Nun bul intanna leh a hlutna

  • Rinfela Zadeng

Nun bul intanna, khawvel leh thilsiam zawng zawng (universe) lo intanna hi mihirng hian a tir atangin a phak tawkin a lo zawng nasa tawh a. Mizote pawhin khawvel/lei hi Satel lianpui chunga innghat niin an lo ngai ve tawh thin tih kan thawnthu atangin kan hre thei. Hnam upa, fing hmasa leh changkang hmasa deuh ten nunna lo intan dan thawnthu kan nei rilin kan nei hmasa deuh a. Chutiang chuan mihring hian nun bul intanna leh a lo awm chhan te hi kan dam chhung leh khawvel awm chhungin kan chhui zel dawn a ni.

  • Science tarmit tangin

Science thiamnain hmasawnna tam tak leh hmanraw tha tak tak a hringchhuak a. Chung tianga mi thiam (scientist) te chuan khawvel lo awm tan dan te, nunna lo insiam tan dan te a rawn chhui chho a. Chung an thil hmuhchhuah leh an finfiah tawh leh al finfiah theih chiah loh te pawh chu zirna sikulah kan zir ta tluk tluk mai a nih hi. Physics te, Biology leh Chemistry hmangtein nunna bul thut leh a awm tan theih dan, damdawi inchawhpawlh dan tawk leh hun leh hmunin tuna kan awm dan tur te an chhuin an finfiah chho a. Big Bang, Evolution, Quantum Mehcanics leh thil chi hrang hrangte hmangin thil bul lo intan dan leh nunna lo awm tan dan te an zawngin an la chhui chho mek zel tih kan hre vek awm e.

Kum 1859 ah Charles Darwin chuan On the Origin of Species by Means of Natural Selection tih lehkhabu bengverh zet mai a tichhuak a; vawiin thlengin Science zirna huangah hmun pawimawh tak mai a chang zui a. He lehkhabu innghahna bulpui ber chu tuna thil nung chi hrang hrangte hi kan bul tana thuhmun vek, zawi zawia lo danglam chhoa tun hi lo thleng ta kan ni e tih a ni a. A hranpaa siamtu/creator mamawhna tel loin hun lo kal chho zelin a tihdanglam chhoh nunna nei, chi hrang hrang/species a lo awm ta kan ni e tiin min zirtir a nih kha. Thil mumal lo (disorder) kha pangngai tak leh nihphung nghet (order) neiin kan lo awm ta ni tih kha Scientist te leh mihring chanchin zirtu/anthropologist Thomas Huxley te khan an pawm em em a. Eng emaw kan hmuh theih loh (metaphysical element, supernatural), thil nihphung awm tir tu kha kan mamawh ta lo tiin a sawi a nih kha.

  • Nunna neitu Pathian

Evolutionary biology chuan nunna he khawvela alo darh dan a sawi a, nimahsela a bul, khawi atangin nge nunna alo awm tih hi ring lo mi te tan pawh chhan awlsam tak a ni lo a, an rin thu bak sawi tur an la nei lo. Bible kan en chuan Genesis bung 1 – 2 ah Pathian chu engkim siamtu leh khawvela nunna lo awm tanna bul a nih thu kan hmu. Chu aia rintlak leh awihawm zawk, thiamna ril leh finfiahna leh hmanraw tha zawk hmanga Bible ziah baka thuk chhuichhuah tuma finkhalh tumin kan hmanhlel a. Mahse tawi kim chang taka Genesis buin a sawi aia rintlak zawk hi tun thlengin kan la hmu chhuak ta chuang lo a nih hi.

Hmanraw tha zawk leh finfiahna tha zawk hmang tein Bible-in a sawi bak chu kan chhui thlengin sawi tur leh phawrh tur ngaihnawm tak tak, zir tham tam tak chu kan chhawpchhuak thei a. Mahse a tira nunna (life) tak mai lo awm dan tak hi hre mahila mihringte hian nunna chu awm lo ata kan la siam thei lo chu a nih hi.

Chuvangin nunna petu che hi Pathian a ni a, hlut rawh. A petu Pathianin a laksak leh hma che chuan uluka tak kan nunna enkawl leh venhim hi kan mawhphurhna a ni. Chhan neiin Pathianin a siam che a, nunna a pe che. Mahse chu chu sual avang hian Setana hnenah hlanin kan boralh hlauh thei. A petu Pathian tan ngei kan nunna hi hlutin hlan ang u.

Leave a Reply

error: Content is protected !!