- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
“Kawng zau taka hawnin a awm, Kawng eng mawi nuam tak mai chu; Kraws êngin chu kawng nuamah chuan, Lalpa hmangaih a rawn puang…” tih hla Rev. Liangkhaia lehlin hian ringtute lung a kuai thei hle thin. Kawng êng mawi leh nuam tak vanram panna kawngpui ngil tak leh nuam tak chhe ve mai mai ngai lo; lung khawkrawk leh bumboh pawh awm ve ngai rêng rêng lo chu Lal Isua a ni. Silchar atanga Mizoram luhna kawngpuite leh ram chhunga inkalpawhna kawngpui hrang hrangte nena khaikhin chuan thutak leh nunna kawnghlun Isua nen chuan a va inthlau vet vet tehlul êm! Kawngpui tha, zawh nuam, bumboh leh khawkrawk si lo, tlo si hi engtikah tak kan Zoram hian nei ve ang imawt tiin ka dâwn vawng vawng thin.
KAWNGPUI THA CHU?
Kawngpui tha (Highway) hi pavement chi hrang hrang hmangin siam theih a ni a, a bik takin a awlsam zawng (flexible pavement) leh âwm khauh tha leh tlo zawk (rigid pavement) hmanga siam theih a ni. A tlangpuiin Mizorama kawngpuite hi a awlsam leh tlo lo chi (Flexible pavement, asphalt) hmanga siam a ni tlangpui thin. Hei hi a sênso tlêm vang leh siam a awlsam vanga hriat lar leh hman uar bik a ni a, a tlo chi leh tha chi (rigid pavements asphalt) erawh a tlangpuiin cement concrete a tel avang hian a titlo zawk a, a bik takin lirthei tam tak leh ruahtui vanga harsatna thlenna hmunahte pawh a chhe har zawk a, siam pawh a hau tak zawk daih a ni.
Kan Zoram hi a la naupang a, a leilung hi a la naupang a, a lei a sakhat lova, lung a chang ve lo, ruahtui a tam bawk si a, chuvangin, kawng a tlo thei lo tih hre reng siin kan kawngpuite hi rigid pavement veka siam mai ãwm tak, a tlo lo ber chi flexible pavement hlirin an siam a, fur khat pawh a daih ta thin lo a ni. A tir phat atangin a tha chi leh tlo chi (rigid pavement) ngatin kawngpuite hi siam vek ni se’ng chuan tun ang êm êm hian chhiatna nasa kan tawk lo deuh tur let Sawrkar laipui atangin kawngpui sialnna tur cheng vaibelchhe tam tak tak lo luang lut thin hi kawngpui tha siam nan hmang vek lovin a then chauh hmangin a tam zawk hi contractor leh engineer-hote hian an fanghma no ei tlang zel thin tihna em ni ang, heti taka kawngpui chhe hma lutuk thin hi Kristian tamberna dawttu ni si hian zah nachang kan hre tlat lo. Kan tuh rah erawh hun tawpah lantirin a la awm dawn a ni.
AIZAWL-SILCHAR KAWNGPUI HI?
Tuna National Highway 6/306 tia hriat lar Silchar leh Aizawl inkalpawhna kawngpui hi sial tan hun chiah tarlan a ni lo va, hun kal zelah he biala kawngpui zau zawka siam leh tha deuh zawka kalpui a nih angin zawi zawiin a lo thang chho zel a ni. A tir lamah chuan kum 1890-a Colonel Dally-a party-in a hmanna kawngpui dunga PWD-a Mr. Sweet-a’n a din tlâng kawng tum (mule road) mai a ni a, kum 1891-a siam that a nih hnuah kawngpui pangngaìa zauh a ni chho ta a ni. Tunah phei chuan NH-6/306 tih hial a lo ni ta. Tichuan, he kawngpui hi kum 134 laia upa a ni tawh tihna a nih chu! Silchar to Aizawl Highway (NH-6/306) hi vawi tam tak siamthat a ni tawh a, nikum lam leh hman lawkah pawh siamthat a ni tawh. A bik takin Sairang-Kawnpui sector phei chu a chhe nasa zual hle a, June 26 leh June 30, 2025 inkar khan ruahsurin a hawrh chhiat nasat lutuk avangin siamthat hna thawh a ngai a, kawngpui dinhmun ngaihvena hrechiangtu lirthei lian (truck) khalhtute chuan hnatlânga kawngpui an thawm that avangin kawng an dang a. Sawrkar lahin a ngaihsak lova, siamthat hna thawh that loh avangin Mizoram Tipper Association (MTA) chuan loh theih lohvin siamthat hna hi a thawk ta ringawt a ni. Tuna ZPM sawrkar chauh ni lovin tunhma atang rêngin he zoram mipui châk lâkluhna kawngpui (lifeline) hi tu sawrkar mah khan mut mawh-hnar mawhah an nei ngai miah lo mai kha thil mak tawpthang a ni. inthlan dawn apiangin pawlitik khelh nan ‘Kawngpui tha, rulngânpa ang zâna dum leh zawh nuam tur” an tawktarh ziah a, sawrkarna an chan veleh tuman an ngaihsakleh tak tak ngai chuang lo. Ram hmangaih tak taktu sawrkar tha kan la nei thei miah lo hi kan vanduai takzet a ni. He kawngpui hi Mizoram tan chuan nunna kawng (lifeline) a nih avangin a tha thei ang bera siam leh thawmthat hi a tul takzet a ni. Kumin May thla khan kawngpui chhe lutuk avangin accident chungchangah nawrh huaihawt tura ngaihtuahna a awm a, Buichali-Sairang section-ah phei chuan nawrh huaihawt a ni. Mizoram Public Works Department (PWD) chuan a hming lekin siamthat hna an thawk a, mahse sum awm lohna, hmanrua, leh thawktu awm lo, indaihlohna ang chi chhuanlam avangin an ti hlei thei lova. National Highways and Infrastructure Development Corporation Limited (NHIDCL) pawh highway enkawlnaah hian a tel ve a, mahse section thenkhat chu state PWD-in a la enkawl reng a ni.
Mizoram Tipper Association-te’n Kawnpui leh Sairang inkar kawng chhe nasa lutuk siamthat hnatlang an neih nghawng kal zelah bungraw phur lirthei veivah remtihloh avangin Kãwnpui chhak lama awmte tan harsatna a siam hman a, district thuneitute pawhin driver hnatlangte inremna a awm theih nan inbiakna neihpui hial a ngai a. Kan state chhunga kawngpui kan neihte hi a chhiat nasat tawhzia hi manganthlak tak a ni a, kan buaipuina pawh a rei ta hle a; fur a nih tawh chuan lirthei tlan harsa khawpa kawng khuar chhe nasa lutuk a nih laiin thal a lo thlen veleh vaivut khu vangin kan buaileh a, pawlitik thila inbeihna langsar tak a ni chung hian tun thleng hian national highway a ni emaw, state highway leh state sorkar enkawl kawngpui pawh ni se, kawngpui tha kan la nei thei chuang rêng rêng lo a ni.
A TLÂNGKAWMNA
National Highway-te hi sorkar laipui ta a ni a, NHIDCL kuta awm vek tur a ni. Kawngpui siam a nih hun laiin a siamtute hnathawh kan vil that (monitor) thin loh avangin a rah kan seng mek niin a lang. Tuna kan tihtheih awm chhun chu kawng chhiat dan hriat ringawt leh pawlitika inchirhtheh chiam chiam aiin engtinnge kawng hi lirthei zawh tlakin, rang taka siam a nih theih ang tih leh kawngpui tha siam thei sawrkar engtinnge kan neih theih ang tih ngaihtuahna nei chunga sawrkar tha leh rintlak nei tawh tura rilru kan sen a, ke kan pên hi a ngai takzet ta a ni.
Driver-te’n an thahnemngaihna thilah a theih anga kawngkhuar nasa laia boulder an vawm khat hi an thawk ropuiin an inpekna a hlu hle a, chutih rualin an hnatlang hi harsatna sut kianna tak tak a ni pha lova, thla khat pawh a daih lo mai thei. Hnatlanga kawng siam a ngai fo thinte hi sorkar tha lo lantirtu a ni a, heng atang hian kan CM leh a changtu minister-te pawh hian Kristian vanram kawngzawha zahna kãwn kha an paltlang tawh nge, zah ahnekin insawimawi leh phatmar lamah an ram tang ta mek zawk hi a zahthlak bawn tawp a ni ber mai. Inthlan hmaa kawngpui tha neih tiama awrâwl tawp tawpa dang thler dawn dawna pawlitik platfawma âu thler thinte kha tunah meuh chuan hlonuar khawih ang maiin an thep kual velleh ta mai mai ni berin a lang. Kum 134 laia upa tawh Silchar-Aizawl NH-6/306 hi vawi duai lo siam that tawh ni thin mah se, a siamdan phung system dik an hmang ngai lo niin a lang. A chhe lai siam nan a awlsam thei ang ber leivung chhun khah daibel chunga alkatra luan (flexible pavement) ringawtin an siam thin a, kan ram leilung naupang leh muk si lovah chuan fur khat pawh a dâwl thin lo a ni tih a lang chiang hle. Khawii lai kawngpui pawh ni se, a chhe lai thawm that nan Meghalaya lungchang (paleozoic rock/igneous rock) ang êm a nih loh pawhin ngaizêl lungchang tha ang vek hmang hian lung hnawhkhatin (rigid pavement) hmangin tha takin siam thin se chatuan daih lo tur rau rauvah tlemin a daih rei deuh zawk ngei ang. Tunah chuan a nih tur ang ang a ni zo ta a, Chutih rualin hnathawh theih loh vanga mipui harsatna awm zel thin si hi fur kan la hmachhawn dawn chauh avangin hemi chhung tal hian kawngkhuar nasa lai hnawh chunga a khuar nasa zel tur ven ni se, NHIDCL pawhin thal intan veleh kawngpui tha tak siam turin tun atang hian ngaihtuahna sengin tan la sauh sauh se. Thuneitute pawhin kawngpui siam laiin uluk takin vil thin se, an thawh that loh emaw hmanraw rintlak loh an hman chuan hau ngam thin se kawngpui tha leh tlo zawk kan nei ngei ang. Kan Zoram riang tê hian kawngpui tha siam ngam leh siam thei, rorelna dik kengkawh theitu tur sawrkar thar kan mamawh ta a ni e.