- Dr. C. Lalrampana
A KAMKEUNA:
Amah Thangkura tih dan takah “Na deuh deuhin ka tawp chut chut mai” a ti a; fiamthu mah ni se, a sawi dik takzet niin a lang. Achhan chu Mizovin ‘IRTHFIAK’ kan ti a; Medical term-in ‘HICCUP’ an ti a; sawifiah thiam har tak a ni. Kan han irh uk a, a reh lehnghal mai hi chu ‘IRH’ a ni mai a; mahse, reh mai lova rei tak a khat tawk, second 2/1 dan lek leka kan irha dul a invawr dawrh dawrh a. kan aw bawm vocal cord atanga fiak thak thaka a’n rik awk awk hi chuan hrawk a thip a, thin a na telin dul a sep kang zawl dawrh dawrh a; chu chu Mizovin ‘Irhfiak’ kan tih chu a ni a; fiamthu thiam Thangkura sawifiah dan hian a awmzia a phawk fuh zawberin a lang. Sap chuan ‘Irhfiak’ ri chhuak hi ‘HIC’(hik) tia ri angin an sawi ve bawk a; hetiang zel hian hnam hrang hrangte hian Irhfiak kan sawi dan a inang lo mai thei.
A AWMZIA:
‘Irhfiak’ hi duh vang reng ni lova, na taka thawk thut paha kan awm leh dula duar leh tisa inhran dawrh dawrh khawpa irh rik awk awk hi a ni a, Second rei lote te danah thin khuar lai puk kawk kawk khawp leh dul puar pawp chunga awm insep dawrh dawrh khawpa tawp chut chutin awbawm (Vocal cord) chhungril raih atanga fiak thak khawpa ri chhuak thut thin hi a ni a; Natna chi khat ni mah se, buaipui em em ngai lova rehleh mai chang a awm a; reh hlei thei lo pawh a awm a; vanduai tan chuan thihna hial thlentu a ni ve thei bawk. Chuvangin, ‘irhfiak’ hi ngaih thah emaw palzam mai mai tur a ni lo.
A LANCHHUAH DAN:
Irhfiak hi a lan chhuah dan tam vak a awm lo. Pumpui atanga boruak put chhuakin hrawk rawn hrut chhovin awbawm (vocal cord) atangin fiak thakin ri a rawn siam chhuak a; a rik rin zawh poh leh a tuartu tan a na a; a zawih deuh leh a na nep deuh mai tihna a ni. Irhfiak reh mai thei lova darkar 48 hnuah pawh a la tawp lo cheu emaw, thawk harsat phah leh mutthilh harsat phah khawp a nih chuan Doctor rawn vat a tha ber; tihdam/tihreh dan ngaihtuah vat a ngai tihna a ni. Mahni ngaihdan leh mi thurawn satliah awih vanga dik lo tak taka hmalak chin loh a tha.
A LO AWM CHHAN:
Irhfiak hi engvanga lo awm nge tih ngun taka ngaihtuah fo a tha a; a lo awm chhan tlangpui nia langte chu hetiangin tarlang ila:
Chaw ei puar lutuk vang
Zu/thei tui in tam/in hnem luat vang
Sik leh sa inthlak danglam thut vang
Boruak hip danglam thut vang
Thialret (chewing gum) thial vang
Phãwklek thut avanga rilru put hmang danglam thut vang
Darkar 48 hnu pawha irhfiak reh mai thei lo a nih chuan chhan tha tak tak a awm thei a; chungte chu hengte hi an ni:
- Hriatna thazam (nerve) that tawk loh vang leh chak tawh loh vang a ni thei a; hetiang a nih chuan beng dar a tha tawk lo emaw, hrawk bawk na emaw, hrawk thip emaw, pumpui hnun lawng vang emaw a ni thin.
- Hriatna Thazam bulpui a chak loh leh nawm loh vang a nih chuan thluak fel lo/bãwk emaw, luruh hliam emaw, hnungzang tuamtu rãng natna, phungzawl thut/tluk thut leh bãwk/ngãwt vang emaw a ni thin.
- Pangtimur natna leh damdawi ei vang emaw, Zu in, zunthlum, kal thalo,damdawi ei uar luat vang emaw a ni thin.
IRHFIAK AWMTIR THEITU:
Mi tam takah chuan irhfiak awmtir theitu a inang a awm a; inang lo pawh a awm thei a; mahse, hetiang avang hian irhfiak a awm ve fo thin.
Phawklêk/zãuthauna vang
Hlauhthãwnna vang
Taksa rim/hah lutuk vang
Thinthawn thutna vang
Inzai (surgery) vang
Ei leh in dik tawk loh vang
Mut dan dik loh vang
Tawng tam luat vang
IRHFIAK CHHAN HRIAT NAN:
Irhfiak chhan hriat a nih theih nan heng a hnuaia mite hi thiltih hmasak tulte chu a ni tlang pui thin:
Thisen finfiah
Zunthlum leh zunthlum loh enfiah
Kal (Kidney) a tha nge tha lo enfiah
Awm thlalak (chest x-ray)
Computerized tomography (CT) scan
Magnetic Resonance Imaging (MRI)
Endoscopy
TIHDAM DAN:
Irhfiak thenkhat chu damdawi ei emaw, enkawl êm em ngai lem lovin amahin a reh veleh mai a; thenkhat erawh chu enkawl zui ngai tak, reh hlei thei lo a awm bawk a; enkawl zui ngai a nih chuan heng a hnuaia damdawite hi hman a ni tlangpui thin.
Chlorpomazine
Metoclopramide
Baclofen
Aluminum hydroxide or, Aluminum trisilicate tablet
Throat lozence, nupercaine, anesthetic
Largactil 100mg
Etropine 0.4mg
Electrical stimulation
A nihna takah chuan Irhfiak damdawi bik tak tak hi a awm lova, chuvangin, hetiang hian enkawl a tha a; mahni fin varna hman tangkai mai hi a fin thlak ber.
Naute a nih chuan a lu dipah chhemsak ila, a reh zui ve mai thin
Nuin hnute peka phawi saka pekleh chhen tur
Vur tuia kamthuahin hrawkah second 2/1 khak kual (gargle) tur
Thaw lova rei deuh hlek awm tur
Tui vãwt tlemte tea in tur
Tui vãwt no lian khat thaw lovin hnar hmetping chunga in tur
Lehkha ip chhungah thawk tur
Fimkhur takin na lutuk si lovin mitmuah hmeh vang vang tur
Heng bakah hian Massage therapy hmangin enkawl dam theih a ni a; awlsamtea tih theih awm chhun chu banrek hmalam marphuah na vak lova hmeh vang vangin Irhfiak a reh hlauh thei. Tin, nihna ni lo lutuka puh emaw, dãwt hrilh avanga mak an tih leh phawklek/chiai thut avangin a reh hlauh thei bawk.Sunhlu pil den sawm thianghlim taka sawngbãwla tui tlêmtea tak deuha chhum tui in thin a tha hle bawk. Tin, pum damdawi antacid powder sachet ei thin pawh a tha tho bawk.