India zalenna sualtu hmeichhe huaisente

  • Mahmuaka Chhakchhuak

India chuan kum 1857 atanga min awptu Kumpinu sorkar hnuai ata zalenna a neih theihna tura nasa takin a bei a, thi leh thau pawlh takmeuha beiin nunna chan pawh mi thahnem tak an awm a nih kha. Chung mi huaisen zingah chuan vawiin thlenga India mipuiin kan la theihnghilh theih loh Hmeichhe huaisen tak tak engemawzat an awm a, an zinga langsar zual bikte chanchin tawi tetein han sawi ila.

VELU NACHIYAR (1730 – 1796): A ni hi Tamil lam mi niin hmeichhe huaisen tak a ni a, Veeramangai (Tamil tawnga ‘Hmeichhe Huaisen’ tihna) tia hriat lar a ni. India ram chhunga Kumpinu sorkarin min awpbeh a, East India Company an lo awm hunlaia Indian Queen hmasa ber niin the queen of Sivaganga tih a ni. Hmeichhia mah nisela a vanglai hunin kungfu lam leh indo lam hi a zir thinin sakawr chungchuan leh thal kah pawh a thiam viau bawk.  

LAKSHMIBAI (1828 – 1858): Rani of Jhansi tia koh a niin Indiain zalenna a neih theihna atana hruaitu huaisen tak a ni. Maharaja Gangadhar Rao nupui niin Indian Rebellion of 1857 khan huaitu huaisen a nih zia lantirin fak leh chawimawi a hlawh hle a, sipai tlemte nen pawha huaisen taka hmelma beitu leh hnehtu a ni.  

AVANTIBAI (1831 – 1858): India laili (Central India) a Ramgarh lalnu niin India zalenna atana huaisen taka hmelma beitu leh India sipaite lo hruai tawhtu a ni. Amah hi Rajput hnam roreltu leh freedom fighter tia sawi lar a niin hmeichhe huaisen leh hmelma beih thiam tak a ni a, kum 26 mi chauh niin boral mah sela a chanchin hi India history-ah nawhreh a ni tawh ngai lo ang. Kum 2001-ah khan Avantibai sakawr chunga a chuang lai thlalak chu Postal Stamp atana hman a ni nghe nghe.

ROPUILIANI (1806 – 1895):  Ropuiliani hi Mizoram chanchina hmeichhe Lal hmasa ber niin Lunglei chhak lam khaw hrang hrang: Kawmzawl, Baichi, Belpui, Ralvawng, Hnahthial leh Denlungahte lalna tlang a chan hnuin Denlunga a awm lai hian Kumpinu sorkar chuan an man a. Lalnu Ropuiliani hian india zalenna sual laiin a huaisenna leh mahni hma a sial lohna avangin a hmingthang hle a, kumpinu rorelna chu pawm duh loin anni aiin kan chungnung zawk a tih tlat avangin a tlawm duh lo a. Kum 1894 April thlaah chuan lung inah khungin Lunglei guardroom-ah rei tak an tanir hnuin inpe mai turin an thlem fo thin a, nimhsela a ni chuan tlawm mai duh loin a tang tlat a, chutia an thlem thluk theih ngang loh avang chuan Chitagong lamah  an hruai thlain Chitagong jail-ah tan tir leh a ni a, kum 1895 January 3-ah a boral ta a ni.

A ruang la tur hian Bawrhsap Tarmita ruahmanna angin Ralvawng pa ho 10-te chuan Chittagong lam panin an kal a, anni chuan an rawn zawn hawng ta a ni. A boral hian a fapa, lungina a tan rualpui Lalthuama pawh chuan a nu ruang chu hawpui tum hle mahsela an remti loin kum 1896-ah a rawn haw ve ta chauh a. Ropuiliani hi zalenna kawnga hmahruaitu niin hmeichhe za tam tak zingah a hmingthang hle. Mizoram chu Kumpinu (British) ram a ni tur a ni lo tiin huaisen takin a tlang tlat a, chu chu chawimawi leh fak a hlawh phah berna pawh a ni.

BHIKAJI CAMA (1861 – 1936):  Bhikaji Cama hi Indiai zapenna a hmuh theihna atana tha thawhtu langsar tak a ni a, Sept. 24, 1861-ah Bombay-a piang niin kumpinu rorelna ata India zalenna tura beihnaah pawh hmun pawimawh tak a chang. Cama hi kum 1907 khan Germany ram Stuttgart-ah India ram hnam puanzar hmasa ber a pharh a, chuvang chuan hriat a hlawh hle. Indian National Congress member thawhhlawk tak a ni a, a hnuah Paris India Society-ah a lut leh a. Thuziak leh thusawi lamah a thawhhlawk hle bawk thin a, mimalah harsatna tawkin sum leh pai harsatna pawh nei thin mahsela India zalenna atan erawh a theihna zawng zawng hmangin a bei a, Indiain zalenna a hmuh hma lawk, kum 1936 August thla khan a boral.

MATANGINI HAZRA (1870 – 1942): A ni pawh hi hmeichhe rothap tak a ni a, Gandhi Buri tiin emaw Old lady in Bengali tia hriat lar a ni bawk a, kum 1942 khan Quit India Movement –ah hmun pawimawh tak changin a huaisenna leh zalenna atana a inpumpekna chu vawiin thlenga hriat a ni.

KANALATA BARUA (1924 – 1942): A ni hi Assam lam chhuah niin, kum 1971-a Bangladesh Liberation War laia hmeichhe zalenna sualtu langsar tak a ni. Pakistan sipaite laka zalenna sualnaah nasa takin a tha leh zung a seng a, Zalenna sualtu dangte nen huaisen taka an hmalakna chuan a tawpah Bangladesh siam chhuahna kawngah hmun pawimawh tak a chang a ni.

SAROJINI NAIDU (1879 – 1949): Sarojini Naidu hi India rama politics lama hriat hlawh tak leh hla phuah thiam tak a ni a. India Independence movement-ah hmun pawimawh tak a chang bawk. Hmeichhe zinga Indian National Congress President ni thei hmasa ber a ni a, ‘Nightingale of India’ tia hriat lar a hla phuah hian ram hmangaihna, khawtlang thil leh thilsiam mawina te chu thupui neiin a tarlang. Naidu hi India ram zalenna a beih nana a thawhhlawkzia leh a literary work te hian India ram chanchinah nghawng lian tak a neiin sulhnu ropui tak a hnutchhiah a ni.  

BINA DAS (1911 – 1986): Bina Das pawh hi hmeichha namai lo tak niin India revolutionary leh nationalist a niin india independence movement-a a chanvo avanga hriat lar a ni. Kum 1911-ah piangin kum 1932-a Bengal Governor Stanley Jackson thah tum avangin a hmingthan phah hle a, hlawhtling lo mahsela a thiltih hian india zalenna sualna kawngah ngaihven a hlawh hle. Das hian a hnuah Communist Party of India a zawm a, khawtlang leh politics lamah inhmang chhunzawm zelin India zalenna sualna chanchinah pawh mi rilru hneh thei tak a ni.

ARUNA ASAF ALI (1909 – 1996): Aruna Asaf Ali hi India ram zalenna sualtu langsar tak a ni a, ‘Heroine of the Quit India Movement’ tia hriat lar a niin kum 1942-a Quit India movement-ah khan hmun pawimawh tak changin he nawrhna huaihawt lai vel khan Bombay-a Gowalia Tank Maidan-ah Indian National Congress flag a chawi nghe nghe. Social work leh journalism lamah pawh a thawhhlawk hle a, india rama civil mite chawimawina sang ber Bharat Ratna chu kum 1997 khan a thih hnuah hlan a niin hei hi ram zalenna sualna leh khawtlang nun kawnga a thawhhlawk em em vang a ni.

GAIDINLIU (1915 – 1993): Rani Gaidinliu hi Naga mite hnena hnam hmangaihna thlarau lam leh politics lama hruaitu a ni a, Bristish rorelna laka India ram zalenna sualnaah pawh hmun pawimawh tak a chang. Kum 1932 khan kum 16 mi niin man a ni a, kum eng emaw zat lung inah a tangin kum 1947–a Indiain zalenna a hmuh hnuah Naga mipuite dikna chanvo ngaihtuah chungin khawtlang leh politics lamah ke a pen chhunzawm zel a, kum 1982 khan India rama civil mite chawimawina sang ber pathumna Padma Bhushan a dawng.

LAKHMI SAHGAL (1914 – 2012): Lakhmi Sahgal hi India independence activist hmingthang tak niin Indopui II hunlai khan India National Army (INA) member langsar tak a ni a, hmeichhe regiment-ah Captain a ni nghe nghe. India rama British colonial rule dodalna kawngah a thawhhlawk berte zingah a tang a. Indopui hnuah Sahgal-i chuan politics leh social work lamah a inhmang chhunzawm zel a, kum 2002-a India President thlannaah khan Left support People’s Front president candidate a ni nghe nghe.

SUCHETA KRIPALANI (1908 – 1974): Sucheta Kripalani hi India ram politician leh zalenna sualtu zingah mi langsar tak a ni a, Uttar Pradesh-a hmeichhe Chief Minister hmasa ber niin India independence movement-ah pawh mi langsar tak a ni. Kripalani hian khawtlang leh politics lama a hmalakna hrang hrangah hmun pawimawh tak changin hmeichhiate dikna chanvo humhalh leh zirna humhalh kawngah fak leh chawimawi a hlawh hle bawk.

AMRIT KAUR (1887 – 1964): Amrit Kaur hi Rajkumari Amrit Kaur tia hriat lar a ni a, India ramin zalenna a sualnaah a thawhhlawk hle. Indiain zalenna a neih hnuin Health Minister hmasa ber a niin Mahatma Gandhi nena inkawp tlat an ni. India rama healthcare leh social welfare tihhmasawnna kawngah a thawhhlawk hle a, a hmalakna te hi vawiin thlenga kan hmasawn theih phahna hi a ni a tih theih bawk ang.

India chuan zalenna kum 75 lai kan lo nei ta, hetianga zalenna kan lo neih hian zalenna sualtute hi kan theihnghilh thiang lo a, a bik takin min awptu kumpinu dodalna avanga nunna chante hi kan thinlungah thar fo thin sela, india mipui Billion 142 aia tam tawhte hian chawimawi nawn fo hi kan bat a ni. Mizote phei chuan tlawm ve duh lo Ropuiliani kan neih hi i lawm nawn fo bawk ang u.

Leave a Reply

error: Content is protected !!