- Debbie Rinawmi
January a ral a, February thla kan han chuangkai chiah hi chu boruak dang hi a awm nghal a. Khaw vawt zualpui a reh tan tawh a, thlasik nisa erawh a la nuamin thli vawt pawhin kian zai a la rel lutuk lo va. Nipui thaw tur inbuatsaih chuan zan lam boruak a tinuamin lungleng mi tan chuan kurpui vawng vawng tur hi a ni a. Boruak a thiang em em a, chhun nisa te chuan thlasik liam tur ui a, pawh din tum ang mai hian an chul raih tawh a, hla phuahtu tam takin an lo kurpui thin thla leh, hla tam tak pian chhuahna thla pawh a tih theih hial awm e.
Mizo tawng chuan ‘Ramtuk thla’ tih a ni a, lo vah vanglai tak a ni nghe nghe. Mizote hi lo neia eizawng kan nih avangin thla hming leh kut hman dan chungchangah pawh hian kan lo vah hunte hian thui takin a hril a ni. ‘Kar a hla’ tih Lalhmingthanga phuaha
“…Tuangtuah par tlan sirva lengrual,
Chung muvanlai ‘d’ tawng lo nen…
Phengphe leng leh vah khuai par tlan;
Siah thing zar bel zaitin rem thiam…” tihah te hian “romei” tih thumal a tir lamah a awm avangin Thitin thla (August) vela phuah leh behchhan nia ngaih theih a nih laiin Ramtuk thlaa han ngaihthlak chuan a inhmeh ve em em tho nia. Suangtuah nain hmanlai hunah han kir leh ta ila. Ramtuk thlaah chuan kan pi leh pute kha lo vatin hah hle mahse, Chapchar kutin a hmuah avangin an phurin rilru takin thawvenna an nei dawn a, khua (weather) in a zir bawk nen; a taka hmu a tawng pha ve lo tan pawh Mizo nun hlui ngaihna leh lunglenna a paw chhuak thei nia.
“The Snow That Never Drifts”-a Emily Dickinson-i’n
“So thorough in the Tree
At night beneath the star
That it was February’s Foot
Experience would swear” a tihah te hian thil pahnih inkawkalha invet chiat hi a awm a. “February’s foot” han tih chuan nunnem leh zaidam, hriat loh theih loh ni si a kawk niin a hriat theih a, he hlahril hrim hrim hi February thlaa innghat a nih ang hian khuarel (nature) mawina te a sawi rualin hloh hnu leh nunhlui a keng tel bawk a ni.
Valentine’s Day awm vang ni maw, Ramtuk thla a lo thlen dawn hi chuan hmangaihna zunzam hian phuar theih a pui hi a ngah khawp mai a; boruakah hian a zam vel ni tein a hriat nghe nghe a ni. Valentine’s Day tobul hi chiang faka sawi ngam ni lo mahse February thla laihawl vela hman thin pagan kut, Lupercalia aia hman nia rin a ni a. Rom lal Claudius II Gothicus chuan “Valentine” tih hming a martar a, Pope Gelasius I chuan chawimawi nan chawlhah a puang niin mi thenkhat chuan an sawi a. Sawi dan dang lehah chuan Rom khuaa Saint Valentine-a chuan tan ina a tan laiin jailer fanu a ngaizawng a, a thih hmaa a lehkhathawnah chuan “From your Valentine” tiin a hming a ziak tia sawi pawl pawh an awm a ni. Thenkhat chuan a tobulah hian thlarau lam thatna te, mahni hmasial lohna te, adt a telin an hria a ni. A hman tan kumah pawh hian sawi dan a inang lo va. Kum zabi 3-na atangin chawlhah an puang ti an awm laiin, kum zabi 5-na nia sawi an awm ve bawk a; sawi a tam tawh a, hriat chian a har tawh viau a ni. Valentine’s Day hi hmangaihna hawi zawng hian kum zabi 14-na hma hi chuan hman a ni ngai loa ni awm e; he ni puala card zawrh chhuah (commercial) hmasa ber pawh US-ah kum zabi 19-na laihawl velah an siam chauh a ni. Chutianga ngaihdan a pian takah chuan Rom hmangaihna pathian, Cupid a entir niin an ngai a, hemi niah kher hi chuan rose ah pawh a sen inpek a lar hle a, rose sen hian mawina (beauty) leh hmangaihna (love) a entir a ni. Keini ramah pawh a kum telin hman/lawm kan uar telh telh a, mi tam tak tan chuan rualawhna niah a chang tih hi phat rual a ni lo ve.
Ramtuk thla leh Nightingale sava hian inhmehna riau an nei a. Nightingale savate hi an aw mawi tak avangin an lar hle a. Thu leh hla huangah pawh hmangaihna leh mawina tehkhin nan hman thin a ni a; chungah chuan Nightingale zai an sawi hian a satu hi hmeichhia anga chhal thin a ni a, mahse a tak takah chuan a zaia te hi mipa an ni zawk a ni. John Keats-a hla “Ode to a Nightingale”-ah pawh a phuahtu thinlung rit taka a awm laiin thingkung hring dup karah Nightingale aw tliang mawi takin nipui chungchang hla hlim takin a sa tih kan hria a. Hringnunah harsatna leh manganna khawvawt lo thleng thin mahse nipui a lo thaw ve leh thin tih a entir a. Chutiang chiah chuan thlasik vin tak kan tawrh hnuin Ramtuk thlaah chuan khaw vawt lutuk pawh a lo nep deuh a, thlasik nisa tang lutuk pawhin zah an ngai tan tawh a; nipui nuam tak lo thleng tur chu min hmelhriat tir a. Thlasik lungngaihna leh tawrhna hmachhawn zo chauhvin chakna reng nei lo angin inhre mah ila, kan hringnunah hian nipui a lo thaw ve leh dawn a. Kan ram pawh hi hlemhletna leh mi thenkhat duhamna tuarin rum thin mahse kan ram hmangaihtu, mahni nawmsakna thlahlel lo leh sakhuana kawra hmang lo mi tha tam tak hi an la pen chhuak zel ang a; thalai nawmchennaa thamral pawi ti lo karah ram tana tangkai tuma hmasawnna kawng zawh tauh tauh te zarah kan ram hian nipui thengthaw nuam takah, Zo tlangsanga thli chhem hahdamna kan la dawng ve ngei ang.