NEIGRIHMS NENA KAN INTAWN DAN

  • L. Keivom

(Thuhma: ZOlife chuan Zofate zinga ziaktu ropui L. Keivom [1939-2021] puala lehkhabu tihchhuah tumin, Sap tawnga a thuziah thenkhat kan letling a. Eng emaw vangin kan ruahmanna hmasa thiatin, Mizo leh English-a a ziah sa lak khawm chu L. Keivom Thukhawchang tia vuahin kum 2011 July thla khan a hovin I&PR Auditorium, Aizawlah kan tlângzarh ta zawk a. Kan chhiar tur hi kum 2008 September ni 8-a Delhi-a a ziah, lehlin chhuah tâk loh zînga mi a ni; amah nghilh loh nan kan han tharthawh tha leh a ni e. – C. Lalawmpuia Vanchiau)

NEIGRIHMS nen hian May 2008 khan ruahman lâwk miah lovin kan intawng a. Kum eng emaw zah kan hmuh tawh loh Shillong khawpui chu ka thiannu nen Delhi nipui hrehawm tlanchhiatsanin, thenrual tha leh chhûngkhat bawrhsawm deuhte kan turin May Day khan kan thleng a. European-ten dik angreng tak maia ‘Scotland of the East’ tia an lo vuah fiam Meghalaya khawpui Shillong chu hmâna Shillong ka hriat thin – thil huaisar tak tak leh natna mak pui puiin a vial-hnan khawpui, kalkawng te-reuh tê têa car chi hrang hrang inhnawh khawm kâra Maruti 800-in lal hrawt a, khawvela taxi chuan man tlâwmna ber hmun a lo la ni ta reng a. Sam bu tha takin a vanglai hun a pel ta ang deuhin, thingkung mawi leh buk tha pui pui thin te chu an lo tla kawlh zo tawh nachungin, thli thaw heuh heuh te chuan hla hlui chang tawh leh lungkuai tak tak an la tum ri ta rât rât hlawm a. He hmunah hian zaithiam Jim Reeves te, Elvis Presley te, Beatles te, Boney M te, Bob Dylan leh ‘hrânghlui’ tam takte chuan an vanglai leh làr lai hun la hmang zelin, chawlh zai reng an la rêl ve lo va.

Ni hnih kan cham hnu chuan, kan makpa chuan a thiannu damlo chu NEIGRIHMS-a a la awm rih deuh a that leh that loh thu-ah min lo râwn a. Kei chuan Nazareth, Woodland, Bethany, Bethesda leh Robert hospital ka hriat thu bâkah, chûngah chuan kan chhûngkhat lainâ an thawh ve thu leh, he NEIGRIHMS hi Delhi-a AIIMS leh Chandigarh-a PGIMER anga Postgraduate Medical Institute a nih bâk ka hriat loh thuin ka chhâng a. A hming seipui hian min tih deuh bawk a, GK test-ah tel se ziak dik thei an awm pawh ka ring lo hial. Hriat lohna khur atanga min chhan turin ka laptop ka tinung a, chû hospital chu Polo Hills-a Interim Hospital Facility anga bul an tan dan ka hre ta kau a. A hming seipui pawh chu North Eastern Indira Gandhi Regional Institute of Health & Mental Sciences a ni tih ka hriat belh bawk a.

Tukthuan ei kham chuan chû hmun pan chuan Happy Valley lama a kawng rûk zawhin minute sawmhnih hnuah kan thleng a. Kawngpui zawh ila chuan minute sawm li atanga minute sawm ruk vel kan hmang àwm e. Khawchhak lam panin kan kal thla a, thingkung mawi leh buk tha tak tak, KM thum laia thui kan pelh hnu chuan, NEIGRIHMS building thar tak chu khawpui hulùm chîm buai phak loh turin a lo ding to-lurh mai a. Europe ka tlawh chânga ka thlenna thin Five Star hotel riahbûk te pawh a ang hle a ni. Pindan zau pui pui a awm khup a, chhim lam tâwpa tlâng bâwk hring dup mai ep zawngin damlo awmna an siam a. Chûng hmun hring dup mai te chu damlote chuan duh tâwk tâwkin an thlîr thei a ni.

Tlâng ram ngaina mi ka ni a. Tlâng pàwng leh tlâng sâng te hian min hîp fo thin. Tlâng ram ka hmuh apiangin ka thinlung leh thlarau te chu tihthara awmin, chakna thar min pe thin. John Muir, naturalist leh Sierra Club dintu thuziak, National Geographic Magazine-a kum 1973-a ka chhiar ka la hre reng thin. A ziah dan chuan, “Climb the mountains and get their good tidings. Nature’s peace will flow into you as sunshine flows into trees,” tiin. He thu hian min hneh êm avangin, hemi nî vêk hian Muir-a tawngkam hmansakin “Kan Tlangram Mawi” tih hla ka phuah a. Ka hla phuah hi a tha ve phian a ni ang chu, tûn thlengin Pâwl Sawm pahnih leh College zirlaiah an la hmang a ni.

Cardiology Department

Kan damlo kan dah luh fel hnu chuan, ka thiannu chu Cardiology OPD lamah inentir turin ka kai phei a. Shillong kan pan hmâ hian lung lam harsatna a nei lo tih fiah turin Delhi-ah cardiologist pahnih kan râwn a. Eng mah hlauh tur a awm lo tih tichiang lehzual turin a vawi thumna atan hmuhpui ka tum a ni. Cardiology department head Dr. Animesh Mishra chuan a dam that thu leh kum 2005-a Delhi-a angiogram kan lo tih tawh ang chu tih nawn a ngaih tawh loh thu min hrilh a. Test eng eng emaw tih tûl a ziak thla a, tichuan a tûkah kan makpa nen chuan kan hruai leh a.

Chu mi tum chuan kan makpa nen chuan, thaw-hah kan neih ve ve avangin kan lung entir ve kan rawt a. Dr. Mishra kan hmuh loh avangin a thawhpui, Delhi khaw pa Dr. Manish Kapoor, Assistant Professor, ESCORTS lama lo thawk hrep tawh chu kan hmu a. Ani hi South India lama hna tha zawk zuan tura a rilru a siam fel vek tawh hnuah, NEIGRIHMS-a thawk tura a thianpa Dr. Animesh Mishra sawmna chu zahin chutianga awm chu a lo ni reng a. An pahnih hian academic lama an tih that bâkah damlo enkawlna kawngah an fakawmin an inpe dun hle a, khawtual nena an inkungkaihna phei chu duhthusama tha a ni. North East India-a chèngte tan an thiamna chu hun pum atan hlanin, harsa taka bul an tan Cardiology department chu tunah chuan chhuanawm thamin a lo thang lian ta a ni.

Angioplasty leh Stenting

Min endik hnu chuan, doctor-in i tha hle mai, rawn kal nawn pawh a tul tawh lo vang a tih ka beisei thla ringawt a. Mahse, Dr. Mishra chuan Echo test min neihtir a, a tûk May ni 7, 2008-a damdawi ina lûta thil dang endika coronary angiogram tih a tul thu a sawi ta hlauh zawk a. Delhi pana ka kìr leh hian min endikna result ka hre hman lo va. Result a lo thleng a, 75% blockage ka lo pai reng a, pahnih ka vei lamah, pakhat ding lamah; a rang lama angioplasty tih a ngai bawk a.

Guinness Book of Records chhinchhiah dan chuan Northern Ireland hi coronary artery disease (CAD) than chakna ber a ni. Khaikhin râlah chuan, Africa rama Masai hnam hi lung natna nei ve ngai lo anga sawi a ni. North East-a chêngte hi tûn hma kha chuan Masai hnam hi kan tluk ve thuak âwm e; mahse, khawvel changkanna nen kan inchiahpiah tâk hnu hi chuan, Northern Ireland hi kan la ûm pha vat ang.

Medical Tourism

Angioplasty tihna turin duh thlan pahnih ka nei a, hmanraw changkang tinrêng awmna Delhi-a tihtir emaw, blockage an hmuhna ngei Shillong pan emaw te a ni. Khâwl thiamna lam leh thil dangah pawh Delhi hi chuan a bùk hneh fê a ni. Ram palai hna ka thawhpui thin L.T. Pudaite pawh tun hnai khan Aizawl atangin hetiang buaipui tur hian a rawn zin a. Vawi tam tak hospital-ah kan kan a, an hmanraw neih dan engkim ka hmuhpui ve vek a ni.

Amaherawhchu, thlìr dan dang daih atangin ka han thlîr a. Hei hian kan sawi vul chûk sawrkar ruahmanna  ‘Look East’ policy, hmatiang sàwn tuma kan hmachhawp mêk min ngaihtuah chhuahtir a. Ka thawhpui thin, DONER Minister Pu Mani (Shankar Aiyar) chu NEIGRIHMS dintute zînga mi a nih pawhin mak ka ti lo vang. He thlîrna hi han sâwr bing lehzual ta ila. Hmasawnna puitham tak tak, kalkawng mai bâkah railway te, airport te, lui lam inkalpawhna te kan mamawh em em a. Chûng zîngah chuan medical sector changtlung tak, North East mipuite tan mai ni lo, kan thenawm ram Bangladesh, Myanmar, Nepal, Bhutan leh Thailand thlenga min rawn tâwm theih tur kan mamawh tel hle mai. Shillong te phei chu duhthusam aia hmun nuam leh tha, medical tourism tithangduang tura Khuanu siam ni hiala mawi a ni. Ram chhûnga damlo leh ram pâwna mite pawhin Shillong-ah hian inentir turin awlsam leh nuam takin an thleng zung zung thei ang a. Boruak thianghlim leh hrisel, duh tâwka hìp tur an awm ringawt thei te hi damna tura damdawi tha a ni nghal sa hrim hrim a ni. Chutah, hmun rem leh nuam tâwka NEIGRIHMS a inhung to-lurh mai te hi a aia pan tur tha zawk khawvelah a awm chuang lo vang.

Chutiang zelin, kei pawhin Delhi atanga medical tourist ni turin August ni 25 chuan Shillong-ah ka kìr leh a, a tûkah NEIGRIHMS-ah ngei chuan angioplasty chu kan ti ta a ni. Inzaina room atangin darkar sawm pahnih hnuah min chhuahtir a. UP mi Dr. Animesh Mishra chu Delhi lam chhuak Dr. Manish Kapoor chuan tawiawmin, khâwl thar vaibelchhe nga man Catch-Lab hmanga min sawisa lai chu computer screen-ah ka lo thlîr ve reng a. Thil chhinchhiah tlâk deuh chu, hlawhtling taka min zai atanga ni rei lo tê hnuah Shillong pitar kum 94-a upa, Shillong-a hmeichhe doctor hmasa ber leh blockage pathum ngawt nei chu hlawhtling takin an zai ve bawk a ni.

North East hi khuh-hriang anga hnam chi hrang hrang, tawng inang lo hmangte tuallenna a ni a. Chûngho inhàwr khâwmna hmun pakhat chu NEIGRIHMS hi a ni. Min zai tuma Catch-Lab team-a tel member 14-te hi state 8 – UP (1), Delhi (1), Jharkhand (1), Assam (4), Manipur (3), Meghalaya (2), Mizoram (1) leh Nagaland (1) –a mite an ni. He team-a tel leh he Institute inrelbawl dan hrim hrimah India hmêl thar langin, hnam han inla lian leh inla vung bîk (mainstream) an awm lo va. North East-a chêngte hi mahni tâwka thei inti ve tâwk an nih avangin ‘mainstream’ tih tawngkam hi an ngaithei lo hle. Tute hi nge ‘mainstream’ chu? Kil tin atanga luang khâwmten India hi kan din thei a nih mai hi maw.

Shillong-a ni rei lo tê ka chawlh hnuin September thlaah Delhi chu nun zangkhai leh thatho takin ka thleng leh a. Khami tûk khan mumang chi hrang hrang ka man avangin ka tho tlai a. Hun hluiah kìr lehin that lai hun te ka fang thar leh a, a châng leh ka zàwlte nen boruakah chêngin, nuam tinrêng lâwrin theih tâwp tâwpin John Lennon / Paul McCartney te hla ‘Let It Be’ (1970) ngei mai kha kan lo sa a,

And when the night is cloudy

There is still a light that shines on me

Shinin’ until tomorrow, let it be…

tia tlar hnuhnung ber kan sak lai takin ka thiannu chuan thingpui in turin min lo nghawk tho a. Dâr 8 a lo ri tawh a, dâr 9:30 chhuak tur kan ni a. Ka mumang ram fan te chu han suangtuah zuina turin hun a awm lo. Mahse, mak takin chhûngril atanga chhuak zêl ang deuhin ka awm a, NEIGRIHMS hian nun thar duhawm tak min pe a ni. Chûng ka ngaihtuah lai chuan ka beng bulah mumang hrilh fiahtupa, Sigmund Freud ngei mai chuan BIG AMEN a lo ti vei sup a.

Leave a Reply

error: Content is protected !!