- Lalnuntawma Fanai
Mimal tinin bawlhhlawh kan en dan hi a changkan ve zel a ngai a, tawih thei leh tawih thei lo thliar kawngah pawh mipui tha ni turin mawhphurhna ka nei lian ta hle.
Kan dam reng lohna tur leh kan tawih ral vekna tur khawvelah hian, tawih ral ve miah lo tur chu plastic/polythene te hi an ni. Heng tawih ral thei lote hian lei hi an rochung dawn a ni ber a, khawvel a tibuai nasa ta hle.
Sorkar ropuite lu a hai a, tawih thei thlaktu tur an zawng a, Govt of India pawhin July ni 1, 2022 khan Single Use Plastic khapna thu a rawn aupui tan ta. Hemi kaihhnawiha Mizorama hmalakna pawimawh tak chu, Kuhva kau atanga thleng siam chhuah hi a ni a, Kuhva chinna khawpui Bilkhawthlir khuaa sorkar, VC leh Self Help Group-te hmalaknaa Kuhva kau atanga plate an siam hi kan bul tan mekna pawimawh tak a ni a, a pawimawh dan a thûk ril hle.
He khawl dahna hmun hi, ‘Arecunut Leaf Plate Production Centre’ a ni a, Rashtriya Gram Swaraj Abhiyan hnuaia mi niin, Ministry of Panchayati Raj, Govt. of India hnuai a mi a ni a, Mizoram sorkar hnuaia LAD chu nodal department a ni. Khawl hi Bilkhawthlir South VC te hnenah pek an ni a, anni hian kumin (2024) February thla tir khan Bilkhawthlir Self Help Group 18 intelkhawm ‘Bilkhawthlir Village Organisation’ te enkawl turin inremna siamin an hlan chhawng ta a ni.
A rualin thleng chi hrang hrang paruk an siam thei. Khawl chi thuma kuhva kau phek an barh hian, a intan bung nghal a, minute khat chhungin paruk a siam a, darkar khatah thleng chi hrang 600 zet a siam chhuak hman tihna a ni. Khawl pakhat hian ni khatah thleng chi hrang hrang 1,800 an siam thei a, thla khatah thleng 43,200 an siam chhuak thei tihna a ni.
Thleng 12 zel tuam khawmna atan sarang pan tak hman a ni a, LAD hotute sawi dan chuan, thleng an siam hi Rambo polythene leh polythene-ah te dah a ni a, a thianghlim tâwk lo a, hmuar a siam thuai bawk a. Hei vang hian Deepam Ecogreen Chennai te an zu dawr a, sarang pan Shrink POF Roll hi hman a nit a, 100% recycle polyofin Shrink film under HSN Code no 3920 tih a ni. Khawl hmanga tuam a nih hian, a chhungah boruak a lut lo a, a thianghlim bawk a, rei tak pawh dah that theih a ni. Kuhva kau atanga thleng chi hrang an siam chhuahte hi, Self help group a nuhote pawhin, ‘11 inch hi duhthusam a ni,” tiin min lo hrilh, mite duh ber 11inch a lian an siamna ber erawh a khawl a chhiat lai a lo ni a, a pawi hle. Tuna an siam chhuah lian ber, chaw eina thleng 12 inch pawh hralh a kal ber a, tawih thei thleng thlaktu atan hman a nih avângin an lei duh viau a, a hralhna lamah lungngaihna tur a awm lo niin an sawi. A lian ber 12 inch hi Rs 8 in pêk tum a ni a, 11 inch hi Rs 6 in an pe dawn a, a dangte hi Rs 4/5 ten an hralh chhuak dawn a ni. March thla atan thleng 800 vel order an nei nghal niin min lo hrilh.
Bilkhawthlirah hian Kuhva kung nuai 50 vel a ding tawhah an ngai a, Kuhva kau hi November atanga May thla thleng a tla thin. Kung khat atangin kuhva kau pathum a tla a, a len dan erawh a inang lo thung. A kau tla zawng turah harsatna an tâwk thin. Naupangin exam chawlhah inhlawh nan an hmang thin a, an hman loh lai chuan, Self Help Group nuho hian an zawng khawm a, khaw thenawma mite pawh an leisak mai thin. A kau dah khawlna tur hi, LAD chuan in an saksak a, a tê chhe lem lo. Hemi hnuaiah hian khawl hi dah a ni.
Kuhva kau tla hi, hnawksak tak a ni thin a, tui a tling a, thosi an pian phah thin. Thleng siam nan hman a nih tak avâng hian, thosi pianna a bo ta a, “Kum 2018-ah khan, Bilkhawthlir damdawiinah Malaria kan awm lo,” tiin min lo hrilh. Bawlhhlawh kha tangkaiah an hmang ta a, natna thlentu thosi ûmbona atan hman a ni bawk a, a hlutna man hi a toin a ngaihnawm a nia!
Kuhva tamna hmun dang Hachhek tlangdungah khuan, an pawla tel khaw 20 a mite Kuhva kung hi nuai 100 vel a awm turah an ngai a, hei hi Hachhek Bial Kuhva Chingtu Pawl Asst Secretary Kanan Lalhlimawma min hrilh dan a ni. Rengdil Self Help Group hian thleng lian siamna khawl lian pahnih leh khawl tê pathum an nei a, ICAR Kolasib atanga a thlawna an dawn a ni. In sakna leh a hmunhma vel hi loan a rulh ngai a ni thung. Zamuangah pawh khawl hi a awm a, a chhe mek. Kawrthahah mimal leh Self Help Group in an nei bawk. Solar hman dan emaw, generator leh power supply lamah hmalakna a awm that chuan loh chuan, chet a har hle niin an sawi. Kuhva kung nuai 100 vel zet atang chuan, thleng leh bowl siam chhuah theih a tam turzia ngaihtuah ila, Aizawla Catering ti zawng zawng hian an mamawh vek dawn a, tanlakna tur a la tam hle.
Loh theih lohin tawih thei lo khawvelah kan zuang lut ta! Kohhrante pawhin kan hunpuiah tawih thei lo thleng hnawlin, sil theih thlengah kan kir leh ta, hriat a nuam hle. Mimal tinin bawlhhlawh kan en dan hi a changkan ve zel a ngai a, tawih thei leh tawih thei lo thliar kawngah pawh mipui tha ni turin mawhphurhna ka nei lian ta hle. Kawr bula awmten kawra bawlhhlawh paih lohna châng kan hriat mek laiin, kohhran leh pawl hnatlanna, puipunna leh chhungkaw thenkhat ten kan la zawm tha tâwk lo viau. Vawiin aia naktuk, thla thar aia nakkuma hmasawn tum zel tur mihring kan nihna hian bawlhhlawh paih kawngah pawh hmasawnna thar min thlen zel se, a kaihhnawih sorkar department leh mipuite pawh a kir leh zawng ni loin, hma lam pan zawngin kan tang fan fan tur a ni ang.