- Mama Khiangte
Khawvel tlân ruala tlân tum a, ûm pha lo chung pawha thlan tui leh thisen chhuak hial khawpa ram changkangte tlân ruala tlân tum he Mizote nun hian a inrin hmain thil tam tak a hria a, a tawng a, a inpal thlu a, a duh bak a chaka a tlan chang pawh a awm fo.Thil thar tam tak kan tawng a, kan tichhunzawm ve nghal zat thin bawk.
Inhmangaite ni ‘Valentine’s day’ kan tih pawh hi kum rei lo tê atang phei kha chuan Mizo thalaite zingah kan uar chhovin, social media-in min luhchilh hnu phei chuan Valentine’s day hre ngai lo leh ngaihtuah lem lo te pawhin kan ngaihvenin kan intihhmuh tlang ta zel chu a ni.
- Eng nge Valentine’s day chu?
Mizo tawng chuan ‘Hmangaihte ni’/ ‘Inhmangaihna ni’ kan ti mai a. An hman tan dan leh chin dan pawh sawi dan hrang hrang a awm rualin pakhat lo tarlang tel ila. He Valentine’s day hi hmanlai Rom hunlai atanga an lo hman tan tawh an Pathian nu Juno zahna entir nana an hun serh a ni a, a tuk chu Feast of Lupercalia vuahin chu kut chu an hmang thin.(Lupercus hi Rom ho Pathian, nupui pasal zawnna leh chi thlah kawnga an Pathian biak leh an thlaite venghimtu anga an ngaih a ni.)
Emperor Claudius II Rom lal a lo nih laia mipa sipai tur an tlem thin avanga inneih an khap lai khan a rukin Valentine-a, Rome-a puithiam pakhat chuan a rukin a lo inneihtir thin a, hriat chhuah a nih hnuah sawisak leh a lu tansak a ni zui a. Kristian sakhaw rawn len tâk hnu AD 494 ah Pope Gelasius chuan an kut hman thin Juno Februata chu Nula thianghlim Mari tihthianghlimna kut(Feast of the purification of the virgin Mary) tiin a rawn thlak ta a.Heta tang hian a hmaa ringlote kuta an hman thin chu Kristian sakhua nen kaihkawp a lo ni chho tan ta a ni. Hmasang ata tawh an kut hman thin chu tihtawp aiin kut ni chu February 15 hma ni 14 ah sawnin a kut hmingah puithiam Valentine-a hriat reng nan St.Valentine’s Day a vuah ta a.Chuta tang chuan Valentine’s day tih a ni zui ta niin an sawi.
Krisitiannain Mizote a luhchilh hlima kohhran leh sakhuana kalpui dan fir tak hnuaia nula leh tlangval inlemna hla te hial sak khap anih a, a sate pawh kohhranin a thunun thin hunlai leh vawiin ni chu danglam namên lovin a danglam ta a. Tunlai nun mi thiam zawkte’n Post Modernism tia an sawi, anti modernism an tih bawk hunlaiah hi chuan ‘thudik tluan tling (absolute truth) hi a awm thei tak tak tawh lo ve’ tia mahni ngaihdan lalna an au hla leh nunphung chu nasa takin a thang mek a. Mizo thalaite pawh chu nunphung chuan luhchilhin tu leh fate thunun theih loh leh zilh pawha sâwtna awm lo thalai hring chhuakin chungte chuan kan society leh culture tha lai ber ber te chu kan pal da zo ta ni berin a lang a. Khawvel kalphung leh hnam dang zawk te tih dan kan hriat luatah Vanlentine’s day te pawhin kan thalai nun chauh nilo kan nunphung leh rilru thlengin a lo nghawng thei hle a, a nihna tak anga hmangaihna lan chhuahtir tum lova, a nawmsip bawlna leh intheihsiak lamah tam tak chu kan tlân mek a tih loh theih loh vang.
- Valentine’s day hian eng nge nghawng a neih?
Mi thiam zawk leh zir chik mite chuan Valentine’s day-ina thalaite nun leh rilru lama a nghawng dan ngaihnawm tak tak te pawh an lo ziakin an lo vawrchhuak nual tawh a. Inhmangaihte ni leh thil pek leh induhsaknate hmanga hmangaihna lantirna hian lungngaihna leh rilru hahna te a tiziaawm a, midangte ngaihven leh ngaihsakna te a tuh bakah, kuta invawn leh inkuah te hian thlamuanna leh hmangaih nih inhriatna te a thlen bawk thin an lo ti a. Tin, kawng danga nghawng a neihah chuan he Valentine’s day hian ngaihzawng leh kawppui nei lote chu chhungrila mal nih inhriatna leh khawtlang leh mi zinga awm nuam lo tihna leh tawmbo duhna te pawh a thlen bawk a ni an lo ti ve bawk a. Tin, ngaihzawng emaw kawppui chân tawh te tan phei chuan he ni hian nasa takin chung mite nunah chuan nghawng a nei bawk thin an lo ti a ni.
He Valentine’s day hi thil tha a ni em? tha lo a ni em tih inhnial ai chuan. Kan hman dan hi a dik em? A tha em? Mizo thalaite tiha mawi a ni em? tih hi inzawh makmawh chu a ni ta zawk niin a lang. Hmanni lawka social media comment pakhatah chuan mi pakhat chuan, ‘Valentine’s day ah ka ngaihzawng nen kan neih ang tawk thawhin midangte tanpui kan tum’ tih hi ka hmu fuh a. Tumna ropui tak a ni a, an tih ngei pawh ka ring. Chutihrualin chutiang tih kher ngai lo pawha dik leh pangngai taka hman theih a ni.
Thalai changkang tak tak zawk leh tunlai tak tak zawkte erawh chuan he Valentine’s day mi tam takin thil inpeka sum leh pai tam tak sênna hun tur emaw an tinghet tlat tawh a, nula leh tlangval chauh ni lo tleirawlte zâwk thleng pawhin he Valentine’s day hi mipat hmeichhiatna nena hman tum tlatna/ tur emaw tihna emaw an ti chho mek niin a lang a. Chu pawh chu kawng tam takah chuan hnampui kan tih zawkte nunphung kan lakna chikhat a ni bawk.
Website pakhat chuan nikum kum 2023 a Sâp thalaite zinga an mipat hmeichhiatna hman hun zawhna an siamah za zela 64% chuan an birthday-ah sex an hman thin thu an sawi a, 63% chuan an kawppuite birthday ah. Za zela 61% chuan Valentine’s day-ah mipat hmeichhiatna an hman thu an sawi. He zirchianna chauh ni loah pawh hmuh tur a tam hle a. Kum 2017 daih tawhah pawh khan Millennial Sex Survey neiin SKYN Condoms te chuan thalai kum 18 – 34 inkara zirchianna an neihah zaa 68% lai te chuan Valentine’s day hi an sex hman tam ber hun a nih thu an lo sawi mauh mai.
- Eng rilru nge kan put ang?
Chu thalaite rilrua a ni lo zawnga intuhna nasa tak awm mek chu keini Mizo thalaite zingah pawh hian nasa takin a intuh tan mek niin a lang a, hmangaihte ni chu sex hman ni ah kan ngai a ni deuh ta ber a, chu chuan mimal nun, inngaihzawnna inkar, chhungkua leh kan hmahun (future) thlenga nghawngin mimal chhungril nun leh chhungkaw nunah harsa tam tak a thlen mek a, chung harsatna te chu sawisen pawh a ni lovang. Chumi kawngah chuan chhungkuaah, thianteah, ngaihzawngte inkar thlenga inzirtirna leh inhrilh harh tawnna chu kan mamawh a ni ta ber niin a lang. Tin, khawthlang mi thalaite chuan chutiang rilru kal sual leh tura ngaihna chu an pu vek bik lova. Tam takin Valentine’s day chu, ‘Chutianga khaw lo leh nawmsak bawl zawnga hman tur a ni lo ve’ tiin thalai changkang tak tak zawk te chuan chu zawhna chu an chhang ve bawk. Chu rilru changkang leh hmathlir thui zawk chu Mizo thalaite hian kan entawn tur zawk niin a lang.
He Valentine’s day ah hian hmangaihna lantir kan tum luatah hriat reng tur hliam a hnut chhiah theih a, hmangaihna lantir tuma neih bak baka che a, ngaihzawngte lak atanga thil mawi leh nalh tak tak dawn beisei te pawh kan kat nuk mai thei. Miin thil mawi leh tha ber ber an dawn laia kan dawng ve lo emaw kan ngaihzawngte’n chutiang thil min tihsak ve zo lo anih pawhin vui lo teh ang u. Hmangaihna chu lei theih thil mai mai leh nawmna rei lo tê hmanga lantir theih ni a kan hriat chhung zawngin hmangaihnaah chuan kan châwl ngai lovang.
‘Hmangaihna chu a che mawi lo lova’ Bible-in a lo tih hi hmangaihna awmzia ber zawk chu a nihzia hi kan hriat chian telh telh a tul a, hmangaihna lantir kan tum luatah kan hmangaihte leh keimahni ngei pawh hi kan inchân thei a ni tih hi hriat nawn fo atân a va duhawm êm.