VÃN CHAW-VAHMIM

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

Kum zabi 13-na c. 1300 BCE – c. 1201 lai vela Aigupta sal ata Israel fate an chhuah kum khan Pathianin A mi Israel fate tãmchhãwl tur hrãi puar nan Sava chi khat Vahmim chu rawn pein vãn chawin a rawn chãwm a ni tih kan hria. Sava dang tam tak kara Vahmim kher kher pêk an nih chhan hi i ngaihtuah chiang ngai em? A chhan ber chu vahmim hi sava zinga sa tui ber a ni ti ila a dik zawber awm e. Tunhmain Primary Sikul zirlai buah “Kãwlhãwk thau a tha, Ramparva leh varihaw sa a tui hle” tih ziah ni mah se, sa tui ber erawh chu Vahmim sa hi nia a lan avangin Pathian pawhin chhim thlipui hmangin Israel fate buk leh a vel khat tlatin A surtir a ni. “Sa chu vaivut zat laiin an chungah sa a surtir a, Sava thla nei chu tuifinriat tiau vaivut zat laiin: (Sam 78:27)

Vahmim hi sapho chuan Buttonquail or hemipodes an ti a. A ruala khawsaho thin an ni. Ran tlatna phul ram hring dup hmuna cheng thin an ni a; Asia, Africa, Europe, & Australia-ahte an tam hle. Vahmim hi chihrang hrang 16 lai a awm bawk Vahmim hi sava lian lo tak, thau mum nalh, tut el awl, han en ringawt pawha chil tiput zawih zawih thei a ni.

An len zawng hi a dung 10 cm (3.9 in) an ni tlangpui. An inang vek lova, a thente chu 12 – 23 cm (4.7–9.1 in)-a sei an ni bawk. An rih zawng hi 30 – 130g an ni.

India ramah chuan Bengaluru leh a chheh velah Vahmim an vulh uar hle. Mizoramah pawh AH & Veterinary Department hmalaknain hun engemawchen atang khan vulh chhoh ve mek zel a ni. Vahmim puitling pakhat hi Rs 16/- hisapa chhutin 100-200 gms-a rit hi Rs. 90-110 vela hralh thin a ni. Hotel leh restaurant-ah vahmim sa hi an hmang tangkai hle a, sa tui tak a nih avangin Pathian pawhin “Vãn chaw (the bread of heaven) tih hial a ni. Hei vãng hian Pathian pawhin A mi Israel fate támhnêm atan A thlang nalh mai a ni tih chu a hriat thiam theih mai awm e.

HNAHTHIALAH

Kum 2015 August thla khan KVK Hnahthial chuan hun engemawchen an zirchian hnuah Vahmim tui hlawhtling takin khãwl hmangin an awpkeutir a. KVK Hnahthial hian vahmin tui hi hun engemawchen an lo zirchiang tawh a, Vahmim vulhtu mi 14 te’n an vahmin tuite KVK zirchian turin an pe a, a ni 18 naah, mini hatcher khãwl hmangin tui 164 an keutir a, kum 2015 Independence Day khan Vahmimte hi an semchhuak nghal a ni. Mizoram KVK zinga vahmim tui awpkeutir hmasa ber nia ngaih an ni. Vahmim pui pakhat hi nitin vawi 5-6 a tui thei nia chhut a ni. Vahmim sa tuina leh thatna lam aiin a tui (egg) thatna leh tangkaina lam i han thlur bing dawn teh ang. Uluk takin bih la, hman tangkai tum tlat ang che.

A TUI THATNA

Vahmim tui hi ãrtui pangngai hmun ? ang vela lian, a rawng buang uk deuh kharh, a dumin a kah tial that a ni. Ãrtui 1 leh vahmim tui 4-5 hi a tam zawng (volume) inhen tawk anga ngaih a ni. Vahmim tui hi chawtha tak niin vitamin, mineral, antioxidant tha tak a ni a, artui pangngai aiin 2%-in a chak zawk nia chhut a ni. A chak êm avangin thisen sãng nei tan chuan a hela hip (suck) emaw, a kan leh chhum ei tam lutuk chi a ni lo; mahse, potasium a tam avangin ei ve fo erawh BP sang nei tan a pawi lem lo thei. Hmin taka chhuma ei thin hi zunthlum nei tan chawtha tak a ni thei a; thisen sãng nei kawp tan erawh ei tam lutuk loh a tha ber. Hrisêlna atana a thatna hrang hrang hetiang hi a ni:

TIMUR SIAMTU

Vahmim tui hi timur siamtu leh tithatu a ni a, chu chuan chaw pãi tawih kawngah nasa takin mi a pui thin. Rih luat tukna tikiamin mi a tizãngkhai thin a ni.

A hela Chawa chawm emaw, chhum leh kan pawhin nitin ei hian chaw pãi tawih kawngah nasa takin mi a pui thin a ni.

RUH CHAKNA

Vahmim tuiah hian ruh tichaktu calcium, Amino acids, Lysine a awm that avangin naupang thang lai tan a tangkai hle. Mahse, ni khatah pek tam lutuk loh tur. Nitin 1-2 an kum azira pek thin a tha tawka ngaih a ni.

RÌKRUM DAMDAWI

Vahmim tuiah hian minerals, antioxidants, leh vitamin a awm that avangin intih palh, hliam leh chetsualna rìkrum tawh thulhah a hela hip vat a tha a, hei hian thisen chhuak hnem lutuk avanga chauhna tur lakah nasa takin mi a chhan thei thin a ni.

THÃWKNA PUITU

Khawvel boruak thianghlim lo kan thãwk luh thin avanga thãwk lama harsatna hrang hrang asthma, ãwmnã leh hrawk lama harsatna neite tan a hel, a chhum, kan emawa ei thin hi a tha hle. Amah hi antioxidantt tha tak a nih avangin atom zungzãm chhu chattu tha tak a ni a, hei hian thãwk harsatna nasa takin a pui thei a ni.

KAL DAMDAWI

Kal (kidney) hi mihring taksa pêng zinga pawimawh tak, thisen tithianghlima thlifaitu, thingpuife danna (filter) ang maia hnathawk a ni. Thisen bãl thlifimin zunah a paih chhuakleh thin. Kal a that loh chuan chauhna, thawk harsatna, luakchhuak, tuanfumna, ngaihtuahna fim lo leh famkimlohna chihrang hrang a thlen thin. Vahmim tui hian thisen a thlifimin thisena tur awm paih faiin thisen a tichak thei a hei vang hian kal tichaktu atan ei fo a tha hle. Protein a tam avangin ei chin tãwk erawh hriat tur achhan chu protein ei tam lutuk hian kal a khawih khawloh theih vang a ni.

THISENA THLUM THUNUNTU

Nitina chaw leh thil kan ei thinahte hian thlum a tam thin hle. Thlum ei tam lutuk hian thãu chhia a siam nasa a; thisenah thlum a tam lutuk hian zunthlum a siam awlsam thei hle. Vahmim tui hi chawtha a nih avangin zunthlum avanga tãmchhãwl awm tur lakah mi a vêng him thei a, hmin taka chhuma ei thin a tha a, ei tam lutuk emaw, nitina ei erawh a tha chuang lo.

NGUINA DAMDAWI

Antioxidant tha tak, vitamin chihrang hrang a ken avang leh chawtha a nih avangin nguina (depression) nei tan nitin a tawkte tea ei thin a tha hle.

CHAKNA DAMDAWI

Nitin Vahmim tui ei hi chakna atan a tha hle. Vitamin B12, selenium, riboflavin & choline iron a awm tha a,14 calories. Selenium leh riboflavin-te hi taksa tana chaw tha chakna siamtu an nih avangin hnathawk hah mi leh tar chak lote tan a tha hle.

DAMLOH THUT VENGTU

A chhan hriat lãwk lova nat thut, damloh thut theihna laka vengtu atan vahmim tui hi a tha hle. Taksaa potassium tlãkchhamna laka vengtu tha tak a ni. Hei hian lung natna, thisen sãng, ruhseh, stroke, cancer & ,pum nuam lo lakah mi a veng thei a ni.

NATNA BENVAWN LAKA VENGTU

Vahmim tuiah hian vitamin A & vitamin C a awm that avangin taksa pêng (organ) hrang hrang a tichakin a siam thaa hei hian natna benvawn vei theihna lakah mi a venghim thei a ni.

EI HUAT VÊNGTU

Vahmim tuiah hian protein chikhat Ovomucoid a awm that avangim nachhawk nan leh thil ei huat (allergy) lakah mi a vênghim thei a, chuvangin, thil ei huat ven nan a hela hip a tha hlea ngaih a ni.

TISA CHÃKNA PUITU

Nupa tam tak inthen fona chhan hi sex lama inmil tãwk lohna vang a ni fo. Vitamins, micro! & macro-elements, minerals, amino acids & proteins a tam avangin chi tla hma lutuk leh tisa chãkna lama chak lote tan a hela hip emaw chhum leh kan purunsen hel nena ei pawlh thin a tha hle a, nupa hlmna thlentu a ni thei .

MIT CHAK LO TÃN

Vitamin A a tam avanhin khaw hmu fiah lo tan macular degenerationvtha tak leh cataracts siam thatu a nih avangin ei fo a tha hle.

A TLÂNGKAWMNA

Mizote hian kan uar lam tawh vek hi a loa luak chhuak leh uchuak taka kalpui kan ching thin. Damdawi pawh daktawrte chawh dan ang lo hreta mahni thua lo belh emaw tihdanglam fo kan ching thin a, hei vang hian dam a chiangkuang thin lova, a tawpah daktawrte mawhpuh leh mai kan ching thin niin a lang. Vahmim tui pawh hi tha hle mah se uchuak taka ei a tha chuang lo. Chuvangin, nitin a tãwk chauha eia dam nana hman tangkai hi mitinte mawhphurhna a ni e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!