KAN HNAM CULTURE HI CHAWISANG ZEL ILA

  • Reuben Lalnunthara Hnamte

Khawvel hnamtin hian hnam culture( Hnam nunphung)kan nei vek a. Mizo pawh hian kan pi pu atang tawhin hnam tihdan phung kan nei tha hle a ni. India ramah pawh hian hnam hrang tam tak kan awm a, chungte chuan India mi ni tho mahse, culture hran an nei vek bawk. Hnam culture kan tih hi keimahni phuahchawp mai nilovin, Pathianin a min lo din dan kha a ni miau mai a, a hluin a ropui hle. Tunlai hunah kan hnam nunphung hre lo fe fe thalaite zingah an tam tawh hle mai a. A bik takin vairam awmte zingah a hluar zual emaw tih tur a ni. Mahse, YMA leh sorkarin nasa takin tan an han la a, tunah hi chuan zia lam chu a pan ta viau niin a lang a ni. Mizote hian Democracy nih kan hmang thiam lo a mi aw tih changte ka nei ve thin. Hmanlai lal awm lai huna inrelbawlnate kha a felfaiin a tha hle thin a, kan la tlem vang nge chu ka hre lo. Hmanlai hunah kha chuan ral an do a mi an that tih mai lovah kha chuan inthahnate, pawngsual leh ruk ruk tihte kha sawi tur a vang thin hle. Tunah erawh chuan nitin deuhthaw hian dan bawhchhiatna thu hi kan hre ta deuh reng mai chu a ni. Mahni intihlum tih te kha an awm ngai pawh khan a lang lo va, tunah erawh thihna langsar tak zinga mi a ni chho ta hial a ni.

Hmanlai kha chuan aia upa zahnate, khawtlang rorel pawisaknate, mite duh loh zâwng leh mi te tana hnawk a awmte kha an hlau hle thin a, tunah erawh a inletling hlauh ta emaw tih tur a ni. Kristiannate pawh hi kan hmangthiamlo emaw tih hlial tur a ni ta a, kan kristianna hi kan hnam nunphung nena kan hermil thiamloh vang nge ni dawn ni? Kristian kan nih chinah hian kan zalena ta riauva inhriatnate hi a awm zawk nge? Kan mizo nunphung hi kan hlauh ta hle mai a. Kan changkang telh telh a, hnamdang nunphung kan lak tak riauna hian kan kristianna kawngah leh kan khawtlang inrelbawlna thleng hian a nghawng ta em ni tih te hi zir tham tak niin ka hria. Kristian tha leh dik tak, Pathian thuin a sawi anga zawma nung ni ila chuan kan mizo nunphung mawi tak pawh kha kan chhawmnung zelin a rinawm a. Tunah chuan kristianna hi kawrah hmangin, kristianna phenah hian thil dik lo tam tak a lo awm ta a ni. Kan changkan tak avang leh lehkhathiam leh mi ropui tak tak kan tam tak avang hian kan mizo nunphung hi kan hlauh tur a ni tihna a ni kher lo. Mizo nunphug takin kristianna hi kan kalpui mai zawk a ni a, kan kristianna hi kan mizo nunphung nen hian inmil taka kalpui tum hi a pawimawh zawk hle.

Kan mizo inkaihruaina leh nunphung kah a kristian em em a, Pathian thu nena inmil tak pawh a tam mai. Tlawmngaihnate, aia upa zahthiamte kha a Kristian nunzia em em a ni. Tunlai mite ai hian hmanlaia kan pi leh pute khan an nunziaah chuan Pathian thu hi a takin an lo kalpui zawk emaw ni aw a tih theih a ni. Hnamdang nunphung kan la nasa lutuk hian min eichhe hle a, changkanna anga kan ngaih lai hian kan mizo zia hi kan hloh phah nasa ta lutuk a ni. Mizo tak hian a changkan theih a, a Kristian theih bawk a, chu chu hnamdang tan pawh min hmuhhniamna tur aiin min ngaihsanna zawk tur a ni. Hmanlai hunah kha chuan lal leh upate thu kha khawtlangin an zawm tha in, zawm lotu nih kha chu thil zahthlak takah an ngai thin a, khawtlangin inkaihhruaina dan fel tak a nei a, kha mi zawm khan an kal thap thap thin a nih kha. Tunlaiah chuan thuawihnate hi kan tlachham ta in, midang tana pawi tur leh harsatna siam leh mahni tanghma hai rana thiltihte hi zahna reng kan nei tawh lo va, ngaiah kan nei ta zawk emaw tih hial tur a ni tawh. Hmanlai huna khan mahni anpui kawp te, mahni inzuarte, nula leh tlangval innei silova nupa anga awm te hi awm ta se engtin tak rorelsak ang maw?

Hmanlai chuan uirenate kha an huat em em , sakeiin a seh duh tihte kha a ni thin a, tunah zâwng sakei pawhin a seh seng tawh ngut  lovange. Tunah zâwng mahni nupui/pasal hriat lemlohva uire hi chhiartham fe an awm tawh ngei ang. Tunlai khawvel changkannate hi a thain a hlu em em a, chu chu kan dan theihloh nitina lothleng a ni. Mahse, chu changkanna chu hmanthiam a har hle a, chu chuan kan mimal nun, chhungkua, khawtlang leh ram thlengin min eichhe mek a ni. Kan mizo nunphung mai nilo, Kan kristianna thleng hian min eichhe mek tawh a nih hi. Thiltihkhawm nikhuaa “ mizo kan nih kan hmel a tha, kan tum a sang bawk si” ti a zai ho dual dual piah lamah hian kan mizo nunphung tha; tlawmngaihna, aia upa zah leh midangte tan hnawksak nih hi kan chhawmnun zel zawk a ngai a ni. Mizo ni a lo piang kan ni a, khawiah pawh awm ila kan mizo nihna hi a bo chuang lo. Inla Sap, Korean teh thin mah ila, mizo kan ni tho tho, mizo taka kan awm mai hian hnamdang tan pawh kan zahawm zawk. Sap hote khuan anmahni sap anga nih kan tum phet hian min nuihzat zawk a, mizo taka kan awm hian min ngaisang zawk daih. Chhungkaw tin mai pawh hian kan chhungkua theuhah mizo nunphung hi kanin zirtir uar a tul hlein ka hria a, tunlai naupangte hian mizo nunphung an hre tawh lo lutuk a pawi ka ti thin.

Mizo culture(nunphung) chawisan hi hmanlaina pawh a ni lova, changkan lohna lah a ni hek lo. Mizova piang tur a Pathian ina min din leh siam kan ni miau a, mizo nunphung chawisan hi changkannaah ngai ang u. Tunlai khawvel changkanna mil zelin mizo ila,kan hnam nunphung hi chawinung zelin, mizo takin Kristian ila, ringtu tha ni ila, tichuan mizo culture (nunphung) tha  te hi khawvel hriatah kan pholang zel dawn a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!