Raltiang ram saw thlir teh u

  • Vanlalzawma, Muallungthu

Khawvêla hnam hrang hrang, ram hrang hranga khawsate hian duh leh tum thuhmun kan nei deuh vek ngei ang a; chu chu, ram changkang leh intodelh nih hi a ni. Intodelha changkang tur hian ram hrang hrangte hian theih tawp an chhuah a, hmasawn tumin nasa takin hma an la thin. Kan Mizo pi leh pute pawh khan intodelh tumin nasa takin hna an thawk thin a. Chuti anga an thawhrimna avang chuan an intodelh a, an huaisen phah bawk thin. Chu nun chu a zahawm a, a awhawm a, a ropui a, a entawntlak em em mai.

Khawvel mihringte hian mahni ram leh hnam tana theihtawp chhuah hi kan tih tur pawimawh tak pawh a ni. Khawvela ram zau zawk kan thlir pawhin chu chu thudik a ni fo. Theihtawp chhuah ngai lo ram leh hnam chu chimrala awmin an bopil fo tawh a. Ram hmasawn, hnam changkang leh intodelh ram chu hnathawk nasa, taima taka hnathawk thin ram an lo ni deuh zel thin. Ram changkang, hnam hmasawn ni tur chuan a chhunga chengten theihtawp chhuaha hma an lak hi a tul hle. Chu chu mitinte mawhphurhna pawh a ni kan ti thei ang. Hnathawk nasa ram leh thawh hreh nei lo ramte chuan hma an sawnin hlawhtlinna pawh an chang leh nge nge thin anih hi.

Kan Mizo pi leh pu; mahnia intodelh thinte thlah, tu-chhuan kal zelte hi eng kan ti nge kawng tinrenga kan lo intodelh loh tak mai! Tute emaw tawngkam takin ‘Chawm-hlawm ram’ nih hi kan zak ta miah lo em ni tih tur kan ni ta. Engtizia nge kut dawh mai mai tura nunga che ve mai mai kan lo nih tâk le! Ngaihtuah chian chuan a hnam ang zawng pawha mualphothlak leh zahthlak tak a ni a tih theih awm e.

Tuna kan ram leh hnam kal phung hi han inbihchiang ta ila, eng nge kan dinhmun ni a, eng thil nge kan hmabak tih hi kan ngaihtuah chian a tul ta viau mai. Kan hmabak han thlir hian kan ram leh hnam hi a boral mai ang tih pawh thil hlauhawm tak a ni ta. Kan hmakhua hi a eng vak lo-in a lang. A hnam anga kan inbihchian hi chu a hunin a tul ta viau mai.

Ram intodelhna tura engmah thar chhuah leh siam chhuah mumal nei lo chungin khawlaia kan nundan leh kan incheinate chu ram changkang ho khawsak dan aimahin kan inti changkang a. Thuamhnaw tha leh mawi, ropui tak takte chu inbelin kan han inchei parh vel a. Chuti ang chuan nasa takin han inpenparh vel thin mahila, kan sakhmel leh kimtlangte chu nalh tak takin han insawngbawl vel thin mahila, hnam dang leh ram dangte mithmuh leh benghriatah hian kan ropui tak tak chuang ngai lo ang. Kan chhungril nun hi hlemhletna leh eiruk pawisak lohna, mahni hmasialna leh duhamna sual chuan sûlrûl leh tuiêkin thil a eichhia ang mai hian min eichhe mek reng ni hian a lang si a!

Kan ram leh hnam eichhe mektu, mi chanai laksak duhna, eiruk hlemhletna hi sirah hnawla, “Raltiang ram saw thlir teh u” ti-a kan nundan phung hi kan insiamthat a, ram changkang leh hmasawn – raltiang ram ang tura hma kan lak hi a hun ta tak zet mai. Kan kal phung dik lo, party politics thli chhia hi paih bo a, party politics tui-nu hi hnawl bo a, zonun zemawi hmanga ram leh hnam kaihruaitu, hlemhletna lâk ata mi fihlim hi he ram hian a mamawh reng a, engtiklai pawhin a mamawh ang. Politics tui-nu hian kan ram leh hnam hi a eichhe mek zel ni hian a lang ta si a. Rorelna dik lo-in a nghâwng chhuah, rinawmna leh diknain hmun a chang pha ta lo lutuk ni-a lang te, tangka sum ngainatna sualin min chimpil mek ni-a lang ta lutukte hi siamthat a, kal phung dika kal kan mamawh ta hle a ni tih hi kan hmuthiamin kan hrethiam vek ngeiin a rinawm e.

Ram changkangte leh hmasawnte kan hmuh hian ‘Raltiang ram saw thlir teh u. Hriatna, thiamna, finna ram saw’ tiin chilthli far dawn dawnin kan thlir thin a. Chu kan khawthlir leh hmathlir anga hruaitute’n min kaihhruai loh a, mahni pumpui tanghma chauh ngaia ram min kaihhruai chuan ram hmasawn chu sawi loh; mipuite hi beidawnna khurpuiah min hnuk lut zawk thin. Hruaitu thenkhatte hlemhletna chu ram leh hnamin a tawrh phah thin a ni tih kan hriat fo tawh thin kha.

Ramin a tlukchhiat phah fo thin thil langsar tak pakhat chu lemchanna nena mipui hmangaihtu derten ram an kaihhruai hian a lo lang chhuak fo thin a ni. Hruaitu nihnain mawhphurhna a pêk, hnathawh kawr ha a, hnathawk tur leh hmahruai thin tur annihna chu haiderin, a hahdam chinah an thuthluang leh duai thin a. Chu chu ram hmasawnna tur atana kal phung tha lo leh thil pawi tak chu a ni thin. Chuti anga ram leh hnam hi kan kaihhruai chuan raltiang ram kai chu kan la hlat hle ngei ang.

Kan ram leh hnamin siamthat ngailai kan neih hi mit kan chhinsan a, kan mutthluksân chuan kan ram hian raltiang ram kaia hmasâwnna lamtluang zawh chu kan la hlat hle ang tih a rinawm a. Ram dangte changkanna leh hmasâwnna kan hmu a, kan awt ngawih ngawih thin. Ram changkang nih ve chu kan duh a, kan nghakhlel a, kan thlir a, kan suangtuah fo thin. Nang leh kei; mi, tute mai pawh hian thawhrimna nen huaisen taka hma kan lak a, rinawmna leh dikna tanchhana theihtawp kan chhuah chuan, ram dang awt ngawih ngawiha kan rilru-in rual a awhna hi kan pumpelh ve thei ngeiin a rinawm.

Ram dangte khawsak dan leh inawp dan hi han chhui chiangin han bih chiang ta ila, an taimakna te, an thawhrimnate bâkah an rinawmna te, an nitin nuna dikna an nunpui tlat thin vângte hi a lo ni fo. Ram leh hnam tana theihtawp chhuah a, mahni inphat a, nasa taka ram leh hnam vei mite avang hian ram dangte chu an intodelh a, hma an sâwn a, an changkang thin. Mahni ram tana theihtawp chhuah ngai lo ram chu chimrala awmin an bopil fo. Chuvang chuan, ram hmasawn leh intodelh, ram changkang ni ve thei tur chuan a chhunga chengte hian theihtawp chhuaha hmalak hi a tul a. Chu chu mitinte mawhphurhna pawh a ni kan ti thei ang.

Ram dangte hmasawnna leh changkanna chu awt-in mangangin kan rum thin anih hi! Ram rethei leh chawmhlawm ram nih reng maite pawh hi Chawlhni leh Chawlhni lo-ah pawh Biak ina inkhawm kur zut mai thin Kristian intite tan hian thil zahthlak uchuak tak a ni a. Hruaituin min hruai dik phawt chuan he khawvel leilung ngeiah hian ‘raltiang ram’ chu kaiin, ramdangte awt reng renga khawsa tawh loin, khawvel hi kan la chhing ve ngei ang. Chu dinhmun chu luah turin a te ber atanga a lian ber thlengin, mitin mai hian kan phak tawk theuhah hma la turin mawh kan va phur nasa em!

“Hnam lung mawl tual kan lenna,
Vangkhua hmun hi sang mahse,
Lung kan mawl e rairah riang;
Lenrual duhte u tho r’u,
Raltiang i kai ve ang”.

Raltiang ram saw thlir teh u,
Hriatna, thiamna, finna ram saw;
Leng dang mi chu lal lai par tlanin,
Min ngai loten hlimin an leng si” (Rokunga).

Leave a Reply

error: Content is protected !!