- Dr. C. Lalrampana
A KAMKÊUNA
Sorkar inrelbãwlna tha leh inkaihhruaina tha, langtlang sorkar leh mipui huapzo sorkar hi Sorkar tha (Good Governance) chu a ni. He tehkhawng hi a tlin phak loh erawh chuan Sorkar tha lo, sorkar chhe mi a ni tihna a ni ang. December 25, 2014 hma lam zawng, India Indepence day atanga chhuta Kum 67 chhung kha sorkar tha lo kan hrawn thin niin a lang. Mizoramah pawh Mizo District Council 1952-2014 kum 62 chhung zawng khan sorkar tha lo kan hrawn thin tihna a ni thei bawk. ZPM Ministry siam hnua Assembly session hmasa bera Governor thusawi point 29-ah khan ‘Good Governance’ tih vawi thum lai a tarlang a, chuvangin, Sorkar tha kan hnaih sawt hle niin a hriat theih a, alawmawm takzet a ni.
SORKAR THAIN A KEN TELTE?
Right to Information (RTI) Act-2005 hman a nih chinah he dan hian khuhhawnna (openness); lan tlang theihna (transparency); Sorkar inrelbawlna leh rorelna kawnga mipui mamawh leh hriat duhte hriattir tura mawhphurh theihna (accountability)-te a keng tel a, hei hian mipui hriat phak loha thil dik lo inthup tur tam tak awm theite chu a lãi lang zung zung thei a ni. Heng baka Good Governance-in a ken tel ngei ngei tura ngaihte chu:
Eirukna laka fihlim (corruption free);
Dikna, thianghlimna, rinawmna (Integrity);
Rules & regulation tha neiha dik taka hman leh zawm;
Dan leh thupek (law & order) tha neiha tha taka zawm leh kenkawh;
Development hna tha taka thawh leh dik taka kalpui; Mipui chanvo ngaih pawimawha inlungrualna, leh zalenna neih;
Tlin tawkna (efficiency) neia mipui tana thawh;
Mamawh phuhruk /chhãn theihna (responsiveness) nena hna thawh; Tangkaina leh sãwtna (effectiveness) neia thawh; Nundan tha leh khawsak tha (ethics) nena hna thawh;
Physical & organizational structures tha neih;
Social & economic infrastructure tha neih. etc.
Heng lo pawh hi sawi tur tam tak a la awm thei a, sawi vek sen a ni lo.
A TAKA LO LANG CHU?
Mipui sorkar thar thatna a taka lo lang mek chungchang sawi tur tam tak awm mah se, sawi chakawm ber pawl khuarel chhiatna chungchanga an sukthlek dan tha leh entawn tlak tak Delhi CM Arvind Kejriwal pawhin a entawn zawk hial tura tha hi tarlan makmawh chu a ni. Kan hriat theuh angin 28-05-2024 (5:30am) vel khan Cyclone remal avangin Mizoram pumin khuarel chhiatna nasa tak a tawk a. A bikin Salem veng; Aibawk; Melthum leh Hlimente phei chuan nunna hlu tak chanin bungrua cheng engemawzat man a chhia tih hriat a ni. Mipui sorkar CM leh a Cabinet ministers & MLA-te’n chhiat tawhna hmun ngeiah kal chilhin chhiatna tawk chhungkua leh khawtlangte lunngaihna leh manganna hnem tur leh a taka chawplehchilha Aizawl DC Office-a ralrel pindan (war room) an siam nghal chuk chuk te, anmahni chhawmdawlna tur Rs 15vbc an chhep hrang nghal a, Mithi leh hliam tuarte hmun leh hmuna ralna leh tanpuina sumfai an han hlan nghal mai thei kha a hluin a va ropui tehlul êm! Kum 62 liam ta atanga ka hriat vawi khatna a ni. Kum dangah pawh khuarel chhiatna rapthlak tak tak kan tawk fo tawh thin. Hetiang taka sorkar che rang hi ka la hre ngai lo. Khuarel chhiatna avanga nunna chan tawh tam takte khan sorkar atanga ralna leh tanpuina an luman hi chawplehchilha dawn ahnekin hun rei tak tak an nghah a ngai thin. Tuna mipui sorkar chet dan mawi tak, mirethei leh harsatna tawkte an tuamhlawm dan hi a ropui takzet a ni.
A LANG TLANG THIN
Mipui sorkar hi thla 6 vel chauha upa la ni mah se, minister hrang hrangte’n an Department chanpual hnuaia an hmalak leh hna thawh mekte a nihna ang angin fiahfai takin mipui an hriattir thin hian transparency government a nihzia a tilang. Finance changtu CM hian sum renchem a thiam hle bawk. Mipui phurrit tam tak an phuhruk tawh. Leiba neih chiam an tum lo. Sorkar kal tawhte khan tuna mipui sorkar thiltih tawh zawng zawngte hi an tih ve theih vek thil a ni. An tih ve loh vang mai a ni, thil thar vak a awm chuang lo. Mahse, khatih hun chhung zawng khan anmahni ngei pawh khan tih theih lohah an ngai a ni thei bawk. ‘Mi thil tithei lova inngaiin engmah an tithei ngai lo’ tih thufing hi a dik a ni. Mipui sorkar hi chuan tih theih loh neih an tum lo hi an thatna lai leh an danglamna bik chu a ni.
A TLÃNGKAWMNA
Zoramin sorkar tha leh rintlak kan nei ve ta mek hi a lawmawm hle mai. Mipui phunnawi thawm leh eptu party-te pawh an reh deuh thup tawh. Tun hnaia state pawn lama inthlan duty tura chhuak police 1000 chuangte vote thlak theih loh pawh kha state sorkar kut a ni lo tih hre reng chungin eptu party pakhat chuan rorel lai party a mawhpuh lui hram a. Hetiang ramhluizia hi a khamawm tawh hle. Mipui sorkar hian kum 2 tal han hmang tlingtla ve phawt se an kalphung tak tak tur a lang chiang lehzual chauh ang. Tunah rih chuan sel chiamna tur a la awm lo, tun hmaa ruling party unit hrang hrang vir hut hut thin leh ruling party office-a nuthlawi mengmawi, chawnban lian nalh pui pui, tlailam luhai nei vir hut hut thin hmuh tur awm tawh lo ringawt pawh hian sorkar tha kan nei mek tawh tih chu a tilang chiang hle. Hetianga langtlang sorkar, sorkar rintlak, eiruk ataka do ngam leh ruihhlo do ngam hi an nih chhoh zel chuan Delhi UT-a AAP a sorkar reng ang bawk khuan ZPM hi a sorkar reng thei ang tih a rinthiam theih mai awm e. Engpawhnise, ngun takin i lo thlir phawt teh ang u.