THOMAS ALVA EDISON NUNA KAN ZIR TUR

  • Mahmuaka Chhakchhuak

Scientist-te hi an mimal nun theuhah zir tur leh entawn tur a awm vek a, an thawhrimna mai bakah hlawhtling tura an beihnaah hian zir tur tam tak a awmzia Scientist chhuanawm tak Thomas Alva Edison nun atang hian tawitein i han sawi teh ang.

Thomas Alva Edison hi February 1, 1847-ah khan unau pasarih zinga naupang ber ni turin Milan, Ohio state, US-ah piangin zirna mumal pawh a nei lo nain a naupan lai atangin experiment leh invention lamah a ngaihtuahna a seng nasa em em thinin thil siamchhuahna lama rohlu tam tak min hnutchhiahtu a ni. A naupan lai hian a hrisel loin a taksa pawh a chak tha lo thin hle a, chutianga taksa hrisel lo taka a awm chung chuan zawhna hi a ngah thei em em thungin amahin a chian phawt loh chuan zawhna hi a zawt awl lo thin. Chutianga naupang danglam tak a nih avang chuan an zirtirtute chuan thluak buai (Addle headed) ah ngaiin thla thum chauh mumal taka zirna hun a hman hnuin school atangin an ban tir ta mai a, school kal an remti tawh lo a nih chu. Nimahsela amah hringtu nu ngei chuan In lamah enkawlin ngun takin a zirtir thung a, hmangaihna tak tak nena a zirtir avang chuan mi ropui takah alo chhuah theih phah ta a ni.

Kum sawm mi lek a nih laiin an inah ama pualin laboratory a din ta hial mai a, nimahsela a laboratory hmang tangkai tur tak tak chuan sum leh pai a ngaih avangin chanchinbu leh chithlum mum zuarin taima takin nitin a chhuak a, kum khat chhung chutianga a zawrhna atang chuan thirhrui hmanga thu thawnna hmanraw mawlte a siam chhuak thei ta mai a. Edison thil siamchhuah hmasa ber hi thenkhatte chuan Electric vote recorder niin an sawi thung a, chu chu kum 1868-a a siamchhuah a ni. Kum 1961 kum tirteah chuan America ramah tualchhung buaina (civil war) chhuakin nasa takin mipui an buai a. Chu buaina chuan mitin a nghawng avangin an buaina chanchin ngei pawh chuan ngaihven a hlawh em em bawk a, chutiang taka mitinin tualchhung buaina chanchin an ngaihven avang chuan Edison chuan Detroit khuaah kalin kut hmanga lehkha herna khawl Dollar 12-in a lei a, rel chhungah chumi hmang chuan chanchinbu a buatsaihin midang tan chhiar tur a chhuah a, rel chhung khera chanchinbu a buatsaih hi a mak ang reng hle a ni.

A chanchinbu hmingah chuan a awmna rel hming chawiin ‘Grand Trunk Herald’ a vuah a. Rel chhung atanga nitin chanchinbu chhuah hmasa ber a ni hial a. Chanchinbu hi copy 400 lekin a buatsaih a, rel chhunga thawk leh rela mi rawn chuangte chuan an chhiar ber a, chutianga chanchinbu a buatsaih laiah pawh chuan a laboratory-ah chuan thil zirna leh enchhinna a nei reng thin tho a, a thawkrim hle. Hetianga rel khera chanchinbu a buatsaihna chhan hi rel hmanraw thenkhatte nen chuan tangkawpa a buatsaih vang a ni a, rel khawlte nen chuan an tan ho vang a ni. |umkhat erawh harsatna tawkin station-a rel a din lai chuan chanchinbu zuarin pawn lamah a chhuak zawk a, chutih lai chuan rel chu a kal leh mai si a, rang taka tlanin a han um nghal a, rel hnathawk pakhat chuan lo puiin Edison bengah chuan alo pawt vak a, rel chhungah chuan a lut thei hram nain a beng erawh chuan chhiat phahin a beng chu a chhet phah ta hlauh mai a, he tih lai hian kum 12 mi chuah a ni nghe nghe a. Chumai bakah chuan rel chhunga a laboratory atang chuan kangmei chhuakin a bawlhlo leh hmanrua tam takte chu pawnah paihchhuah a ngaih phah a, chanchinbu buatsaih pawh an remtih sak ta lo hial a.

Kum 1862-ah erawh vanneihna changin a hnathawhna hmun ber rel chuan chhiatna tawngin harsatna a tawk hlauh mai a, chumi tumah chuan rel chawlhhmun hotupa fapa, kum thum mi lek Jimmie MacKenzie chu a chhanhim a, a ni chuan a lawm em avangin thirhrui hmanga thu thawn (Telegraph) lam a zirtir a, chu a zirtirna chuan a hneh em avangin kum 1868 alo thlen leh meuhah chuan Edison chuan ama pualin thirhrui hmanga thu thawnna chu a siamchhuak ve thei ta mai a. Chumi hnuah chuan Londonah insawnin thirhrui hmanga thu thawnna hmunpuiah a thawk a, a thil siamchhuah thar chu an hotupa hnenah chuan dollar 3000 vela hralh a tum a, nimahsela an hotupa chuan uluk taka a han enchian chuan a that em avangin dollar 4000 in a leisak ta zawk a. Kum 1872 alo thlen lehah chuan New Jersey khuaah laboratory a din thar leh a, chutah ngei chuan a ni vawiin thlenga kan la hman tangkai em em Electrict bulb hi a siamchhuak a, hei hi khawvelin amah an hriatna langsar tak pawh alo ni ta.

Kum 1887 alo thlen leh chuan West Orange-ah insawn lehin chutah chuan khawl chhutna Remington Type Writer kan tih tak leh Electric pen a siam chhuak leh a, kum 1887 vek hian gramophone (thingrem zai thei) a siam chhuak a, kum 1889-ah pawh cinema thlalakna chi (motion picture camera) a siam chhuak bawk a ni. Kum 1889 kuma khawvel puma thil siamchhuah entirna hmun Paris khawpuia buatsaihah chuan a thilsiam chhuahte chu entir vein an thil siamchhuah entir zawng zawngah (item zawng zawngah) chuan pakhatna a la fai vek a, mi pakhat phei chuan Edison hian thil thar a siam chhuak tam lutuk a, midang tan siam chhuah tur a vang tawh hle ang tiin a sawi nghe nghe.

Thomas Alva Edison thil siamchhuahte hi engzat chiah nge tih chiang taka hriat theih ni chiah lo mahsela sangkhat vel a ni ang tih a niin chung zinga langsar tak takte chu; Phonograph, incandescent light bulb, motion picture camera, electric power siamchhuah leh semchhuah dan, carbon microphone, cement processing technology, dictating machine, electric hmang rel kawng, electric hmanga vote thlak theihna, quadruplex telegraph, fluoroscope, thir hipthei, alkaline storage battery, electric pen, x-ray fluoroscopy leh a dangte.

Edison hian a thilsiamchhuahte hi awlsam taka a siamchhuah a awm lo a, tihpalha siamchhuah lah a awm hek lo. Rim taka a beih hnua a siamchhuahte an ni vek a, light bulb-a thawk thei tur filament a hmuhchhuah hma phei hi chuan thil chi hrang hrang 1000 chuang a enchhin hial. Kum 12 a nih lai atanga bengchhet mah nisela a ri hriat lohna chu pawmin amahah tumruhna nasa tak alo neih phah zawkin mi chungchuang alo ni theih phah ta hial a. Amah atang hian ‘Thawhrimna atang hian engkim a tihhlawhtlin theih’ tih hi hnial rual lohin a dik zia alang a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!