Tuikep thatna

  • Dr. C. Lalrampana

A KAMKÊUNA

Tuikep ‘Cerastoderma edule’ hi ei theih saltwater clam chi khat a ni a, tuipui bivalve mollusc Cardiidae chhungkaw zinga mi a ni. Tuikep hi bible chang Joba 31:40-ah vawi khat chiah hnuh tur a awm. Abak zawng chu tuikeplung tih vek a ni. Hei hi saptawngin “cockle, cockleshell” tih a ni a, French tawng coquille “shell” atanga lak niin, Latin chuan conchylia “shells” tih a ni. Hei hi Greek tawng atanga lak chhuah konchylion, literally, “little shell.” tih a ni bawk.

Tuikepte hi tuipui kam, hnim hring, inhumhimna hmunahte an cheng a. Amah hi a bial sawl deuh a, pian ze danglam felfai tak a ni a, han en pawhin lung (heart) ang mai an ni. Tuikep hi Cardiidae chhungkaw zinga tuifinriat bivalve mollusk, clams chi 250 zinga pakhat a ni. Khawvel pumah an insem darh a, an diameter chu centimetre khat (inch 0.4) vel atanga centimetre 15 vel (inches 6 vel) thleng a ni. California rama smooth giant cockle (Laevicardium elatum) ang maia lian a ni. Tuikep shell chu a phui vek a, a sir vel hmun eng laiah mah “gap” a awm lo. Tuikep shell hi a chunglam atang chuan scallop nen a inang thei a, tuikepte hi sediment-ah phumin an nung a, scallops erawh chu zalen takin an nung a, rannung ei loh nan tui column chhungah an inbual a, a then phei chuan byssus in substrate-ah an inzawm tlat a ni. Tuikepte hi an kep hmangin an tawmru tlangpui a, an chhehvel tui atanga plankton filter hmangin an ei thin.

Hriselna atan a thatna tam tak sawi tur a awm. Ei leh in tam takah an telh fo a, UK-ah chuan vinegar nen an ei fo a, Asian soup leh stir-fries-ahte pawh an telh bawk. Ei leh in lama an hmanna piah lamah, tuikep hian tui an tithianghlim a, thil nung tenau zawkte chenna hmun an siamsak a, an ecosystem-ah an thawhhlawk hle. Science lama zirchiannaah pawh environment health indicator angin an thawk bawk. Hriselna atana a thatnate chu hetiang hi a ni:

  1. Protein tam tak a awm: Thau a tlem a, Omega-3 Fatty Acids a awm bawk. Vitamin chihrang hrang a awm. Mineral hrang hrang a keng. Calorie tlem nei duhthlan tur Iodine leh Magnesium tamna a ni. Potassium Source tha tak a ni. Cholesterol Control theihna a ni. Mood tihchangtlun theihna a ni bawk. Tuikep hian shellfish dang ang bawkin protein a pai tam hle a, hei hi kan taksain hna hrang hrang a thawhna atana a mamawh nutrient pawimawh tak a ni. Tuikep protein hian taksa tissue te, tihrawl te pawh tiamin, a thanlenna, a siamthatna leh a enkawlna kawngah nasa takin a pui a ni. Taksa kalphung hrang hrang enkawltu enzyme leh hormone siamna atan pawh a pawimawh hle. A Pawimawh lehzualna chu protein source kimchang tak a nih angin tuikep hian kan taksain a siam theih loh amino acid pawimawh zawng zawng a nei vek a ni. Chuvangin, tuikep ang chi protein tamna hi ei turah telh hian nitin protein kan mamawh a phuhruk thei a ni.
  2. Thau a tlem: Tuikep hian thau a nei tlem hle a, hei hian thau tlem ei thin emaw, taksa rihna tihtlem tum emaw tan chuan duhthlanna tha tak a siam thei a ni. Tuikep-a thau a tlem hian calorie a tlem tihna a ni a, hei hian calorie lakluh zawng zawng a enkawl thei a ni. Thau hniam tak nei mahse, eitur tha tak takin a khat a, hei hian vitamin leh mineral pawimawh tak tak a keng tih a tichiang a ni. An lean nature hian taste a tichhe lo va, chaw eiah pawh a titui hle a ni. Chuvangin, tuikep hi hriselna ngaihtuah tak tak, thau tamna tel lo nutrient-dense food duh tan chuan duhthlan tur tha a ni.
  3. Omega-3 Fatty Acids: Tuikep hi tuifinriat thil chi khat a nih avangin omega-3 fatty acids awmna tha tak a ni. Chuvangin, ei leh ina tuikepte telh hian omega-3 fatty acids nena inzawm hriselna atana hlawkna tam tak neih theih nan min pui thei a ni. Heng thau pawimawh tak takte hi lung (heart) hriselna atana tha an tih avangin hriat hlawh tak an ni. Omega-3 fatty acids ei fo hian triglycerides level a tihhniam bakah artery walls a chhah loh nan lung natna hlauhawmna a tihniam thei a ni.Tin, heng fatty acids-te hian anti-inflammatory property an nei a, hei hian ruhseh ang chi natnaah symptoms te a tiziaawm thei a, hriselna zawng zawng a tichak thei bawk.
  4. Vitamins a tam: Tuikep hian vitamin engemaw zat a keng a, a bik takin vitamin B12 hian taksa hnathawh tam takah hmun pawimawh tak a chang a ni. Vitamin B12 hi nerve cell hrisel taka awm reng tur leh DNA siam chhuahna atan a pawimawh hle a, chu chu cell zawng zawnga genetic material a ni. Chubakah, thisen zam (red blood cells) siamna kawngah pawh a thawhhlawk hle a, thisen tlakchhamna (anemia) hlauhawmna a ti tlem bawk. Tuikep telna ei leh in hian nitin vitamin B12 ah nasa takin a pui thei a, hriselna zawng zawng a tichak thei a ni. Tuikep hi a tui dan danglam tak a a nih bakah taksain vitamin pawimawh tak a pek theih nan a pui bawk.
  5. Mineral-a tam: Tuikep hi ei tur tha tak a ni a, a bik takin mineral pawimawh tak tak zinc, selenium leh iron te a tam hle. Zinc hi immune function atana mineral pawimawh tak a ni a, i taksain bacteria leh virus rawn lutte a do thei a ni. Selenium hian thyroid hriselna a pui a, he gland metabolism leh hnathawhnaah hian hmun pawimawh tak a chang a ni. Hetih lai hian Iron hi thisen sen (red blood cells)-a protein pakhat, taksa chhunga oxygen kengtu hemoglobin siam chhuahna atan a pawimawh hle. Chutiang chuan ei leh ina tuikep telh hian mineral a tam avangin hriselna kawng hrang hrang a vawng nung thei a, a tichangtlung thei bawk. Chorizo ??hi mineral tamna a ni thei bawk. Ei leh ina tuikep telh hi taksa rihna hrisel tak neih emaw, vawng reng emaw tum tan chuan duhthlanna tha tak a ni thei.
  6. Calorie a tlem: Tuikepah hian calorie a tlem a, taksa rihna tihtlem tum tan pawh a tha hle. Calorie a tlem avangin chawhmeha tuikep ei tel hian calorie deficit a siam tha thei a, hei hi taksa rihna tihtlem emaw, vawn that nan emaw a pawimawh hle. Tuikep calorie tlemna hian chaw ei a titui thei a, chutih rualin calorie ei zawng zawng pawh a thunun thei bawk
  7. Iodine a pai tam: Tuikep hi iodine hnar pawimawh tak a ni a, thyroid function tha ber leh metabolic regulation atana mamawh mineral pawimawh tak a ni. Thyroid gland hian iodine hmangin thyroid hormone a siam a, hei hian metabolism, thanlenna leh tihreh kawngah hmun pawimawh tak a chang a ni. Thyroid hrisel neih theihna tur leh metabolic balance pum pui puitu atan iodine ei hi a pawimawh hle. Ei leh ina tuikep telh hian iodine mamawh phuhrukna kawngah mi a pui thei a, thyroid hnathawh dan dik leh metabolic health pumpui a tichak thei bawk. Chutiang chuan, tuikep hian hriselna tha ber neih theihna turin iodine mamawh awlsam takin min pe a ni.
  8. Magnesium a tam: Tuikep hian magnesium a pai tam hle a, he mineral hian taksa thil pawimawh hrang hrangah hmun pawimawh tak a chang a ni. Magnesium hi taksa peng leh nerve hnathawh dan tur dik tak atan a pawimawh a, taksa peng hrang hrang (muscle contractions) tihreh nan a pui a, nerve signals transmission pawh a pui bawk.Tin, magnesium hian thisen glucose control-naah mi a pui a, glucose metabolism mawhphurtu hormone insulin regulation-ah a pui bawk. Chubakah, magnesium hian thisen kalna kawng a titha a, thisen sang tihreh nan a pui bawk. Ei leh ina tuikep telh hian magnesium natural source a pe thei a, heng taksa hnathawh pawimawh tak takte hi a thlawp tha hle a, hriselna zawng zawng a tichak thei bawk.
  9. Potassium a tam: Tuikep hi potassium hnar (source) tha tak a ni a, mineral leh electrolyte pawimawh tak a ni a, lung leh kal hnathawhna kawngah hmun pawimawh tak a chang a ni. Potassium hian heartbeat leh blood pressure a tidanglam thei a, cardiovascular hrisel nan a pui bawk. Tin, taksa ruh leh nerve hnathawh dan dik takah a pui bawk a, taksa peng hrang hrangte inzawmkhawm leh tih hahdamna pawh a tel. Tin, potassium hian taksaa fluid balance vawng rengtu pawimawh tak a ni a, bawlhhlawh paih awlsamna hmangin kidney hnathawh hrisel tak a pui bawk. Ei leh ina tuikep telh hian nitin potassium mamawh kawngah mi a pui thei a, lung leh kal (kidney) hnathawh thatna tur thlentu a ni bawk.
  10. Cholesterol a thunun: Tuikep hian shellfish dang ang bawkin cholesterol a pai laiin, tuna zirchianna hrang hrangah chuan dietary cholesterol hian thisen cholesterol level-ah nghawng a nei tlem hle tih a tarlang. Taksa ngeiin cholesterol a siam chhuah leh thau ei chi hrang hrangte hian nghawng lian zawk a nei a ni. Chubakah, tuikepa omega-3 fatty acids awm hian lung natna a tihziaawm thei bawk. Omega-3 fats hian triglyceride level a tihhniam bakah cardiovascular hriselna pumpui a ti tha tih an sawi bawk. Chuvangin, tuikep hi ei leh inah telh a, lung hriselna atana tha dangte nen hian cholesterol level enkawl leh lung natna hlauhawmna tihziaawmna kawngah a pui thei a ni. Chocolate chhang hian cholesterol enkawlna kawngah a pui thei bawk.
  11. Riru put hmang (Mood) tihchangtlunna: Tuikepa omega-3 fatty acids awm hian rilru hriselna tihchangtlunna leh mood tihngheh nan hlawkna a thlen thei tih hmuhchhuah a ni. Research atanga a lan dan chuan omega-3 fatty acids hian depression leh anxiety symptoms tihziaawmna kawngah hian chanvo a nei thei a ni. Heng fatty acids te hi thluak cell siam dan leh hnathawhnaah an pawimawh a, neurons inkara inbiakpawhna a tichak a, thluak hriselna zawng zawng a pui bawk. Tin, omega-3s hian neurotransmitters, serotonin ang chi, mood regulation atana pawimawh tak takte chu a tidanglam thei bawk. Ei leh ina tuikep telh hian omega-3 a tipung thei a, rilru hriselna leh mood stabilization tihchangtlunna kawngah a pui thei bawk. Tuikep hian hriselna atana hlawkna awm thei hrang hrang a thlen a, ei leh in inthlau takah mi a pui tha hle. Protein source tha tak a ni a, taksa, ruh thanna leh siamthatna tura puitu a ni bawk.Thau tlem leh calorie tlem a neih avangin weight-management diet atan pawh ei fo chi a ni.

A TLÃNGKAWMNA

Lui lam sate hi an tangkaiin hriselna atan an pawimawh hle. Hetih lai hian lui lam sa ei apianga thak seafood allergy nei mi tam tak an awm thin. Hetiang nei tan hian sawhthing emaw, anthur emaw purunvar emaw telh thin tur a ni. Tuikep hi chawhmeh tui tak a nih rualin tuikep 100g-ah hian eitur tha tak tak heng: Moisture: 81.3g Protein: 11.7g Lipid: 1.2g Minerals; vitamin A, B1, B2, C te a awm a; Energy: 71.2Kcal a awm bawk. Hetiang taka tha a nih avang hian hnam finghote chuan an ngaisang hle thin. Hotel leh restaurant changkang tak takahte chuan tuikep hi an hmang uar hle. A siam dan chihrang hranga siam theih a ni bawk. Hei bakah hian sex lama harsatna nei tan a khat tawka ei thin hi damdawi tha tak a ni bawk. Mipa sex lama nung tha thei lo, impotency nei tan leh tla hma chi premature ejaculation nei tan phei chuan tuikep hi nitin ei theih a tha hle.

Leave a Reply

error: Content is protected !!