- George L. Ralte, Vaivakawn
India rama nitin chanchinbu hmasa ber hming chu BOMBAY SAMACHAR niin 1822 khan Gujarat tawnga tih chhuah niin he chanchinbu hi kan India ram chauh ni lovin, Asia rama nitin chanchinbu hmasa ber leh chawl hauh lova chhunzawm rei ber a ni.India rama kar tin chhuak chanchinbu hmasa ber leh sa tawnga chhuah hmasa ber ni bawk chu 1780 khan James Augustus Hickey an Culcutta atanga chhuah Bengal Gazzette niin he chanchinbu hi Editor hming chawiin mi thenkhat chuan Hickey Gazzette an lo ti thin bawk a ni.Kan India ram tawnga chanchinbu chhuah hmasa ber chu 1818 khan DIG DARSAR (Bengali tawng) tawng a chhuah niin he chanchinbu hi Culcutta atanga chhuah a ni.Hemi hnu hian kan India ram tawnga chanchinbu chhuah thenkhat te chu MOMBAI VARTANAN (1830) te JAN-E-JAN-SHED te BOMBAY DARPAN (1850) te niin heng bakah hian Bengali tawnga chanchinbu chhuah tho SAMACHAR DARPAN te Persian tawnga chanchinbu chhuah MIRATOOL AKBAR te tih te hi Raja Ram Mohan Roy ten chhuah chho zelin a kum telin kan India ramah hian chanchinbu a pung chho zel a ni ber.
1898 thitin thla atang khan Mizoram ah hian chanchinbu kan nei tan a.Mizoram a chanchinbu kan neih hmasak ber hming chu MIZO CHANCHIN LAISUIH tih a ni.He chanchinbu hi John Shakespear (Mizo ten Pu Tarmita kan tih) khan a chhuah a ni.1902 Sahmulphah thla khan Mizoram a chanchinbu chhuah pahnihna MIZO LEH VAI CHANCHIN tih chu chhuah leh niin he chanchinbu an sawi danin phek 14 lai a chhah niin Pu Tarmita leh a thian ten he chanchinbu enkawl hna hi an thawk a ni.1911 khan Krista Tlangau chanchinbu (a hnu a Kristian Tlangau ni ta) chhuah tan leh niin he chanchinbu hi thla tin chhuak chanchinbu niin Editor hmasa ber chu R.Dala a ni.1920 thitin thla khan THAHDO KOOKIE KRISTIAN tih thlakip chhuak chanchinbu chu chhuah ni lehin 1931 khan Salvation Army lam chuan SIPAI TLANGAU tih chanchinbu chhuah ve lehin, 1934 khan Lunglei lam atangin TLAWMNGAIHNA tih chanchinbu an lo chhuah ve leh a, 1936 atang khan YMA lam pawhin chanchinbu an chhuah ve thei tan ta a ni.
1938 Mimkut thla atangin LSA chanchinbu tih chhuah tan niin Editor hmasa ber chu L.H.Liana niin he chanchinbu ah hian thu leh hla lam chhuah a ni deuh ber a ni. 1939 tawp lam khan Aizawl veng pa pakhat chuan TUNKAR HAPTA CHANCHIN tih chanchinbu phek ruk in a chhuah a, hemi hnu lawk hian NITIN CHANCHIN tih chanchinbu chu Mc Call chuan chhuah ve lehin 1946 Mimkut thla khan MIZO tih chanchinbu R.Thanhlira leh a thian ten an chhuah ve leh a ni.1947 a lo in her chhuah chuan Zalen pawl in tih te chuan ZORAM THUPUAN tih chanchinbu rawn chhuah ve lehin hemi kum vek hian KOHHRAN BENG tih chanchinbu chu chhuah ve nghal a ni bawk.Mizoram a nitin chanchinbu chhuak hmasa pawl MIZO ARSI tih chanchinbu hi 1948 khan chhuah tan niin he chanchinbu a Editor hmasa ber chu Bawihchhuaka niin an sawi a,he chanchinbu hi tun thleng pawh hian la chhuah chhunzawm zel niin ka hria.
A tawi zawngin Mizoram a chanchinbu kan neih hmasak dang thenkhat hetiang hian lo thai lang leh lawk ila.
HARHNA HRUAINA (1949)
UPA LENGKHAWM (1949)
ZORAM HRIATTIRNA (1953)
HUNTHAR (1954)
KRISTA THUCHAH PUANGTU (1956
TUNLAI (1959)
ZIRTIRTU THIAN (1959)
KHAWCHHAK ARSI (1959)
RAMTHAR (1960)
TUNLAI CHANCHIN (1962)
THU LEH HLA (1965)
ZORAM ENG (1975)
Kan India ram hian chanchinbu lamah nasa takin hma a sawn zel a, Asia ah chuan India ram hi chanchinbu nei tam ber niin an sawi thin a ni.Tun hma a India rama chanchinbu kan neih chungchang ah a hausak dan an sawi hi thil kal tawh ni mahse hriat ve hrim hrim atan i han thai lang teh ang.
1970 khan India ramah chanchinbu hi 11,036 awm anga chhut niin 1988 ah chuan 25,536 hi India rama chanchinbu kan neih dan a chhut a ni.
He thuziah chungchang ah hian ziah dik loh lai leh hriat dik loh tam tak a awm ngei ang.Chhiartu te in mi hriat thiamna ka rawn dil a ni.