LGBTQIA+ hi engtia dawn sawn tur nge?

  • Mahmuaka Chhakchhuak

Kum 1980 hnu lam deuh atang khan LGBT tia sawi thin a niin a awmzia chu Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender tihna a ni a, tun hnu deuhah Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, Queer a lamtawia LGBTQ tih chu sawi dan tlanglawn tak a rawn ni lehin tunah erawh LGBTQIA+ tih a ni leh tain a lampum pawh Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender, Queer, Intersex and Asexual tih a ni ta duah mai. He tawngkam hi tunlai hunah hian kan zingah ngei pawh a mikhual ta lo viau mai a. Mawngkawhur, patil, tuai, damdawi thiamna hmanga mipa hmeichhiaa inlet/ hmeichhia mipaa inlet, mipa leh hmeichhia mutpui thei ve ve tihte hi mipui vantlang zingah ngei pawh tawngkam tlanglawn tak a ni ta. Hengte hi engtia hmachhawn tur nge ni ang a, chhungkua leh kohhran mai bakah khawtlangah hian engtia hmachhawn tur nge ni ang a, engtia dawnsawn chi nge ni ang?

Upate chuan tuai leh patil ang chite hi ‘Siamtu siam sual an ni ngai e’ an lo ti a. Hetiang hi hmanlai atang tawhin an lo awm ve reng thin a ni. Tuai (tuaipheng an ti bawk) hi mipa si hmeichhe rilru pu tlat mai an ni a, hmeichhe incheiin an inchei a, hmeichhe hna tinreng la deh thlengin an zei duh hle a ni. Dan naranin an mawngkua a hur duh hle a, mipa ngaihzawng neih an hrat hle bawk.(1) Hmeichhiat mipatna lam kaihhnawih a nihna avang hian mi thenkhatte chuan mi pangngai ni lo ang deuh hialin an ngaih phah a. Kan Pathianthuah ngei pawh helam hawi sawina kan hmuh chu mahni mipatpui mutpui chu sual a ni a, tihhlum tur a ni (Lev. 20;13) tihte, Hmeichhia angin mipa i pawl tur a ni lo (Lev. 18;22) tihte, Mawngkawhurte chuan Pathian ram an luah lo ang (I Kor. 6;9) tihte hi kan hmuh a ni a. Nimahsela khawvel ram hrang hrangte chuan anpui kawp mai chu sawi loh anpui nena inneih hial an lo remti ta hlawm a.

Netherland ram hian same-sex marriage (Mahni anpui nena inneihna) hi kum 2001-ah khan a lo remti daih tawhin ram dang zawngte aia remti hmasa ber a ni. Kum 2005-ah Spain ram pawhin a lo remti tawhin kum 2009-ah Norway leh Sweden ramte pawh chuan an lo remti leh bawk a. Kum 2010-ah Portugal leh Iceland ramte chuan remti ve lehin kum 2013-ah New Zealand pawhin a lo remti bawk. Ram hrang hrangte pawhin remti zel bawkin tunah phei chuan ram hrang 30 aia tam tawh mahin mahni anpui nena inneih hi an lo remti ta hial a. Kohhran lam pawhin hetiang lamah hian inphalral chho ve zel bawkin kum 2012-ah khan The Presbyterian Church, USA chuan Pastor atan mawngkawhur an nemngheh avangin Mizoram Presbyterian Kohhran chuan an inzawmna an lo chhu chat tawh bawk.(2) Khawvel kohhran dangte pawh hian mahni anpui nena inneihna hi pawm an lo awm thluah bawkin United Church of Christ, Episcopal Church, America rama Evangelical Lutheran Church, Alliance of Baptist leh United Church of Canada te pawh hi mahni anpui nena inneihna pawm tute an ni.

Heng kan sawite hi an rilru puthmang chu hmeichhiat mipatna vanga lo danglam a ni tlangpui a, chuvangin enkawl that leh siam danglam leh theih a nih mai pawh a rinawm. Mi pangngai tupawhin sex (hmeichhiat mipatna) hman chakna kan nei vek a, sex chauh pawh niloin sual dang tih chakna thinlung pawh kan neih thin. Nimahsela a that loh avangin leh kan taksa leh thlarau thlenga chhiatna thlen thei thil a nih avangin kan insum a, kan kalsan a, kan inthiarfihlim a tul thin a ni. Insumna nei lo a, chulama kal nasat phei chuan thlem pawh ngai loin an lo sihhnip ta em em mai thin a, a rei tak hnuah phei chuan anmahni pawh an inthup zo loin an lo mualpho phah ta thin bawk a. Kan ramah ngei pawh LGBTQ kan tihte hi sawi tur an lo awm ta thluah mai a, a thente phei chu a mualpho zawnga hriat an nih laiin a thente erawh an mualpho kher chuang lo a, Kohhran leh khawtlang hian engtia dawnsawn tur nge tih ngaihtuahna ala neih chiah lo ni hian a hriat a, chuvangin mi tam takte hi chuan kan thlir liam mai mai ni te pawh hian ala hriat rih.

Sap tawnga Gender Identity Disorder tih emaw Gender Dysphasia tih emaw chu mipa nihna engkim dik taka nei thlap si a, hmeichhe nun dan awh tlatna emaw hmeichhe nihna engkim nei thlap sia mipa nun dan awh tlatna tiin an sawi a. Science thiamna hmanga uluk taka an zirnaah chuan pian chhuah hmaa taksaa hormones awm danin eng emaw chen chu a hril thei niin an sawi a, a tam zawk erawh an nuna thil thleng avanga danglam nia ngaih a ni.(3) India ramah ngei pawh July 19, 2023 khan Rajasthan-ah a hmasa ber atan Noor Shekhawat, kum 31 mi chuan a dil angin Transgender Certificate pek a ni a, mipa ni chunga hmeichhe rilru a put tlat si avangin he certificate hi pek a ni. Chutih laiin Italy ramah chuan Miss Italy thlannaah, mipa-a piang, hmeichhiaa insiam lehte tel phal a ni lo a. Hmeichhiaa piang ngei chauh an tel thei ang tih chu a huaihawttute dan siam a ni.(4) Thenkhatte chuan chutiang chu an naupan tet lai atanga uluk taka enkawl chuan an danglam thei tiin an sawi thin a, keini zingah erawh chutianga enkawl chu kan la tam vak lo ni awm tak a ni a. Eng pawh nisela chutiang mi chu kan zingah, kan chhungkaw zingah emaw kan khawtlangah leh kohhranah an awm hian engtia dawnsawn tur nge ni ang tih lam hi ngaihtuah tlang ila a tha awm e.

Hmun thenkhatah chuan mi pangngai anga ngaih lohna nei pawh an lo awm mai thei a, chung mite kiangah chuan ngaihngam taka awm har an ti ngawtin a rinawm. Vai ho mawlh hian hetiang mite hi en hranna an nei lo emaw tih mai turin Relahte hian hmuh tleu chu sawi loh an nuih ngai reng reng lo a, an hnena pawisa an rawn khawn pawhin tha takin an pe zel thei mai. Ka hre thui vak lo nain vai hoin Tuai leh patil chungchangah hian ngaihdan hran emaw enhranna emaw hi an nei lo emaw tih mai tur a ni. Keiniah erawh chuan khawtlangah leh kohhranah hian engtia dawnsawn tur nge tih lam hi sawi rik ala awm lo a, mimal ngaihdan sawi mai loh chu sawi tur ala vang rih. Chuvangin kan kristianna atanga thlirin tha taka dawnsawn a, enhranna awm loa pangngai taka awm tir hi kan tihtur hmasa ber chu niin alang. Chutih rualin nupui pasal chungchangah erawh chuan neih inangte chu inneih remtih ve chi a ni hauh lo ang a, Pathianthua kan hmuh angin Mipa chuan nupui atan hmeichhia chauh nei sela hmeichhia pawhin pasal atan mipa diktak chauh neih ngei rawh se.

Khawvel ram changkang zawk leh keini aia hmasawn zawk ramte chuan neih inang inneihte pawh lo remtiin lo phalral tawh mahsela keini tan chuan kan Pathianthu kalh leh dodal zawnga kan awm a rem ve lo tih hi kan tanchhan ni tlat zel sela, kan khawtlang leh ram pawhin a kal sual phah loh ngei ang a, kan kristianna ngei pawh humhimin a awm zel thei ngei ang.

References:
1.Lianthanga C, Hmanlai Mizo Nun phek 195
2.Zadeng Rinfela, Vawiin Mizoram phek 97
3.Hrekima Dr, Dr. Hrekima Titi – Tuai leh Patil Zalen Nov. 14, 2021 issue
4.Lengzem August 2023 Issue, phek 6 & 8

Leave a Reply

error: Content is protected !!