- Dr. J.T. Vanlalngheta; Advocate, Writer’s Lexis & Law
Indian Penal Code thlâktu Bharatiya Nyaya Sanhita (BNSS); Criminal Procedure Code thlaktu Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) leh, The Indian Evidence Act, 1872 thlaktu Bharatiya Sakshya Adhinyam (BSA)-te chu kum 2024 July 1 atanga hman tan a niin kan dan lek kawhtu Police lamte pawhin heng dan thar pathum-te hi an hmel hriat tan viau tawhin a rinawm a, he lam hi a tlangpui ziah a châkawm rualin a thui lutuk dawn avangin tun tumah hian ziak rih lo mai ila.
A tuartu emaw lung awi lohna neitu emawina awlsam zawka Police hnena FIR a theh luh theihna hi heng dan thartena mi dikte hnena mal sawmna chi khat an rawn thlen a ni ngei ang. Police station-a miin a lung awi lohna ziak emaw tawngka (tawngkaa thlen chu an lo ziak lut ang a) emawa a thlen hi First Information Report chu a ni mai a; mahse, a hma chuan, thu buai awmna bialtu police station chhunga thil thleng kha khami bialtu PS-ah kher theh luh a ngai deuh thin, chu vang chuan, FIR pawh khan a kal muan phah bika ngaih a ni thin a; hetiang harsatna hi he dan thar BNSS hian a rawn ti bo ta ni. Tunah chuan hetianga FIR theh luh tam ber hi Crime and Criminal Tracking Network and Systems (CCTNS) kal tlanga ziah luh a ni ta a, chu chu Inter-Operable Criminal Justice System (ICJS) ban pawimawh zinga pakhat a niin dan hlui atanga dan thara pakaina lawmawm tak leh mawi tak, dan thar hlen chhuah nana pawimawh tak si a ni (RK Vij: A year later-colonial era laws to new criminal codes in the Hindu, June 30, ’25, pp.6). Pawi khawihna hmun kha khawii hmun pawh ni se, thu buai theh luttu tur tan khan FIR theh luhna tur police station-ah buaina tur a awm lo va, Police Station remchang/hnai berah khan, khawii hmun pawh ni se, Zero FIR thu nih dan tûr (concept)chuan FIR theh luh a phalsak a, chu chu police-te khan an lo ziak luh ngei ngei a ngai a, chumi hnuah chhui zui atan thu buai awmna bialtu PS-ah an thawn chhawng leh mai dawn a ni. Hetiang thil nih dan tur (concept) hi Cr PC-ah kha chuan chiang taka ziah lan a ni lo va, BNSS S.173-naah erawh chuan Sect.173-naah Zero FIR concept hi chiang deuh zawka ziah a ni ta. Hetianga police hnena FIR theh luhte hi CCTN kal tlanga tih a ni a, State pakhat chhung zela tih theih chauh ni mah se, hetiang hma sawnna nasa tak thlentirtu Zero First Information Report concept hi Sawrkar laipuia Home Ministry a ni a, lawm thu hrilh a phu hle a, a lawmawm tak zet a ni.
Hemi tih changtlunna, Police hnaa hma sawnna pawimawh tak chu mobile application hmanga thil (evidence), a nihna ang tak leh a hun taka lak khawma, vawn thatna ‘e-Sakshya’ a taka hman hi a ni. A nihna takah chuan dan thar kan hman hi khawng deuh tak (mechanical exercise) a nih laiin, he ‘e-shakshya’ hian danglamna nasa tak a rawn thlen a. Hemi hi hlawhtling taka hmang tur erawh chuan a taka thawktu inspecting officer (IO)-te hnen atanga thil hriat lêt (feedback) tam a pawimawh dawn a ni.
F.I.R. CHUNGCHÂNGA Cr PC LEH BNSS DANGLAMNA:
Cr PC Sect 154: Thu buai theh luhah khan pawi khawihna (cognizable offence) ziah lan a nih chuan police station-a officer-in-charge khan a lehkhabua ziah luh nghal chu tih ngei ngei ngai a ni a; chutih laiin, BNSS Section 173-ah chuan, FIR-a thu buai anga ziah lan chu a awm tak zet em, engtiang taka nasa nge tih finfiah nan, thu theh luh chu a ziah luh hma hauh pawhin, chhui zuina (inquiry) bultanna a kalpui nghal thei; he dan hian a phalsak. Amaherawhchu, hei hi tih ngei ngei tur tihna ni lovin, a duhthlanna a ni.
Hei hi pawi khawihna lian tham lova ngaih leh intantirna pangngai, kum 3-7 inkar ang chi kaihhnawiha FIR tih tlem nan leh, tûl lova chhui (investigation) leh dan kalpui zui (judicial proceeding) tih tlêm nan a ni.
HEI HI HRIA ILA: He BNSS Section 173 hian awlsam zawka FIR theh luh theih dan a rawn sih hmuh rualin, tul lo taka police hna siamsak leh tih buai pumpelh hi a tum (purpose) a ni tih hi. Eng nge maw hleka Facebook leh media thenkhata FIR han sawi chhuah mai zel te pawh hi insum deuh a tha; kawng lehlamah chuan, a lehlam pawhin dan angin invenna/vengtu (defence lawyer) an nei ve zel lo thei lo va, duh aia thui kal pawh a awl thei. Tin, dan hmanga kawng danga hma lak dan kawng (alternative dispute resolution) a awm tho bawk tih hriat a tha. Chubakah, Kristian State-ah FIR a lar viau chuan a mi chêng-ringtute tan pawh a zahthlak ang; ringtu kan nih angin kawng hrang hrangin i fimkhur tlang ang u.