Virus chu engnge ni?
Computer virus hi mihringte siam (ziak) chawp program tenau a ni a. Chung virus-te chuan host program a mamawh a. Computer application program hnathawh lai a, run ni ve lo, chu program rinchhana amaha rawn run ve ringawt thin hi a ni.
Tin, virus hi amah a inhringpung thei a. Virus awm tawhna file emaw folder reng reng program hmanga kan hawn tawh chuan chu program kan hawnnaah ngei pawh chuan a fan lut nghal a. Chu Virus awm tawhna program lak chhuah leh file zawng zawngah pawh chuan virus a kai nghal thin bawk a ni.
Computer hnathawh a ti muang a, memory awl lai-ah hmun khuarin a inhringpung zel a, memory-ah kan hman loh program thinhrik inhawng a tam lutuk avangin computer screen-a thil lang reng reng pawh a muang dulh thin bawk. System executable file-a a insiam tawh phei chuan computer Windows OS a chhe rup thei.
A lo pianchhuah dan
Computer virus lo pian chhuah dan chungchangah hian ngaihdan a tam hle a. Computer hmahruai, Charles Babbage-a siam, Difference Engine leh Analytical Engine-ah te kha chuan heng virus hi la piang lo va ngaih a ni. Nimahsela, kum zabi 19 hma lam khan electrical thil computer-ah buaina an tawk zauh zauh thin.
Kum 1945 khan Rear Admiral Grace Murray Hoper-i chuan Navy computer-ah thil pakhat, computer hnathawh tibuai thei te hi a hmu fuh a. Chumi tibuaitu thil te chu “bug” (Thil nung te tak, hrik) tiin hming a pe a. Chuta tang chuan “debug” (program chiang lo/dik lo lai zawng chhuak a, siam thatna) tih thumal pawh a rawn chhuak nghe nghe a ni.
Kum 1949 khan Hungarian Scientist, John von Neumann-a (1903-1957) chuan program amaha inhringpung thei theory hi a lo hmu chhuak tawh a. Tin, kum 1960 leh 1970 vel khan computer program hnathawh tibuai thei malware chi hrang hrang hmuh chhuah a ni tawh bawk.
Univac 1108 leh IBM 360/370 model computer hmangtute pawh khan “Pervading animal” (thil nung taidarh thei) tiin heng program tibuaitu hi an lo hmachhawn ve tawh tho a ni. Mainframe computer-ah pawh “the Rabbit” an tih program subuai thei hi an hmu tawh bawk a. Mahse, chungte chu “Virus” tia hriat pawh a la ni lo.
Kum 1962 khan America Bell Telephone Laboration Engineer, V. Vyssotsky, G.Mcllory leh Robert Morris-a te chuan computer-a infiamna Game pakhat, “Darwin” tih hi an siam chhuak a. Chu gameah chuan a kheltute khelh dan lo enfiahtu “Umpire” an tih ang hi siam tel a ni a.
Chu chuan, a kheltute tichhe thei tura amaha inhringpung thei leh thunun thei tura siam a ni a. Chu game atana siam program inhrinpun dan theory chu mi dang pawhin an rawn entawn chhawng zel bawk a. Chung thilte chu, tun anga hnawksak leh hlauhawma thang chho zel turah pawh an ngaihtuah pha bik lo ngei ang.
Hmuchhuak hmasa ber?
University of Southern California-a Doctoral Candidate, Fred Cohen-a’n ni November 3 , 1983 khan virus hi a hmuchhuak a ni. A research beihna lama a hmuh chhuah a ni a. Hetianga mahni inhringpung a, computer dang program va tidanglam thei program a hmuh chhuah chuan a hmingah “Virus” tiin a vuah ta a ni.
Dr. Cohen-a vek hian a thil siam chhuah virus danna tur ngaihtuahin kum eng emaw zat hun a hmang ve leh a. A thil siam chhuahin mi dang computer a fan a, computer lamah buaina nasa tak an tawk tih a hriat chuan, ani paw’n pawi a ti ve ngawih ngawih a. He a thil hmuh chhuah thu hi BBC World Service’s Witness Programme-ah a puang chhuak nghe nghe.
Engtinnge Virus a taidarh?
In biak pawh tawnna communication hmasawn zel hian kawng engkimah thiltih a tihawlsam phah a. Chutiangbawkin Computer virus pawh awlsam takin a taidarh zung zung mai a ni. Internet te, Mobile phone te, Bluetooth te atangin software thinhrik eng emaw zat a taidarh a. Internet-a Website-ahte virus ziaktuten thil hmuh nawm, duhawm tak takin thil an tlangzarh a.
Chu an thil tlangzarh chu pawhthlak (download) vaih chuan program thinhrik pai a tam a, chu chu kan computer-ah virus a kai chhawng ve nghal thin. Chu computer-a mi, virus awm tawh file leh folder chu pendrive tein emaw, CD pawhin ni se, mi dang computer-ah lak chhawn kual vel a, chu virus kai file leh program te chu virus la awm lohna program-ah hawn a nih chiah khan virus chu a lo taidarh zung zung zel a ni.
Email atang pawhin awlsam takin a kai theih a. software thun pawhin Software origin ni lo, copy chawp program thun (install) atangte hian program thinhrik virus chi hrang hrang a kai chhawn theih bawk.