- David Zochhuanmawia (Vida Hrahsel Saza)
‘Social Media’ han tih chuan sâp ram a lang ruih mai a. Mizo tawnga han sawifiah ngial ka tum a, ka hre thui hauh lo. Mahse, “Awlsam taka vântlâng mipui hriata thil tarlanna” tiin dah ve rup mai teh ang. Kei aia mithiam zawk te’n la siam rem se a tha ang.
Thingtlâng nula tih hi chu zo tawng a ni a. Mizo tawng thiam chuan kan hrethiam nghal vek ang. Mi thenkhatin Thingtlâng tih an hua ang tih hlauvin “Zo khua” an ti thin a. Aizawl khawpui kan tih pawh hi mizote chênna zo khua vek a ni a. Thingtlâng tih aia nalh hi kei ka la hre tlat lo!
Awlsam takin mipuiin hria –
Social Media hian tangkaina a ngah êm êm a, kan sawi sêng vek hauh lovang. tangkai lohna pawh a nei teuh a, kan sawi zo thei chuang hek lovang. Tun hmaa Zualko lam kal intirh ngai thinah pawh tunah zawng Social Media chak tak avangin khawi veng/khua mitthi pawh awm hmun atangin awlsam takin kan lo hre thei ta a. Motor Accident leh mi chhiat tawhna sumdawnnaa hman tum niawm taka an hmel te nen lam Social Media-a post chhawng vat thin lah an kat nuk a, Breaking news lum vat vat hmuh tûr a tam tawh hle mai.
Social Media hian thatna lai tam tak a nei a, kan sawi vek dawn chuan ziahna phêkin a daih lovang. Ka vei ber leh ka sawi tum ber chu tunlai hian naupang kum tling lo te’n Social Media (Instagram) an hmang uar ta mah mah hi a ni. A bikin tleirawl/nula kan tihte hi Phone hmaah an lam âwt âwt a, Beauty Camera hmangin an nihna baka thain an lang a, rawlthar leh tlangval tan zuamawm an chang thuai thin a nia! Nu leh pa te’n kan fate hian Mobile Phone-ah eng nge an tih thin kan enpui a, kan hriatpui ve a tul khawp mai.
POCSO Act nen a inkaihhnawih –
Kan sawi tâk angin hmeichhe tleirawl/nula te’n ‘Reels’ te siamin a hurherh (sexy) lam rawngkâiin en a hlawh hle nghe nghe a. Naupang kum tling lo Social Media hmang tangkai miah lo hi an thahnem hle a ni. An hmel lan dan, an inchei dan, an lam ‘sexy’ danin mipa a hip a. Rawlthar/mipa te’n an zuam phah a, pawngsualna hi tun aia nasa hian a la hluar chhoh phah ang tih a hlauhawm êm êm a ni.
Social Welfare Department hnuaia Child Protection lam enkawltu te’n dân tha tak chu neisa mah se, naupangin anmahni cho chhuah avang liau liau leh an duhthlanna avang liau liaua thleng palh hi a awm lo thei lo a. He hmeichhiate humhimna dân hi dân a nih avanga dik lo taka hman theih dan pawh a awm ve tho bawk a ni.
Kum tling lo hmeichhia te’n an duhthlanna hmanga mipa nen mipat hmeichhiatna an hman pawhin thiam an chang thei tlat a. Chu tak chu dân ni si, dik loa hman theih dan chu a ni bawk. Mipa tana rilru nat thlak deuh deuh case hriat tur pawh Mizoramah ngei hian a lo awm ve tawh kha!
Thingtlang nula –
Mahni hna tul leh inhman ve thinna lam thil avangin Mizoram chhung hmun hrang hrang ka lo fang ve nual tawh a. Mahse, hunrei chamna a ni ngai lem lo. Dulte khuain Music/Zai hruai traning pe tura min sawm angin April 1-13, 2024 chhung khan Dulte khuaah ka zin a. A karleh lama ka haw avangin kar hnih chuâng lai ka cham a, thingtlanga kan zin chhuahnaa ka cham rei ber a ni hialin ka ring. Chuta ka thil hmuh chuan rilru a khawih hlawm hle a ni.
An nula te’n a tlangpuiin lehkha lam chu an zir sâng lo a tih theih a. Mahse, vairam leh Singapore vela awm pawh an nei ve nawk tho. An nulaten mobile phone chu an nei ve bawk a, hnathawh lai leh tul dang an tih dawn chuan inah an dah hmak a. Social Media in a tibuai ve lo a, an taima êm êm thung a ni. Zan lamah lah an mu hma a, zing hma takah an tho a, chhun lamah an ran vulh chaw tur leh an chhungkaw ei rêl an ngaihtuah a. An lo lam hla tak takah thingphur te’n an kal a. Kein thui deuh deuh kal thei khawpin an taksa a hriselin an fitness a tha êm êm bawk a ni.
A tlipna –
Famkim lo leh chhum bung taka ka ziah hi tawitea khaikhawm theih a ni bawk a. Tleirawl/Nula te’n kan hlutna leh kan zahawmna humhim turin mahni theuh kan pawimawhzia hriain Social Media lama intarlan dan tawk thiam ila. Lehkhazir ti buai khawpa Social Media lama lan tam ai chuan kan hlawhtlin hnua mite’n an tarlan huai huai nih tum zawk ila. Kan hnathawh ti buai turin Social Media in salbeh tir lo ila. Mi thenkhat lakah FIR te pawh an thehluh tâk zel avangin hurherh zawnga sum lakluhna awlsam atan hmang lo bawk ila.
A tawp berah chuan Social Media hi hmang nasa lo leh hmang lo tura inzirtir a, infuih a, inkhap chi a ni hauh lo. Mahse, a hman dan tawk thiam tûra inzirtirna (awareness) neih fo hi a tul a. Kan hriat tawh hre thar leh tûra kan inhrilh nawn fo pawh hi a hlu ve hrim hrim bawk a. Thingtlang nula zawng zawng an tha vek e, an fel vek e, an taima vek a Social Media an hmang uar lo kan ti hauh lova. Tehkhinna chi khat atan ka’n hmang mai chauh zawk a ni. Mizo tawng chhiar thiam, a bik takin kan tleirawl/nula te’n uluk deuhin lo chhiar se, nu leh pa te’n kan mawhphurhna theuh hlen tum bawk ila a duhawm ngawt mai.