- Mahmuaka Chhakchhuak
RK. Lalhluna hi hla deuh takin ka lo hre tawh thin a, Padma Shri dawng tawh a nih avangin a hming hi naupangte kan nihlai atang tawhin ka lo hre chiang viau thin a ni. Tunah amah ngei, a hmel ngei mai hmu thei a ka awm ta hi lawmawm ka ti hle mai a, chu chauh la ni loin amah pawhin min hriat ve theih tur khawpa kan lo inkawm thei ta hi ka lawmna a sang hle a ni. A chanchin sawi tur hi a tam a, Zankhat chu an inah ka lengin kan titi kar lakah hian ‘I chanchin hi a buin buatsaih a duhawm hle mai’ ka tih lah chuan chanchin ziah tham engmah ka nei lo tiin min chhang a, chanchin ngaihnawm tak ziah tham a neihte hi ngawi rengin a liampui mai pawh hlauhawm tak a ni.
Oct. 9, 1938-ah khan Lunglawnah alo piang a, chhungkaw khawsak harsa tak niin apa hi Sap hnuaiah hun rei vaklo hnathawkin alo awm tawh a. Unau paruk lai chu an ni nain a u hmeichhia nen chauh puitlin hun thlengin an dam thung a, a u ngei pawh chuan kum 2002-ah khan a lo boral san tawh bawk a ni. Chhungkaw harsa tak an nih avang hian Pu RK. Lalhluna ngei pawh hian zirna lamah duh angin a kal thei lo a, pawl ruk thleng chauh a zir a ni. Puitlin hnuah Private School-ah zir chhunzawm lehin Matric pawh pass loin Zobawkah Primary School ah a thawk, zirtir hna a thawk chung hian lehkha zir chho zelin B.A thleng a zir chho leh a, a fakawm hle a ni. Kum 35 vel Zirtirtu hna a thawkin kum 2008-ah khan a lo pension ta a, chumi hnuah pawh chuan a ngaihtuahna chawl mai chuang loin lehkhabu ziak lamah a la kal zel a, vawiin thleng hian lehkhabu 35 a ziak tawh a ni. Tunah hian, hei kum 84 lai ni tawh mahsela lehkhabu ziah lai a nei bawkin Pathian zarah puitlin theih hram a la tum a ni.
Mizo zingah hian India Sorkarin Civil mite tana chawimawina ropui leh ngaihhlutawm tak a neih Padma Award hi vawiin thleng hian mi 29 laiin an lo dawng tawh a, chung zingah chuan RK. Lalhluna hi a pasarihna a ni. Kum 1983-ah khan mizo zinga dawng hmasa ber A. Sawihlira chuan Science huang atangin Padma Shri Award hi alo dawng tawh a, kum 1985-ah James Dokhuma’n dawng lehin kum 1986–ah Nuchhungi Renthleiin dawng lehin kum 1987-ah Khawlkungi leh Hrangaia te chuan an lo dawng lehin kum 1988-ah J. Buana’n a dawng lehin Pu RK. Lalhluna pawh hian kum 1991 March 24-ah Literature & Education huang atangin Padma Shri Award hi alo dawng ve leh a ni. Tichuan, a hnu lamah pawh mi chhuanawm tak takte’n an rawn dawng chho ve zelin kumin thlengin dawng an la awm a, a lawmawm hle mai. Padma Award hi kum 1954 atanga buatsaih tan a niin India ram chhunga Civil mite tana chawimawina ropui tak a ni a. Heng Padma Award zingah hian Bharat Ratna hi a sang ber niin Padma Vibhusan chuan a dawt a, Padma Bhusan in dawt lehin Padma Shri hi a palina a ni. Tin, Padma Award hi State leh UT atangin recommend niin chungte chu Cabinet Secretary kaihhruainain Padma Award Committee chuan an lo ngaihtuah leh a, chuta an thlanchhuahte chu Prime Minister hnenah an thlen lehin heta tang hian President pawm turin an thlen leh thin a ni.
RK. Lalhluna hi Padma Shri a dawn vang chauha chawimawi tlak hi a ni lo a, a nep zawnga kan sawi tihna ni kher loin he lawmman ropui leh chhuanawm tak hi dawngin dawng lo mahsela chawimawi tlak turin lawmman hi a dawng hrim hrim tho a ni. Chawimawina hi a vai phei chuan 40 chuang lai a dawng tawh awm e. Kum 1990 daih tawhah khan MAL, Jt. Hqtr. Lunglei atangin Certificate of Honour alo dawng tawh a, Lunglei Drama Society atangin Chawimawina alo dawng tawh bawkin kum 2015-ah khan Lunglei Award (Literature) alo dawng tawh bawk. Tin, kum 2016-ah khan Vulmawi Award atangin Lifetime Achievement alo dawng tawh bawkin Writers’ Club, Lunglei hnen atangin Chawimawina Certificate alo dawng tawh bawkin BCM buatsaih Gospel Centenary puala Drama inziahsiakah lawmman pahnihna alo dawng tawh bawk a, kum 2018 ah khan MAL, Jt. Hqtr. Lunglei hnen atangin Pu Buanga Award alo dawng tawh bawk a ni. Heng a lawmman dawnte hi kan ziak kim vek lem lo a, kan lo hrethiam dawn a nia. Heng atang ringawt pawh hian RK. Lalhluna hi chawimawi tlak leh chawimawi phu chu a ni hrim hrim tih a chiang mai awm e. Tuna chawimawina a dawn hnuhnung ber DC, Lunglei hnen atanga Republic Day-a ropui taka hlan pawh hi theuneu lo tak a ni.
Hetiang khawpa chawimawina a dawnna chhan hi thu leh hla vang a ni a, vawiina thu leh hla lama tui ve tan hian chona lian tak a ni a, amah ang hian chawimawina dawng ve thei kan ni ang ngem le? Tin, hla hi sawm li vel a phuah tawhin tlar thum zai hi sawm vel a phuah tawh bawk a, Article hi 300 chuang a ziak tawh bawk a, heng bakah hian Lehkhabu hi 35 lai a ziak tawh a ni. A lehkhabu ziah hmasak ber chu kum 1981-ah khan chhuah (published) alo ni tawhin vawiin thleng hian taksa chak lo tak chungin ala ziak hram hram zel a ni. A lehkhabu ziah hmasak ber hi ‘Comics’ lam niin THLANRAWKPA KHUANGCHAWI tih a ni a, keini lah chuan kan la chhiar ve hauh lo mai a, chhiar ve a chakawm viau mai. Heng lehkha a ziah nan hian tunhma lamah chuan Type Writer a hmang thin a, Type Writer hi pahnih alo hmang chhe tawh nghe nghe. Tun hnuah erawh chuan Type Writer hi hmang tawh loin pen hmangin a ziak tawh zawk a, mit chak lo chung chungin ziak ala chhunzawm zel a ni. Darphawka chanchinte, Pastor Thankunga chanchinte Chawngkhupa chanchinte pawh amah hian alo ziak tawh a ni.
Pu RK. Lalhluna hi a hmel en chuan mizo pa hmel tak, pa kawm nuam tak leh mize zawi lam hmel pu hi a ni tak nain a ngaihtuahna erawh a zau hle mai thung a. pasaltha Zampuimanga Thla awmna zawngchhuaktu niin kum 1997-ah khan Chawngtui ramah alo zawngchhuak tawh a. Pasaltha bawk Chawngbawla thlan pawh ama hmuhchhuah bawk hi a ni. Senglawn Zo, Fam Lalzova, Mizo History Kamkeuna, Mizo tawng Dictionary, Music Zirna, Rothangpuia leh Thangliana, Darlenglehi, Latin English Mizo Dictionary, Kan Bible hmanlai an sawiselna te Bihchianna, Darleng Lei, Seipuia Pasalthate, Apollo Monubi, Chhailai Di, Keimi, Mizo pi pute Arsi hriatdan, Open Air Evangelism, Staff, Tonic Solfa Zirna, Lawhlei te hi a Lehkhabu ziah kan han hriat mai theih an ni a, heng bakah hian Kan Ni Serhte an sawiselna Bihchianna tih bu ziak lehin Bible atang vekin a dikna a ziak leh mek a ni. Heng a lehkhabu ziah atang hian RK. Lalhluna hi mi namai a ni lo tih chiang taka kan hriat theih ngei a rinawm a; History, Mythology, Fable, Secular, Biography, Language, Theology, Comics leh Historical fiction thlengin a huam a ni.
Expedition lam hi a tuina lam a ni bawk a, a kum alo tam deuh hnuah pawh hian thei leh thei loin a kal hram hram thin a, Pasaltha Darchhunga thlan pawh alo zawngchhuak tawhin Darkhuangthlang ngei pawh alo belchiang viau tawh a ni. Sakah lamah pawh sawi tur ting chuan silai alo hmetpuak ve tawhin Sele kahnaah pawh alo tel ve tawh a ni. Sa chi hrang hrang hi alo kap ve nual tawh bawk. Tin, Siamkima Khawlhring kha a memory a chak viau niin an sawi thin a, chutiang bawk chuan Pu RK. Lalhluna ngei pawh hi a hriatna a tha hle a, thawnthu leh hlate pawh hi uluk taka ka chhiar a, ka ngaihthlak hi chuan ka hre reng thin a ti a ni. Tunah ngei pawh English Bible za chuang a neihte mai bakah Pathianthu lam hawi lehkhabu hi engemawzat a nei bawk a, chungte chu a chhiar fo thin a, vawiin thleng hian zing a thawh velehin Bible bung khat tal hi ala chhiar ziah thin a ni. B.A zirlaibuah a chanchin hi zir a ni nghe nghe bawk a, hetiang taka chawimawi tlak a ni hi a chhuanawm hle a ni. Pathianin hriselna tha tak pe zel sela rei tak min la dampui mawlh rawh se.