Modi-an tunhma aiin US nena inrintawnna a tha zawk a ti

  • Rajesh Roy, Brendan Moran & Gordon Fairclough

◆ Washington a tlawh hmaa, WSJ Interview na ah Prime Minister Narendra Modi chuan khawvel a tan ho a ngaih thu a sawi

NEW DELHI: India Prime Minister Narendra Modi chuan New Delhi leh Washington inkara inzawmna chu a hma aia nghet leh thuk zawk a nih thu sawiin, India chuan geopolitical buaina nasa tak karah khawvel stage-a a hmun dik nia a hmuh chu humhim tumin hma a la mek a ni, a ti.

U.S leh India hruaitute inkarah hian “inrintawkna a awm tawh lo” tiin Modi chuan Washington-a official state a tlawh hmasak ber hmaa interview a neihnaah a sawi a, kum 9 chhung zet ofice a nih hnuah.

Ram pahnihte inkara defence lama thawhhona ṭhang zel chu “kan thawhhona lungphum pawimawh tak” a nih thu a sawi a, hei hian sumdawnna, technology leh energy lamah pawh a huam tel tih a sawi.

Tun kar chhung hian Washington-ah Modi hian jet-fighter siamna tur deal a tihfel rin a ni engines in India-ah advanced light combat aircrah chakna pe turin, leh U.S. aṭangin high-altitude armed Predator drones lei turin Indian Ocean chungah leh Himalaya-a China nena an ramri buaipui mek bulah surveillance eGorts tihpunna turin dollar tluklehdingawn tam tak senga inremna siam a ni.

Khawthlang ramte chuan Moscow leh, a pung zel, China lakah oG an square chho zel a, New Delhi chuan hlawkna a hmu dawn a ni. Washington hian India hi Beijing tana strategic counterweight a nih theih beiseiin a court a ni. New Delhi-in Russian oil man tlawm zawka a lei tam lai pawhin U.S. chuan defence lama inzawmna thuk zawka kalpui a tum a, hei hian Ukraine rama indona a kalpui mek laiin Moscow tan sum lama ṭanpuina a pe a ni.

Modi—thusawi tam tak pe thin mahse news conference leh interview tlem zawk pe thin—chuan The Wall Street Journal hnenah India foreign policy, economy tunlai leh nghet zawk siam tura a eGorts leh thupui dang hrang hrang chungchang a sawi a, a office-ah darkar khat dawn lai interview a nei a ni New Delhi khawpui chhunga oficial residence zau tak a awm.

A pum puiin Modi-a thuchah chu—khawvel politics-a India-in a chanvo aṭanga khawvel economy-a a thawhhlawk thlengin—ram hun a thleng ta tih a ni. New Delhi chu khawvel South-a natural leader anga lantir a tum a, ram thang mekte duhthusam hun rei tak ngaihthah tawhte nena inmil leh aw pe thei anga lantir a tum a ni.

“India hian profile sang zawk, thuk zawk leh zau zawk leh chanvo neih a phu hle a ni,” tiin Modi chuan kurta sen leh jacket light-brown a ha a ni. Pawn lama huanah chuan peacock te chu an rawn ri chhuak ta hlawm a.

Kum 72 mi hruaitu hian United Nations leh international organization dangte chu multipolar world order-a insiamrem turin inthlak danglamna siam a phut a, khawvela hnam hlim lo zawkte leh an thil ngaih pawimawh berte aiawhtu zau zawka siam turin a ngen a, hei hi climate avanga thil thleng a\angin a ni leiba tihtlem lam hawia inthlak.

Cold War kum tir lama India ram hruaitu Jawaharlal Nehru-a’n nonalignment vision a lo siam tawh ang lo takin, Modi-a foreign policy hi alignment hrang hrang zinga mi a ni a, khawvel ram chak hrang hrangte nena thawhhona neia India duhdan hmasawn a tum a, chung zingah chuan inhnialna nei ramte pawh a tel .

Modi hi India Prime Minister lar ber pawl a ni. Kum 2014 leh 2019 chhung khan ram pum huapa inthlanpui neihah a Bharatiya Janata Party nen hian inthlauhna nuam takin hnehna an chang. Nakkumah ram pum inthlanpui neih tur a nih avangin Modi-a pawmpuina rating a sang hle.

Political dodaltu leh human-rights advocate-te chuan Hindu nationalism aṭanga zung kai Modi-a party chu sakhaw lama inthliarna leh democratic backsliding chawisangtuah an puh a, press-a khapna leh special tihbo te ang chi thilte an tarlang

Muslim tamna bial chu ram chhunga inzawm tlat turin Indian-administered Kashmir dinhmun a pe a ni.

Modi chuan India chuan a tuar mai bakah a chi hrang hrang a lawm thu a sawi a.

Thuchhuah siamin, “Kum sang tam tak chhung chu India ram hi rinna leh rinna hrang hranga miten zalenna an hmuhna ram a ni a, thlamuang taka awmdun leh hausakna an channa ram a ni,” a ti. “Khawvela rinna tinrenga mite chu India ramah inrem taka khawsa in i hmu ang.”

Economic lamah Modi hian fak a hlawh hle a, bureaucracy a tihbo bakah dan a tihziaawm bakah foreign direct investment tam zawk neih theihna kawng a hawnsak bawk. Khawvela mihring tamna ber ramah China a phak lo hle. What’s more, a population hi a naupang hle a, demographic dividend nasa tak a tiam bawk.

Sorkar hian zirna leh infrastructure lamah sum tam tak a seng a, geopolitical tension hunlai hian multinational-te’n manufacturing leh supply chain hrang hrang siam danglam an tum avangin hlawkna a hmu dawn a ni.

Apple hi India khawthlang lama investment thar lian tham siamtu zingah a tel a, supplier Foxconn Technology Group chuan Karnataka leh Telangana state-ah facility thar siam tum a ni a, Tamil Nadu state-ah iPhone siamchhuahna tihpun a tum bawk.

“India ram hi eng ram pawh thlaktuah kan hmu lo tih hi chiang takin ka sawi ang. Hetiang kalphung hi India-in khawvela a dinhmun dik tak a chan chhoh zel angin kan hmu a ni,” tiin Modi chuan a sawi. “Tunlai khawvel hi a hma zawng aiin a inzawm tlat a, a inzawm tlat a ni. Resilience siam tur chuan supply chain-ah diversification tam zawk a awm tur a ni.”

India leh U.S.-in an chanvo pakhat chu tun hnaia China nena an inzawmna a buai zual zel a, sipai leh sum leh pai lama inelna thuk zawkin a lang. India tan chuan chu harsatna chu a kawngka bulah a awm a, kum sawm tam tak chhung zet Beijing nena an inhnialna, ram pahnih inthenna mel 2,000-a thui, Line of Actual Control tia hriat chungchangah a innghat a ni. Kum 2020-a Himalaya tlanga inkahhai rapthlak tak a thlen hnuah ramte hian infrastructure siamin, he biala sipai tam zawk dah an ni.

India official-te chuan China chu ramri inremna bawhchhiaah an puh a, ram pahnihte hian kum 2020 aṭang khan sipai inbiakna round 18 an nei tawh a, hei hian buaina hi buaina zau zawka a thlen loh nan a tum a ni.

Modi chuan, “China nena inlaichinna pangngai neih tur chuan ramri-a remna leh muanna awm a pawimawh hle a ni,” a ti. “Sovereignty leh territorial zah hi rinna bulpui kan nei a, dikna, dan hmanga rorêlna zawm leh inrem lohna leh buainate remna zawnga chinfel a ni. Chutih rual chuan India ram chu a thuneihna leh zahawmna humhalh turin a inbuatsaih leh inpekna famkim a ni.”

China’s Defence Ministry chuan State Council Information Office kaltlangin thuchhuah siam tura ngenna an thawn chu a chhang lo.

Washington hnaih zawkna kawngah hian India sorkar chuan Cold War atanga lo awm tawh U.S. chungchanga rinhlelhna thuk tak chu a hneh a ngai a, chutih lai chuan New Delhi chu Moscow nen an inzawm tlat aher Washington chuan kum 1965 khan India hnenah ralthuam a supply duh lo a, chu ai chuan U.S. chu a lo ni ta zawk a ni India ṭhenawm leh khingpui Pakistan sipai lama thlawptu a ni.

Tun hnaiah India leh U.S. inzawmna chu a nghet chho hle a, a chhan chu economic lama inzawmna vang a ni. Ram pahnihte sumdawnna hi kum 2022 khan record $tld 191 a tling a, U.S. India sumdawnna lama thawhpui lian ber a ni. U.S. hi India rama foreign direct investment source lian ber pathumna a ni a, India atanga investment hmuhna hmun panga zinga mi a ni.

Hetihlai hian India hian Russia nen inzawmna nghet tak a nei a, Russia hian an ram sipai mamawh 50% vel a la pe chhuak a, ralthuam, ralthuam, tank, jet fighter leh S-400 air defense system te pawh a la pe chhuak a ni. Washington hian India chu ralthuam lama Moscow-a a innghahna tihtlem turin a nawr a, U.S.-a mi ṭhenkhat chuan Modi-a sorkar chu Russia-in Ukraine a beih chungchangah chak zawka hma a lak loh avangin an sawisel a ni. India chuan U.N. vote lakah he invasion hi a dem thu a sawi lo.

Russia chungchanga an dinhmun sawiselna chungchang sawiin Modi chuan, “U.S.-ah hian hetiang ngaihdan hi a hluar ka ring lo,” a ti. “India dinhmun hi khawvel pumah hriat hlawh leh hriatthiam hlawh tak niin ka hria. Khawvel hian India thil ngaih pawimawh ber chu remna a ni tih hi a ring tlat a ni.”

Ukraine buaina chungchang sawi dawn chuan, “Mi thenkhat chuan neutral kan ni an ti. Mahse, neutral kan ni lo. Remna lam hawi kan ni,” tiin Modi chuan a sawi. “Ram zawng zawng hian international law leh ram hrang hrangte thuneihna hi zah tur a ni.” Inhnialna chu indona hmanga chinfel ni lovin, “diplomacy leh inbiakna hmanga chinfel a ngai a ni, tiin Modi chuan a sawi.

Russia President Vladimir Putin leh Ukraine President Volodymyr Zelensky-te nen vawi eng emaw zat a biak tawh thu a sawi. Tun hnaiah May thlaa Japan-a Group of Seven summit neih turah Zelensky a biak thu a sawi. “India chuan a theih ang angin a ti ang” a, “indona tihtawp a, remna leh muanna nghet tak neih theihna turin eGort dik tak zawng zawng a thlawp a ni,” a ti.

Modi hian khawvel buaina tam tak, firfiak, proxy war leh expansionism, Cold War laia khawvel pum huap institution siamte’n an insiamrem theih loh avangin, grouping tenau zawk leh regional grouping te chu vacuum-ah an lo chhuak ta a ni, a ti. U.N. ang chi khawvel pum huap institution-te chu an inthlak danglam a ngai a ni, a ti.

“Institution pawimawh tak takte member nihna hi han en teh—democratic value-te aw a entir tak tak em?” a ti a. “Africa ang hmun—a aw a nei em? India ram hi hetiang khawpa mihring hi a tam a, khawvel economy-ah hian hmun eng tak a ni a, mahse a awm em?”

India-in U.N. Security Council-a tel a duh thu a tarlang a, khawvel hmun hrang hranga remna siam hna thawhna atana sipai thawhhlawk tak a nih thu a sawi. “Tunlaia member awm zat tehna a awm a ngai a ni” council-ah hian “khawvel hian India hi a awm duh em tih zawh a ngai a ni.”

Modi hian a ram lo chhuahna leh a ram lo chhuahna chu a inthlauhna a siam fo ṭhin. India-in zalenna a hmuh hnu kum thum hnuah Gujarat state chhim lam khawpui tenau takah a piang a, a naupan laia chhungkaw ta tea stall-a a thawh lai a hrechhuak.

Politics-ah bul a ṭan a, Rashtriya Swayamsevak Sangh, a nih loh leh RSS, Hindu hnam hmangaihna chhan nena inzawm tlat pawl a zawm hnuah a ni. He pawla a hnathawh leh a hnua Bharatiya Janata Party-a a hnathawh hian BJP prime minister, Atal Bihari Vajpayee ngaihven a hlawh hle a, kum 2001 khan Gujarat chief minister ni turin a tap a ni.

Politician a nih angin Modi hian a thlawptu leh a dodal zawng zawngah rilru na tak a tichhuak duh hle a, mahse chu tea stall aṭanga hla tak a nih thu chu tumahin an sawisel lo ang.

Kum 2002-a Gujarat-a buaina chhuak, mi 1,000 chuang thihna thlentu, a tam zawk chu Muslim an nih avangin Modi hi U.S.-a luh theihna visa pek a ni lo. Kum 2012 khan India Supreme Court-in investigative panel a ruat chuan Modi-a thil dik lo tih finfiahna an hmu lo tih an sawi. U.S. chuan kum 2014-a prime minister atana thlan a nih hnuah tlawh turin visa a pe dawn tih a sawi.

Chumi kum chuan Madison Square Garden-a a hming aupui mipui 18,000 chuang lawm tak takte hmaah Hindi tawngin thu a sawi a. Hemi hnu kum engemaw zat chhung khan U.S. inlanna tam zawk a awm a, kum 2016-a Congress joint session-a thu a sawi bakah kum 2019-a Houston-a President Donald Trump nena “Howdy, Modi” rally an neih te pawh a tel a, tun kar chhung hian official state visit nei turin a rawn kir leh dawn a ni.

India ramah pawh hian khawvel pum huapa ram hun a thleng ta tih hriatna a awm. India khawpui pumpuiah Group of 20 tihlarna chhinchhiahnaah Modi lem a lang a, ṭhenkhat chuan India-in president nihna atana a thlan thupui, “One Earth, One Family, One Future” tih thupui an ziak a ni.

Leave a Reply

error: Content is protected !!