PÃRDI/DHANIA THATNA

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÉUNA

Pãrdi tel nen lama sawmapakhat pe thin Pharisaite khan felna leh Pathian hmangaihna ngaihthaha mirethei leh hmeithai chhumchhiate hmangaihna tak tak an neih si loh avangin Pathianin a lãwm lova, an lawmman chu leiah an tel nghal zel a, an thil tha tih chuan awmzia a nei thin lo.(Lk 11:42). Pãrdi tih thumal hi Bible chãng hmun 3 laiah kan hmu. A rah chhunga a mu/chi (seed) vãr tuihnai tak hi thlalêra Israel fate chhar thin manna nen khan a inang hle a ni tih kan hre thei. (Num 11:1; Ex 16:31).

ENG NGE A NIH?

Pãrdi hi spanish ho chuan cilantro an ti a, sapho chuan coriander emaw chinese parsley emaw an ti thin. Vãiho hian Dhania an ti a, Mizo pawhin vaiho lam dan hi tãwmin dhania kan ti ve bawk. Dhania leh pardi hi chhungkaw (Family) khat Apiaceae niin Genus thuhmun Coriandrum an ni a, Species khat : C. sativum an ni bawk. Dhania tih vek ni mah se pardi kan tih hi a rim a na zawk a, a hnah a sin zawk bawk. Mahse, hriselna atana a that dan erawh a dang lam lova, a tui dan erawh a inang lo thung. A hnah pawh a sìn hlei bawk. Bawkbãwn leh manta tih ang deuh nihna lai a awm. Mizovin a hnah sin leh rim na zawk hi Pãrdi kan ti a; a hnah hraw zawk hi dhania kan ti a, vaiho hming kan tãwm a, Mizo tawngin a hrana kohna hming kan nei lem lo niin a lang. A pahnih hian chawplehchilha chaw ei titui nghal theitu multi-vitamin tha tak a ni.

Pardi/dhania hi Western Asia leh Southern Europe, lamahte chin uar thin a ni a; a lo chhuah tanna bul chiah erawh hriat a ni lo. Aigupta hi an chin tanna hriat theih awmchhun chu a ni. Aigupta medical text 1550 BC-in a tarlan danin pardi/dhania hi natna chihrang hrang enkawl nan a that thu a chuang a, hei hian pardi/dhania awm tanna chin a rei tawh hle a ni tih a lantir thei awm e.

Khawvela pardi/dhania thar chhuak hnem ber ram chu India a ni ve tlat. Khawvela pardi/dhania thar chhuah zawng zawng atanga chhuta zaa 50-60% hi India thar chhuah a ni a; Madhya Pradesh khuan kumtin tons 383.68 ; Rajasthan-in tons 130.20 leh Gujarat-in tons 116.81 an thar chhuak ziah thin a ni.

Mizoramah hian pãrdi/dhania ching hlàwhtling tak tak, ei zawn nana hmang mektu an awm nual a; a dipa siamin eizawn nana hmangte thlengin an awm a, an hlawhtlinna hi an lawmpuiawmin an fakawm takzet a ni. Kum BC1550 hmalam daih atang tawh khan natna chihrang hrang enkawl nan an lo hmang tangkai hle tawh thin a, tun thleng pawhin a la tangkai reng a, chuvangin, hriselna atana a tangkaina hrang hrang i han bihchiang teh ang.

KAL (KIDNEY) TÃN:

Pardi/dhania-ah hian phosphorus, calcium, potassium, carotene, leh niacin a awm avangin a hnah hian blood sugar a tihniam a, immune a tichak a, lung (heart) a tihrisel a, chaw paitawihtirtu a siam tha a, kal hnathawh (kidney function) a siam tha thin chuvangin, kal tha lo tan a hnah chhum tui nitin rialno 1 zingkar leh tlai lama in thin hi kal damdawi tha tak nia ngaih a ni. A taka tawn hriatah chuan kan thianpa pakhat kal thalo damdawi ina zai zawh hlim a chhuah hnuah a tha chhuak mai hlei thei lova, pãrdi/dhania chhum tui nitin v-2 zing leh tlaiah pek thin a ni a; zawi zawiin a lo harh a, a tha chhuakleh ta a ni. Mi zawng zawngin an ngeih vek ang tihna erawh a ni lo.

THISEN SANG TAN:

Dhania (Coriander) hian vitamin C, calcium, magnesium, potassium, leh iron te a pai a. Coriander essential oil hian antibacterial effect a nei thei a ni. Coriander hian thisen kalna kawng a tizau a, “tui pill” (diuretic) angin a thawk a, thisen sang a tihniam thei chemical a pai bawk.

THIN DAMDAWI ATAN:

Thãuchhia (cholesterol-Low Density Lipoprotein), (LDL) paihtu tha tak niin thãu tha (good cholesterol-High-Density Lipoprotein), (HDL) a tipung a; chaw pai tawihna ,(digestive system) a siam tha thei bawk. Hetiang hi a nih avangin pãrdi/dhania (dhania) hi thin chak lo tan a hnah hel rãwt emaw a haua ei emaw hi thin damdawi atan tha hlea ngaih a ni..

THYROID TÃN:

Pãrdi/dhania hi Antioxidant tha tak niin mineral leh vitamin a keng tha hle a, hei hian natna lakah mi a veng thei a, chuvangin, pãrdi/dhania rah mu (seed) tuia chiahna tui tuktin tlaitin rialno 1 in thin hi hrawk bãwr thãlbe (thyroid) tuihnãng sãng/tam lutuk (hyperthyroidalism leh thãlbe tuihnãng tlêm, hniam (hypothyroidalism) damdawi atan tha hlea ngaih a ni.

PUM DAMDAWI ATÃN:

Tuktin pãrdi/dhania tui in thin emaw a hela chaw ei apianga hmeh tel thin hi pum damdawi (digestion) atan a tha hle a, hei hian pangtimur (metabolism) a siam tha a, rihna a titlahniam thei bawk.

MIT ENKAWL NAN:

Pãrdi/dhania ah hian vitamins A, C, K leh folate a awm tha a; mit na leh mit chak lo enkawl nan a tha hle. Vitamin A hian mitmu vun (retinal) hriselna thlenin a tichak thei. A hnah hel rawt ei fo hi mit hrisel nan tha hlea ngaih a ni.

RIHNA TLAKHNIAMNA:

Fiber a tam avangin chaw paihtawihna a thlen a, digestive enzymes leh tuihnáng a siam that avangin rihna tlak hniam nan a tha hle

VUN THAT NÃN:

Pãrdi/dhania hi antioxidant tha tak niin vitamin C a tam a, hei hian vun ro tur a veng thei a, vun a tinung tharleh thei a ni. Vun chuar, arngeng, vun sen leh bawl vengtu leh tinung tharlehtu (skin exfoliator) a keng tha a, vun enkawkna tha tak a ni. Dhania hriak hi vunah chulh thin a tha hle.

KHUH DAMDAWI:

A chi/mu (seed)-ah hian vitamin C tha tak awmin antioxidant tha tak a ni a, hei hian hritlãng ãwm na leh khuh a veng tha hle. Chuvangin, dhania rah ei leh a hriak inchulh thin hi khuh damdawi tha tak a ni thei.

RUHSEH TAN:

Dhania mu/chi hian ruhseh ?arthritis) nã chhãwktu (pro-inflammatory cytokines) a nih avangin ruhseh nei tan a oil-a inzut leh a tui in thin a tha hle.

THI NEI THA LO TAN:

Hmeichhe thlatin hlawh la tha thei lo avanga tãi nã (pre-mentrual syndrome (PMS) nei thin tan pãrdi/dhania hi a tangkai hle. Chuvangin, pãrdi/dhania mu atanga siam thingpui in thin hi thlatin thi nei tha thei lo tan a tangkai hle.

A TLÂNGKAWMNA

Khing tarlan bak pawh khi a thatna tam tak sawi tur a la awm a sawi vek sen erawh a ni lo. A pawimawh ber chu eng damdawi atan pawh hmang ila ei bahlah (skip) awm lo thei hram se a tha ber. Chuvangin, damdawi atan hmang turte chuan thla 3 aia tlem lo khêl lova hman thin hi ayurvedic, herbal, traditional medicine treatment atan chuan a ngai fo tih hriat a tha e.

Pãrdi/dhania hi ka (mouth)-a ei thin a ni a; pum nuam lo, ek lama harsatna te, luakchhuak, kawthalo, mitvãi leh muthilh theihlohna nghawng tha lo a thlen ve theih avangin fimkhur takin hman tangkai tum thin ang che.

Leave a Reply

error: Content is protected !!