RUIHHLO THEUH THEUH ENG NGE LÊM CHUANG?

  • Dr. C. Lalrampana

Kum 1984 atangin kum 41 chhung zet Mizoramin ruihhlo kan do ta. Sawi tam ngai lovin heng ruihhlo kan dote hi Heroin, crystal meth, pacitane (pepe), Respira D, Codeine,Cataspa, Heroin, dendrite, parvon Spas, Spasmodic proxyvon, Corazepam, Diazepam, Peptica, Nitrosun, methamphetamine, ganja, proxyvon, alprazolam, leh zute an ni a, hetih lai hian khing ruihhlo ang thova tha lo, hriselna khawih pawi thei: kuhva (pankhawr), sahdah, khaini, meizial, tiranga, sikhar, tuibur leh Electronic-Cigarette-te erawh ruihhlovah kan ngai lem lova, do turah pawh kan ngai lem lo niin a lang. Mahse heng chin thalo natna chihrang hrang thlen thei leh ngaihtuahna tibuai vek theite hi ruihhlo hlauhawm ang tho an ni a, kan do ve tho a ngai a ni tih kan hriat a pawimawh hle. Abikin heng zinga langsar zual meizial zuka kan dihmun hi thlir hmasa lawk teh ang.

Mei zuk (Vaihhlo zial) zuk dan dinhmun hi India rama dan kalphung ang zelin kalpui a ni. Vaihhlo (meizial) chungchangah dan hrang hrang a awm a, chungte chu thlir hmasa lawk teh ang:

Meizial zuk khapna:
Hmun thenkhatah meizial zuk khapna a awm. Mipui hulunna hmun leh zirna in bul 100 yards huam chhungah meizial hralh khap a ni.
Meizial advertisement khapna: Vaihhlo advertisement leh sponsorship-te khap vek a ni.
Meizial tuamna leh lehkha bel: Danin a phut angin, Meizial tuamnaahte hian thu chah mumal, awmze chiangkuang tak daha tarlan tur a ni.
Meizial chhiah: Meizial atanga chhiah hi India rama state hrang hrangin an la a, chutah chuan central sorkar nen tax an insem thin.

Dan lekkawhna atan hian sawrkarin theihtawp a chhuah a, mipuite pawh hemi kawngah hian an harh chhuak mek a ni.
Vaihlo hmansual vanga harsatnate:
Cancer, thawk harsatna, thin natna, zunthlum, TB leh natna dang dang a thlen thei. Kum 2011-a chhiar danin, India ramah hian vaihlo hmansual vanga chhiatna hrang hrang avangin cheng vaibelchhe nuai 1,04,500 hloh a ni.

Vaihlo laka fihlim turin, 1800 112 356 (TOLL FREE) ah emaw 011-22901701 ah phone call theih reng a ni.
Vaihlo chungchang hriat turte:
Hmun hulun lai (public place)-ah meial zuk khap a ni a, thiamloh chantir theih a ni. Vaihlo product advertisement leh sponsorship-te khap a ni a, thiamloh chantir theih a ni.
Vaihlo hralh leh lei kum 18 hnuai lam tan khap a ni a, thiamloh chantir theih a ni.
Zirna in bul 100 yards huam chhungah vaihlo zial hralh khap a ni a, man chuan thiamloh chantir theih a ni.
Vaihlo tuamnaahte hian pictorial warning dah vek tur a ni.
Electronic-Cigarette chungchang:
Electronic-Cigarette chungchangah dan a awm a, a siam, hralh leh zawrhte khap a ni.
Vaihlo laka fihlim hlawkna:
Oxygen level a pangngaiin a awmleh thei. Lung natna (Heart attack) risk a tlahniam a, Lunga harsatna a tlahniam. Cancer risk a tlahniam.
Tobacco Cessation Centre:
Quitline: 1800 11 2356-ah counselling a awm.
-Cessation: 011 22901701 ah SMS kaltlangin counselling a awm.
-Tobacco Cessation Centre (TCC): District level-ah counselling a awm
India rama tobacco dinhmun:
Mi nuai 26.7 (28.6%) in vaihlo zial an zu. Kum 2011 khan vaihlo avanga chhiatna hrang hrang man chhuah a ni.
No Tobacco Pledge:
Citizens ten No Tobacco Pledge an lak chuan tobacco laka fihlimna kawngah nasa takin hma an sawn thei ang.
He initiative hian mipat hmeichhiatna kawngah nasa takin hma a sawn thei ang.

Mizoramah meizial zu an tam hle a, National Health Survey vawi 3-nain a tarlan danin, mipa 73.6% leh hmeichhia 16.1% ten meizial an zu thin. Vaihlo atanga siam hmuam leh ei chi pawh an tam hle a, mipa 83.1% leh hmeichhia 60.8% ten an hmuamin an ei thin. Mizoram chu India rama zuk leh hmuam ti nasa ber state zinga mi a ni hial a ni.

Heng baka ruihhlo hlauhawm kan do mekte hi enge an dinhmun ve ni ta le?

December 2025 thla chhovah hian Mizoramah ruihhlo man tam tak a awm a, Methamphetamine leh Heroin tam tak man a ni. Mizoram hian kum 2025 chhungin hma nasa takin a la chho zel.

Tun hnaia Ruihhlo man dan dinhmun chu tarlang ila:
-Methamphetamine man: December 2, 2025 khan Mizoram Excise and Narcotics Department (E&N), 14th Battalion Assam Rifles leh Lalen Veng JAC-te chuan Champhai district-ah Methamphetamine tablet 55,000 (Cheng vaibelchhe 16.65) an man. Hmeichhe kum 47 mi an man tel.
Aizawl Meth Seizure: December 1, 2025 khan E&N officials, Falkawn JAC leh Assam Rifles-te chuan Aizawl ZMC&H bulah Methamphetamine kg 4 (tablet 40,000) an man a, mi pahnih an man tel.
-Transnational Syndicate: NCB leh CRPF-te chuan Aizawl bulah Methamphetamine kg 5.9 an man a, mi 8 an man, chung zinga pakhat chu a hotupa nia sawi a ni.

Kum 2025 chhungin Champhai district-ah ruihhlo kaihhnawiha thubuai 87 ziahluh niin, mi 112 man an ni tawh.

Ruihhlo hmansualtu tam tak avangin Mizoram chuan harsatna namen lo a tawh mek a ni. Ruihhlo hmangsualtu hi 14,000 chuang an awm nia chhut a ni.

Mizoram sorkar chuan ruihhlo dona kawngah theihtawp a chhuah a, ruihhlo do nana hmalakna hrang hrang kalpui a ni.

Ruihlo hi Sawrkar, Kohhran leh NGO-te nen theihtawp chhuahin kan do tlang a, kum 41 zet kan do mek tawh chungin do rêm erawh a la har hle. Tun Dec. 2, 2025 thlenga kan dinhmun E&ND report-in a tarlan danin kumin hi kum 41 chhunga ruihhlo vanga thi tam ber kum a la ni. Jan-Dec 2, 2025 inkar chhungin ruihhlo vanga thi mi 83 awmin kum 17-57 inkar an ni a, mipa 69 leh hmeichhia 14 an ni. Ruihlo vanga thi zinga naupang ber chu kum 14 niin a upa ber hi kum 58 a ni. Heroin vanga thi-33; heroin & a dang vanga thi-47; Alprazolam vanga thi-3 an ni. Ruihhlo vanga thi tawh zawng zawng hi mi 1962 niin mipa 1722 leh hmeichhia 240 an ni. Kum 1 chhunga thi zat mi 83 zingah hian Zu vanga thi an awm lo niin a lang. Heti a nih chuan Zu aiin Ruihhlo hlauhawm hian min chiah hneh zawk fe tihna a ni. Ruihhlo hlauhawm hi Kan dorawn nasat a ngai ta fe zawk tihna a ni bawk ang. Chutiang bawkin zuk leh hmuam vaijlo (tobacco) atanga thil chihrang hrang siam chhuah leh pan khawrte pawh ruihhlo hlauhawm ang thova kan do rawn ngai chu a ni. Ruihhlo theuh theuh enge lêm chuang, a zavai hian theihtawpa lungrual taka kan do tlan tak tak a hun takzet ta a ni e.

Leave a Reply

error: Content is protected !!