- HC Vanlalruata

Cachar district a cheng, a bikin kan ramri depa awm Lailapur khaw mi tlêmte, Baghabazar, Dholai leh Silchar khawpui a chengte’n an duh hun hun a kan ram ei leh bar tur an reh pin (economic strangulation/blockade) avangin Mizorama chengte hi kan thin a ur viau ţhin kha a ni a. Chutiang a nih lai a Mizoram chhunga Mizote ngeiin an chan tur ni an ngaih Silchar-Aizawl kawngpui zauhna atana an ram tihchhiat tur zangnadawmna an hmuh har avanga an Mizopui nuai 12 zet hrêk zawnga kawng an han dang ping hi chu a huatthlala-awm zual hle.
A nihna takah chuan tunah hian Mizoram hi dan rorelna awm lo, duh duhin mahni kuta dan an kenkawhna ang maiin kan awm ta a, hei hi mipui mimirin a ţha zawkah ngai a kan pawm chuan kan hmabak hi a thim khawp ang. Sorkar lah hi kan ţhenawm Manipur sorkar ang maia ngawichawi, mipui harsatna ngawihsan ching a ni ta mai awm a sin! Mipui thlavang hauhva dan kengkawh tura kan ngaih sorkar hi mi tlemte-in mipui tam ber inthlahrung hauh lova an hrêk lai a chengkawl zaipawl ang mai a ngawi tur chu an ni lo maw le.
Inrinni tlai lamah khan kan chaklana kawngpui dan pin an titawp tawh na a, Kolasib district-a mi tlém te-in an thilphut (ransom?) tihhlawhtlinna atan Mizoram pum min hrek mai hi a thinrimthlak khawp mai. Sap ţawnga ‘ransom’ tih kan hmanna chhan chu mi an rukbo emaw a huhova an hren (hostage) emaw a tlanchhuahna atana thilphut nei an nih vang a ni. Mi fate rukbo emaw hren emaw tlawhchhan a, an chhungte hnena “Kan phut ang min pek loh chuan ani/anni hi kan chuti/khati dawn,” ti a mipui nawlpui ei leh bar hreka sorkar vaubeh an ni ta ber a nih hi.
Tunhma aţangin kan sawi fo tawh thin. Mahni duhdan bil (vested interest) tihhlawhtlin theihna tura mipui hrek a, an harsatna siam zawnga mi tlemte, pawl leh pawl insiamchawpte’n thil an ti ţhin hi mahni hmasialna huangtau tak a ni. Chubakah, mahni kuta dan kenkawh chingte thinlung aţanga lo chhhuak, dan rorelna pawisa lo leh midang engatan mah ngai lova an harsatna siamsak hmanga mahni duhdan tihpuitlin tumna a ni.
Tunlai hian hetiang hri hi a leng nasa hle mai. Hmar thlang lamah kuhva ro buaipui a, a phurtu lirthei inhalsak tak mai te, khawchhak lamah district pakhat lirthei reng reng an district a luh khapsak maite a lo awm mek bawk a.’Kawngpui kan khaw kaltlang a sial a nih loh chuan,’ ti a kawngpui sialtute hnathawk thei lova siam duhtute an awm bawk a. Heti hrim hrima mahni hmasial a kan chet hian he ram leh hnam hian a chhawr hauh lo. Mahni hma kan sialzia kan mualpho chauh a ni lova, kan duhămzia leh kan duh kan hmuh dawn chuan mipui harsatna siamsak kan pawisak lohzia tihlanna a ni.
Mizoram leh a chhunga chengte hi duattu chu sawi loh, neitu awm lo ang mai-in kan awm a ni ber. Kan ram hruai tuma ram hmangaih awm taka rawn penchhuak tam tak lah chu thuneihna an chelh hnu-ah an ze diktak kan hmu ta zel a. Ram leh hnam hmangaih lovin anmahni tan ham an hai a, an hausak phawt chuan mipui retheihna khura tâng mekte chanai chhuhsak pawh an pawisa lo. Hruaitute tihdan chu entawn awm tak pawh a ni e.
A lehlam zawnga thlir chuan thuneihna chelhtute’n ram danin an tihtur leh mawhphurhna a a ruat (statutory duty) an tih loh avanga thil ţha lo tam tak hi lo thleng a ni. Kan sorkar hrawnte hi wheelbarrow and mai a nawr chawp ngai an ni a. Dan (law) an siam ngei kenkawh ai a an tana ţha tur, inthlanna a an tlin leh theihna chauh melh an ang ngawt mai. Mipui sum eiruk ching an ni tih an in leh lo han en reng reng pawha langchhuakte, media lama an tarlan meuhte pawh bawhzui a umzui ngai lo sorkar hi kan hrawn reng mai a nih hi. He thil chauh pawh hian kan hnam hi a chhe zawngin a hruai thui ngawt mai.
Hetiang hi rei tak aţanga kan kalphung a nih tawh avangin mi paurau leh thil dik lo tih pawisa lo an huangtau zél a. Thawnthubu pakhata thupek sawm (tenth commandment) kailek a, thupek sawmpakhatna ti a an phuah ‘Thou should not be caught’ an tih hi kan hmang rim hle. Pawi engzat pawh khawihin dan bawhchhe mah ila, kuta man leh hriatchhuah kan nih loh chhung chuan mifel lenin kan leng heh heh mai a nih hlawm hi.
He ngaihtuahna hian hrin a ngah a, a ţha lo lam hlir a ni. Mizoram chhunga awm, Mizo nih bakah Kristian inti vek bawk si kan ni a. Mahse, district hrang, khaw hrang leh veng hrang kan inepzia hi Hachhek lam leh Champhai lam boruak hian a tichiang a. Assam nena kan inrina hmuna awmte’n Mizoram pumpui min han hrek duh maite hi a ţha lo ngawt mai. Kan vaia ţhat tlanna tur aia district, khua leh veng chauh kan ngaihtuah pha mai hi zahpuiawm tak kan ni. I inenfiah teh ang u.