã etc, avanga thaw uih/rimchhiate hi chu a natnate khi enkawl dam a nih chuan a reh zui ve mai thei a. A dang, keimahni siamchawp (man made) leh chin tha lo (bad practices) avanga thaw uih/rimchhiate hi chu a tak ngeia kan bawhzui ve ngai a nih avangin chungte chu a tak ngeiin ti ve thin ila thaw uih/rimchhiate hi kan pumpelh thei ngei ang. Hetiangin:

HA NAWH FAI:

Tuktin zingkarah & chaw ei kham apiangin i ha nãwt fai ngei ngei thin rawh. Ha nãwh zin lutuk pawh ha hlo tle (enamel) a ral ve theih avangin ha nãwh hun pangngai inkarah i kam fai takin thuah thin ang che.

VITAMIN ‘C’

I hã leh kã, hahni ilo a lo hrisel zawk nan thei thur & vitamin ‘c’ a khat tawkin ei thin ang che.

APPLE UM

Apple um (apple cider vinegar) thirfiarte 1 lek tui rialno 1-ah pawlhin kamthuah nan hmang la, i hrawkah kharak thin ang che.

LAWNGPÃR:

I thaw uih leh rimchhe thin tih reh nan lawngpar (clove) pãi reng la, a hun tak thlirin mal 1 lekin ei thin ang che.

ELAICHI:

Elaichi (cardamom) pawh hi thaw uih/rimchhe tihreh nan a tha a, i mamawh angzia zelin tlemte têin ei thin ang che.

ALOEVERA

Aloevara tui, mahni siamchawp nitin rialno ½ zelin vawi 2 in thin ang che.

KHAWIZU

Tuilumah khawizu fiante 2 leh thakthing dip fiante 1 chawhpawlha hrawk leh kaa kharak thin a tha.

FENNEL CHI

Fennel chi hi thaw uih/rimchhe tirehtu tha tak a ni. I mamawh chang apianga ei thin tur pai reng la a tha khawp mai. Natna hrik bacteria a veng thei bawk.

ANTAM CHI

Antam chikhat (Methi) sapin fenugreek an tih, a chi atanga siam thingpui in thin a tha hle bawk.

NIMBU

Tuilum rialno 1-ah nimbu tuifir 10ml pawlha kam thuah nana hman thin hi a tha hle.

TULSI HNAH

Tulsi hnah atanga siam thingpui leh tulsi tui in thin hi thaw uih/rimchhe tihrehna tha tak a ni a, bacteria thattu a ni thei bawk.

AJBAYAN HNAH

Ajbayan (parsley) hnah hi thil ei bangnawi ka chhunga chãmbang atanga bacteria awm thin that theitu a nih avangin a hnah hel ei fo thin a tha.

KAMTHUAHNA HLO

Kamthuahna hlo listerine mouthwash coolmint leh a dang chihrang hrang hmanga kam thuaha hrawka kharak thin a tha. Mahse, hengte hi lem loh hram tum tur a ni.

A TLÃNGKAWMNA

Khing bak pawh khi thaw uih/rimchhia tihrehna chihrang hrang tha tak tak a la awm, sawi vek sen a ni lo. Sakhuana avang leh insumtheihna avamga engmah ti lo, inserh thianghlim thinte hian ka uih/rimchhia an nei duh bik mai thei. A pawimwh ber chu mitinte mahni theuh invawng thianghlim reng ila, mite tana hnawksak leh tenawm khawpa thaw uih/rimchhiaa awm lo turin tan la thar theuh ila a pawimawh hle. Face mask vuah phei chuan i thaw i hip let thin avangin thaw uih/rimchhia nen chuan inrem lo tak a ni. Kawrchung suit nghawngawrh nena nalh taka inchei, nula hmeltha pian nalh leh itawm tak, pastor rawngbawltu, milian officer, hausa leh parawn thaw uih/rimchhe tak nihte hi a inhmeh lova i hlutna tihniam theitu a ni. Chuvangin, thaw uih/rimchhe laka i fihlim theih nan theihtawp chhuah thin ang che.

Leave a Reply

error: Content is protected !!