LADC & CADC hi paih bo law law ni se

  • Dr. C. Lalrampana

LADC leh CADC-te hi Mizorama Autonomous District Council [ADC] pahnih an ni a, an sawrkar hmelhmang sukthlek dan [governance structure & characteristics]-ah danglamna erawh a awm. Chungte chu tlem tlem tarlang ila a tha awm e.

LADC CHUNGCHANG:

Lai Autonomous District Council (LADC) hi kum 1972 April 29 khan din a ni.

A huam chhungah hian mi 95,705 [see-2019 census] an awm a, Lai tawng leh hnamzia [culture] vawn him nan hmalakna hrang hrang a kalpui.

LADC hi department 30 chuang enkawl turin a awm a, tunah sawrkar mumal a awm hlei thei lo.

CADC CHUNGCHANG:

Chakma Autonomous District Council (CADC) hi kum 1972 April 29 khan din a ni ve bawk a. A huam chhungah hian mi 62,094 (see-2011 census) an awm a, Chakma tawng leh culture vawn him nan hmalakna hrang hrang a kalpui thin.

CADC-ah hian sawrkar ngial nghet a piang thei lo.

LADC leh CADC te hi Mizoram sawrkar hnuaiah autonomous district council [ADC] an ni a, Sixth Schedule of the Constitution of India-in dikna chanvo a pek angin inrelbawl dan kalhmang [governance structure] hran an nei. An governance structure-ah Executive, Legislative leh Judiciary a awm a, department hrang hrang enkawl kawngah anmahni hnuaiah awm mah se, Mizoram sawrkar leh India rama dan hrang hrangte an zawm tur a ni. LADC leh CADC-te hi Mizoram-a autonomous district council pahnih an nih thu leh an dinhmun tlangpui a tarlan a ni ta a, mahse, State sawrkar tan tha taka kuangkuah an har hle.

An council pahnih hian sawrkar laipui leh Mizoram sawrkar nena inlaichinna chihrang hrang an nei a, harsatna eng nge emaw an tawk ngun hle.

Mizoram sorkar chuan Chakma Autonomous District Council (CADC)-ah Governor’s Rule a kalpui mek chu thla ruk dang atan a pawtseileh ta a. Governor’s Rule hi January 7, 2026 atangin thla ruk dang atan hman a ni dawn a ni. Hei hi sawrkar nghet lo [political instability] nasa tak a awm avanga tih a ni a, Council of Ministers-te pawh an tha a tho lem lo hle. Governor’s Rule hi July 7, 2025 khan hman tan a ni a, kum 2026 January ni 7 khan a hun chhung a tawp dawn avangin thla ruk dang atan pawh sei a nileh ta a ni. Mizoram sorkarin Governor’s Rule hi a dodal thu a sawi a, Zoram People’s Movement (ZPM) pawhin he thu hi an dodal nasa hle bawk. ZPM chuan Governor’s Rule hi ti tawp nghal turin an phut a, Council-ah sorkarna siam turin an inpeih thu an sawi.

Governor’s Rule hi kum 2025 July 7 khan hman tan a ni a, BJP leader Molin Kumar Chakma chu Chief Executive Member atanga paih a nih hnuah hma lak a ni. Governor’s Rule hi engvangin nge Mizoram sorkar chuan a dodal? CADC hian a phu ngawih ngawih lovem ni? ZPM hian engvangin nge Governor’s Rule hi an dodal ngam fo le a tih theih awm e.

LADC-ah pawh hian pawlitik derthawng tak [political instability] nasa tak a thleng chamchi a, Mizo National Front (MNF) party chuan seat 8-h hnehna a chang a, Indian National Congress chuan seat 7 changin a dawt a, Zoram People’s Movement (ZPM) chuan seat 6 changin a pathumna a ni. Tu party mah sawrkarna siam thei lovin an awm a, ‘Hung House’ a ni mek a ni.

Mizoram Governor chuan BJP leader N Zangura chu LADC Chief Executive Member (CEM) atan a ruat a, hei hi Lai Students’ Association (LSA) leh party hrang hrangin an dodal nasa hle a. LSA’s Demand chuan Governor hnenah LADC hi tifel nghal turin an ngen a, political instability nasa tak a thleng a, eirukna [corruption] nasa tak a awm niin an sawi.

Sawrkar nghet lo [Political Instability] LADC-ah hian a thleng nasa hle a, CEM pali an nei tawh a, eirua inpuhna [corruption accusation[ nasa tak a awm bawk. LADC-ah hian sawrkar ngelnghet [political stability] a awm loh avangin development nasa tak a buai a, thutlukna siam [decision-making] pawh a harsat phah nasa hle. LADC-ah hian eirua inpuhna [corruption accusation] nasa tak a awm a, ram lem [fake land certificate issue] tam tak a awm nia sawi a ni. LSA chuan LADC hi tifel nghal turin an phut a, inthlan that [fresh election] neih ngei an phut bawk.

Governor-in N. Zangura CEM atan a ruat hian eng nge a nghawng? LSA-in LADC tifel nghal tura an phut hian eng nge a nghawng? LADC-ah hian eirua inpuhna [corruption accusation] awm lo tur hian eng nge tih theih awm le?

Central Young Lai Association (CYLA) chuan January 26, zing dar 5 atangin Lawngtlai district-ah “Total Bandh” an huaihawt dawn a, Governor-in Chief Executive Member (CEM) a ruat loh avangin. CYLA chuan Governor hnenah lehkha thawnin, January 24 khan thuchhuah an siam tawh thu an sawi a, December 3, 2025-a LADC inthlan neih zawh hnu vawiin thlengin Governor-in CEM a la ruat lo chu pawi an tih thu an sawi. CYLA chuan Governor chu mipui thlan zawk sawrkar din tura hma la turin an ngen a, “Total Bandh” huaihawt a nih tur thu an puang. CYLA hian LADC-a sawrkar din hna thawh mek chu a rang thei ang bera zawh fel a nih theih nan Governor hnenah an ngen a, sawrkar laipui pawh he thu hmachhawn turin an ngen bawk. LADC Election neih zawh takah hian MNF party-in seat 8 an nei a, ZPM-in seat 6 an nei ve thung. Sawrkar siam thei an awm loh avangijn “Hung House” a ni.

Hetiang khawpa ADC pahnihte mumal lo lutuk hian Zoram mipui leh District Council mipuite a tichiai nasa hle a, mipui hmasawnna tur a dal a, ram leh hnam hmel a tibal a, hmasawnna tinreng daltu a ni bawk. Hetiang a nih rau rau chuan Central hian Autonomous District Council (ADC) pahnihte hi Sixth Schedule of the Indian Constitution Article 244 (2) & 275 (1) hnuaia a din ni mah se, A tul a nih chuan Parliament-in law a siam hmangin ADC chu a titawp thei a ni. Tin, State legislature-in thutlukna law siam hmangin ADC chu a titawp thei bawk a, mahse, sawrkar laipui remtihna a lak hmasak a ngai. ADC-in mahni inrelbawlna a kalpui theih loh chuan: sawrkar laipui emaw, state sawrkarin emaw ADC chu a titawp thei a ni. Chuvangin, heti khawpa buai LADC & CADC-te hi titawpin paih bo vek law law se, ADC hran neih hi an zo ngang lo niin a lang. ADC pek an nih hnu kum 52 ral hnuah pawh an buai tulh tulh zawk niin a ngaih theih. ADC paih/nuai bo chungchang sawi changa ADC mipuite insawithiam thinna chu hei hi a ni. “ADC buai thinna chhan hi a chhunga mipuite mawh a ni lo, political party hrang hrang Headquarters Aizawl lam hotute inngeih loh nghawng vang zel zawka MDC-te thawhho theih lohna hi lo piang chhuak thin a ni zawk” tih hi a ni. Heta thil lang chiang êm êm ta chu Political Party heng: INC; MNF: ZPM; BJP etc.-te hian ram hmangaihna pakhatmah nei lovin lalna leh thuneihna ringawt an buaipui tlang a ni tih hi a ni. Hengho hian ram hmangaihna tak tak nen mipui hi min kaihhruai seng chuan political musical chair ringawt hi an buaipui lovang.

Hetiang hian Central hian Autonomous District Council (ADC) chu sawrkar laipui emaw, state sawrkar emaw-in an duh chuan an tihtawp thei. ADC-te hi Sixth Schedule of the Indian Constitution Article 244 (2) & 275 (1) hnuaiah din a ni a, chutah chuan ADC-te din dan tur leh thuneihna pek dan tur a awm.

Parliament-in law siam hmangin ADC chu a titawp thei. State legislature-in thutlukna law siam hmangin ADC chu a titawp thei tih a chiang a ni, mahse, sawrkar laipui remtihna a ngai. ADC-in mahni inrelbawlna a kalpui theih loh chuan: sawrkar laipui emaw, state sawrkarin emaw ADC chu a titawp thei a ni. Chuvangin, heti khawpa buai LADC hi titawpin Mizoram State sawrkar hian awp ve rih mai se a tha ber dawn niin a lang ta e. A tawp berah chuan heng ADC pathumte hi Mizoram State sawrkar hian titawpin awp bet vek rih mai se a tha ber dawn niin a lang ta e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!