- Zoliansanga Tlau
“Awmhar tinkim dawna rȗmte zawng chu,
Zawt vel ilangin engtin min chhang ang maw?
Kei zawng fam zȗn ngaih leh khawtlang
Lunglen ka phur zo lo ve.
Hnu tiang hma tiang ka dawn changin,
Dar tui ang ka luang ral tur hi,
Lung a awi lo ve” – Damhauhva
Mizo thawnthua Thangzawra’n a bialnu Lalhniangi ngaia a lunglen avanga engmah ti thei lo, artui pawh seh keh zo lo va thi ta chanchin kha kan hriat țheuh ka ring. Zawl tling vawn nata nat hi a lo nȃ a ni ang e. Lunglenna hi thil țha lo lam leh lung no thil angah mi țhenkhatte’n an ngai a ni mai thei a; mahse, literature (thu leh hla)-a a thawhhlawkzia leh pawimawhzia chu sawiin a siak awm lo ve. Mi lungleng thei takte thu leh hla chu khawizu ang maia thlum leh tui hnang a ni a; a rilin a ro ve hulh lo va, chutiang nih a hnekin a chhiartute thinlung leh rilru fahin a fan a, a nung a, chu thu leh hla chu a dam rei țhin bawk.
Lungleng thei tura kan awm hi Siamtu Pathian min duan dan ve reng a ni ang. He lunglen theihna hi a ropui a, a hahthlak a, a nuam a, a hrehawm bawk a, tuartu mai nihna pawh a ni thei ang. Lalsangzuali Sailo mi lunglen tak, kum hlui ngaia lunglen pawhin kum hlui ngaih awm tawh lohna chatuan ram chu hetiang hian min thlirpui daih a;
“Van hnuai ram zau khawvela,
Kan len chhung zawngin,
Kum hlui ngai lo reng an awm lo,
Dam lai par ang chuaia,
Chatuan ram thlen hunah zawng,
Kum hlui ngaih lunglen a awm tawh lo’ng” (Kum Hlui, Khawiah Țuan che maw?) tiin. Mahse, lunglenna leh khawharna hi “mihringa inhmangaihna leh inthlakhlelhna chi nung reng lo lan chhuahna a ni a, hei hi mihring ropuina leh thilsiam dangte aia kan kan chungnunna pakhat chu a ni” (R. L. Thanmawia, Chuailo VOL. II, 2010, p.27). William Wordsworth-a’n, “Poetry is the spontaneous overflow of powerful feelings; it takes its origin from emotion recollected in tranquility” (Lyrical Ballads) a lo tih sawi fiahna țha tak Zirsangzela Hnamte chuan,
“Ka hril seng nem maw suihlunglen hi,
Hmana hlimtea lung kan rual lai;
Rihsang mual dana lêng khan rawn ngai ve che maw?
Engtin tuar ve maw suihlunglen hi?
Suihlunglen zual chang ni te hian maw,
Țuan ila zolentu hring hnuaiah;
Perhkhuang awih loh zaikung rimawi va ngai ila,
Biahthu chang mah nȃ e, lunglen hi” (Sulhnu leh lunglen) a ti vawng vawng a. He hla thluk leh hla thu hi ngunthluk taka ka ngaih thlak apiangin, a phuahtu lunglen dan tur ngaihtuahin suangtuahna ramah ka cheng țhin. Pu Zirsangzel, “Rihsang mual dana leng khan rawn ngai ve che maw?” tia i zawhna chu hetiang hian ka lo chhansak mai ang: Mizo pipute’n mitthi kalkawng an suangtuah dana, hringlang tlang piaha awm lui tui – lungloh tui chu mitthi te’n an in chuan khawvel thil ngaia an lunglenna zawng zawng chu a reh tawh dawn a ni.
Lunglenna awm tawh lohna hmun chu a nawm hmel viau mai thei a; mahse, Prof. R.L. Thanmawia’n a essay “Lunglenna”-ah chuan, “Lunglenna leh vei nei hauh lo va nun hman chu a hahdam a, mi mi nihlawh tak an ni tih loh rual a ni lo. A hahdam zawk hle ngei a, mahse ka han ngaihtuah chiang deuh va, lungleng thei tawh hauh lo nun chu a lem riauvin ka hre tlat a. Lunglenna leh khawharna te, hlimna leh lawmna te, beiseina leh beidawnna te, lungngaihna leh lawmna mittuiin awmzia a neih phak tawh loh nun, nun-chawl chu eng nge a hlutna? Eng nge a awhawmna ni ang? Nun thi, awmze nei tawh lo nun a ni a, thing ding ro ang mai a niin ka hria a, ka awt ta hauh lo mai a. Chu vangin, kei zawng lunglohtui intu nih ai chuan tuivamit tui intu nih ka thlang a, ka thlang zel dawn a ni” (Chuailo VOL. II, 2010, p.25 & 26 ) a ti a. A nih duh hmel viau mai. Lungleng chu, “khawhar; rilru chhungril atan ngai; thil kal tawh te, mi te, etc. ngai; rilrua thil thlir kira ngai hle” (Remkunga, Mizo Țawng Dictionary, Second Edition – 2008, p.322) tih a nih avangin mi emaw hmun emaw ngaia kan lung a len chuan chu mi emaw hmun emaw chu kan thinlungah an awm reng tihna a ni ang a. Kan thinlungah emaw mi thinlungah emaw mi dang leh keimahni kan awm ve tawh lohna hun leh hmun chu a khawharthlak letling zawk hial mai thei. Hei vang hian Dream Theatre hlaah pawh,
“Huaisen takin hmalam pan la,
Ka thlanah i chhing mittui luantir lo la,
A chhan chu hetah hian ka awm tawh dawn si lo,
Mahse, khawngaih takin,
I thinlai ril ațangin mi paih bo lo hram ang che” (The Spirit Carries On) tih a awm kha.
Sap țawngah chuan nostalgia (nun hlui ngaia lunglenna), melancholy (lunglenna avanga nguia nguaina), homeksickness (mahni in lam ngaia lunglenna), reminiscence (hun liam tawh hriat chhuah lehna), loneliness (mal intihna vanga khawharna) leh a dangte a awm a. Hetiang deuh hian lunglenna chhan hrang hrang a awm thei ang – thi tawhte ngaia lunglenna, hun liam tawh ngaia lunglenna, mahni ram leh in bakah nu leh pate ngaia lunglenna, ngaihzawng te avanga lunglenna leh ngaih bik pawh awm chuang lo va khawtlang lunglen tiin a țhen theih ang. Heng thil zawng zawngin lung a tih len theih chhan chu ‘zȗn’ a neih hlawm vang a ni mai thei, zun tih chu, “ngaihno beina, țhatna, mi hipna, ngaihzawngte hipna, hmeichhia leh mipa inhip tawnna. (hrui chi khat ‘zun’ an tih hi a awm a, chu hruiin a bawh leh a zem chu eng hnim mah a che thei lova, chu hruai ‘zun’ chu tehkhin chuan he țawngkam hi a lo piang ta a ni mai thei, zun hi a tirah chuan mihringah chauh hman a ni țhin a, tunah chuan kan hmang zau ta hle, ram pawhin zun a nei ta zel)” (R.L. Thanmawia, Hla Thu Dictionary [A Dictionary of Mizo Poetic Terms], Revised & Enlarged – 2016, p.369) tih a ni a. C. Chhuanvawra poem ‘Zȗn’ tihah pawh zun chi hrang hrang a sawite chu – “Di zȗn, fam zȗn, ram zȗn, lenrual zȗn” (Dr. Laltluangliana, Mizo Hla leh Chhamhlate [Hla leh chhamhla thlir dan thar], 2009, p.155) te a ni.
Lunglenna avang hian thu leh hla țha tak tak a lo pian phah nual tawh a, chu’ng zinga țhenkhate chu: John Keats-a “Ode on Melancholy” (Poem), Wiliam Wordsworth-a “Tintern Abbey” (Poem), Marcel Proust-a “In search of Lost Time” (Novel), W.B. Yeast-a “When You are Old” (Poem), T.S. Eliot-a “The Love Song of J. Alfred Prufrock (Poem)”, Mahmoud Darwish-a “To My Mother” (Poem), Rabindranath Tagore-a “Gitanjali” (Poetry), Pablo Neruda “Tonight I can Write” (Poem) leh a dangte. Mahmous Darwish-a phei chuan, “Ka nu chhangthawp leh thingpui te kha ka ei leh chak ngawt mai” tiin a nu a ngaih thu a sawi chhuak hial a ni.
Pathian rawngbawltute pawh he lunglenna hian a kiansan bik lo a ni ang, Pastor C Saikhuma’n a nupui a sun khan, a tuar thiam lovin a lung a leng thei em em a, vantlang dem leh deu bakah sawisel pawh a hlawh phah hial a ni awm e. Ama’n “Biakkungi’n min boral san hnuah amah ngaihna hla kaphuah nual a, mi thenkhat te’n Pastor si a tuar thiam lo em mai tia min sawiseltute pawh an awm nual a, ka hrethiam tho va; mahse, ka inthiam ve tlat a, mihirng ve tho ka ni a, ka ngai a ni mai a ni. Krista-a ka rinna ka tichhe chuang lo va, thil tam taka ka zir zawk a ni. Biakkungi kha zawng ngaih loh atan a uiawm lutuk a ni. Mi nute ang a ni ve lo ka ti thin. Kei chu Pathian thuhril mi ka nih avangin ka zin chhuak zing si a, amah hian kan fate zawng zawng tha takin a lo enkawl a, in chhungkhawsak fel takin a rel a, a taimain a them thiam bawk a, kei leh a fate min duat em em a, kan rinpui ber ani takzet a ni. Fa enkawlna lamah phei chuan sawiselna tur a vang khawp mai, a fate tan a tawngtai peih em em a, Pathian thu a hrilh peih bawk a, lehkhathiam lo ni mah se hmangchang a hre em em bawk a ni. Ka zinnaah ka hruai ngaihran lo va, ‘kan fate leh in chhung tha taka I enkawl khan kan hnathawh ropui dan a inang reng’ ka ti thin a. Ka tan leh a fate tan a tawngtainaa a thingthitna khup te pawh a char rut a ni. Chuvangin vawiina ka nihna zawng zawng te hi ama tawngtaina rah ka ni tih ka puang ngam a ni. In ralring hman lo va min han boral san mai chu le, hrilh a hai hle a ni. Ringtute tan vanneihna “Beiseina Lawmawm” vanram hi rinnain ka thlir bang lo…” (C. Luri, ‘Ka pa Pastor C. Saikhuma’, 1997, 96) tiin a ziak hial a ni. C.S Lewis-a pawhin a nupui a thih chungchangah hetiang hian a sawi, “A awmlohna hmun ruak chuan vang anga zau a tluk ang a, chu hmun ruak chuan eng thilah pawh a inpharh vel vek a ni ber mai” tiin. John Donne-a pawh kha natna khuma a mut laiin, “Mal leh khawhar takin ka awm a, chutiang chuan ka inngaihtuah bawk a” a ti. Dietrich Bonhoeffer-a kha Tegel, Berlin tan ina a tan lai chanchin a ziahnaah, “Mal tak leh khawhar tak angin ka inhmu nasa hle” a ti bawk. A nuna harsatna nena an inbeih lai chanchin chu Henri Nouwen-a chuan hetiang hian a sawi, “Mipui zi nuai nuai karah pawh khawhar leh mal takin a awm theih” tiin.
William Wordsworth-a khan, “That time is past, and all its aching joys are now no more” (Tintern Abbey) a lo tih anga lunglenna hian Mizote a chiah hneh hle ni turin a ni, kan hlaah reng a tam em mai. Lalsangzuali Sailo pawhin,
“Kum hlui, kum hlui ngaihawm,
Zaiin ka awi a che,
Kan nun hlui leh thil tih zawng te,
Zamual i liampui ta,
Kan ngai che – lo kir rawh” (Kum hlui ngaihawm) tiin kum hlui chu mihring anga biain a liamna ațanga kir leh turin a au lawm lawm a nih hi. Hetiang deuh bawk hian L. M Chhinga pawhin kum hlui chu ding rih turin a au lawm lawm a:
“Kum hlui aw, ding rih rawh,
Zamual chu liam lul suh,
Ka chan tawkah hlim lai ni kha,
A ngaiin kan au zel che,
Kan sumtual leh țuanna mual tin,
Tawnmang a chang tur chu,
Ngai hian ka țap dawn a ni,
Kum hlui aw, ding rih rawh.” (Kum Hlui Aw, Ding Rih Rawh) tiin. Mahse, Lalsangzuali Sailo khan a tawpah chuan kum hlui chu liam mai turin hetiang hian a thlah ta a:
“Khawiah țuan che maw?
Kum hlui, aw, dam takin liam mai la;
Kan ngai em a ni, hlimni zawngte kha,
Kir zai rel lo, i liampui ta maw” (Kum Hlui, Khawiah Țuan Che Maw?) tiin. Ni e, kan hlim ni hi a ngaihawm țhin reng a; Hlim reng a har a, hei vang hian hlim ni hi a hlu viau a ni ang, Lalțanpuia Tochhawng pawhin, “Țhal tui ianga ka nghah hlim ni” (Ding Rih La Hlim Ni) a lo tih kha.
Hrawva kha chuan kum hlui chu auh din rual lovin a liam mek thu sawiin, kan thil tih zawng zawng thlir kir tura min sawm rualin, chu kan thil tih chuan chatuan hmun thleng tura Lal hmaa dinpui tlak a nih leh nih loh kha a ngai pawimawh hle ni tur a ni:
“Ngai teh kum hlui mual liam tur saw,
A kal mek auh din rual lovin,;
Kan nun dan țawng ze tin reng a,
Khua rei a chan pui hi.
I thil tih zawng zawng saw thlir teh,
Hunin a liampui saw;
Chatuan hmun lo thlen khalh tur che,
Lal hmaah dinpui tur.” (Ngai Teh Kum Hlui) tiin.
Kum hlui ding reng tura kan duh pawh a din reng theih loh avangin, ni leh thla leh kum a ral zel a, tichuan, kum thar a lo thleng leh nge nge țhin. Laithangpuia chuan kum hlui ngaia hun khawh ral lovin, hma lam hun thlir zawk turin hetiang hian min hrilh a:
“Kan nghah kum thar lawmawm chu a lo thleng,
I zai ang hlim takin aw;
Nun hlui ngaih a sawt lo,
Kan hma lam i thlir ang” (Kan Nghah Kum Thar Lawmawm) tiin.
Laithangpuia’n “Num hlui ngaih a sawt lo” ti mah se, hun hlui leh nun hlui ngaiin kan kiu fo si. Kei ngei pawh hi lunglenna rau hian min man betin min sal bet fo va. Ri mawi mawina hian min hneh hma avangin ka lunglenna ti zualtu leh min hnemtu ber pawh ri mawi hi a ni țhin. Hetianga ka khua a har leh ka lung a len chuan ka rilruah hla a lo lut nghal țhin a. Ka pa dam laia kan hla nghakthlak țhinte ngaihthlak leh chakin ka dang a rova, ka tui a hal huam huam țhin. Tin, lunglen hnemah literature lam lehkhabu chhiar ka duh țhin bawk a, poetry lam chhiar nuam ka ti zual a. Pathian lama ka lunglen pawhin hla bawkin min hnemin min vel țhin – Sam, Thufingte, Joba, Thuhrilhtu, chanchin Țha bu leh Jacoba te hi chhiar nuam ka ti zual thei hle.
Nupui neih tawh hnuah chuan di zȗnin min phuar tawh lo va, C. Chhuanvawra dungthulin fam zȗn, ram zȗn, lenrual zȗn te’n min phuar ber tawh a. Hun liam tawh ngaia lunglenna hian min sal bet tam ber mai thei – naupan lai hun te, țhiante nena kan hlim lai hun te; chhungte mual liam tawh ngaia lunglen leh khawtlang lunglenna te hian min vel fo. Tin, Lalsangzuali angin nun hlui liam hnu ngaiin lungleng țhin mah ila, a tawpah chuan,
“Ka han dawn chiang a,
Hringnun dam lai hi,
Kumhlun tur reng reng awm lo,
Van hnuaia’n maw,
Ram tiam i thlir ang aw,
Tu dang ngai lova lȇng hnute,
Tawn leh ka nghakhlel,
Ka thlir bȃng thei lo ve” (Nun hlui Liam Hnu) tiin a hmawr kan bawk leh țhin a nih hi.
Remkunga chuan ‘khawtlang lunglen’ chu “hun kal tawh leh țhat lai hun te, etc. ngaihtuaha ngai or lungleng; hun kal tawh leh nun hlui ngaihna” (Mizo Țawng Dictionary, p.270) a ti a. R.L. Thanmawia chuan, “Ngaih bik tur awm hauh lovin lung a leng thei bawk. He lunglenna hi khawtlang lunglen tia sawi țhin a ni a, khuavang lunglen pawh ti ila a dik thei tho awm e. …Tu emaw, eng emaw avanga lo awm a ni lo, ti ila a dik thui hle. Mahse, a awmtirtu awm hauh lo chu a ni bik lawi si lo. Siamtu thilsiam chi hrang hrang, favang ni tla eng mawi tak te, thlasik kawng paw ruai te, thla eng no tak te, nipui sensa vawl vawl te ruah phingphisiau leh khawpui ri dur dur re, romei zam paw chiai leh van sang taka kawlhawk rual thlawkte lamin chu lunglenna chu a kaitho thei țhin” (Chuailo Bu 2-na, p.30) a ti a. James Dokhuma pawhin hetiang hian a hrilh fiah, “ngaih bik nei lova lungleng; hun inher leh nungchate leh boruak danglam țhintena lung an tih-len hi (Khua han hawi vela lo lang te, nungcha hram leh hunpui inher leh sik leh sa te lung tilengtu a nih avanga khatlang lunglen tih a ni)” (Țawng Un Hrilhfiahna, p.220) tiin. Lalsangzuali Sailo (Februart 2, 1997, chawhma dar 10:00-a) a hla phuahah chuan,
“Zan tlai khaw thiangah mahte’n zai ka sa,
Suihlung a leng mang e, lunglam ka vai ruai e;
Nun hlui liam hnu ka dawn,
Ngaih bik awm lo – a leng si aw,
Ka hril thiam lul lo ve, khawtlang lunglen em ni?” (Nun Hlui Liam Hnu) tih a awm kha. Hla phuah thiam Vankhama pawhin,
“Hei hi maw an sawi khawtlang lunglen,
Lungmawl tuara’n lairil a fan ve e,
Khuasan sikni sen van zawla lo kai a,
Pengleng len thiam te’n van dung an rawn thual,
Fanglawr an liam a, suamtual lo dai
Hrai rual pipu leng zai lo sa e, dawikawmah,
Chun herawt pau, tui lawm ar inchhawn e,
Val lungleng chang hnah lo kiu chhuahtlangah,
Tukhhumvilik hlim te’n zamual an liam leh,
Dawngral kiu vaiva awmkhua har em e.” tiin ngaih bik tur nei si lovin herawt ri mai mai pawhin a lung a ti leng hle a ni ang. Lalremsanga Hnamte pawh khawtlang lunglen avanga lunglengin nakina tar nia hun a hman hun turte ngaihtuahin a lung a lo leng lawk a:
“Chin lai lenrual lungduh zawngte u,
In dawn ve țhin em, khawtlang lunglen?
Hlim lai ni leh lawm lai zan zawng te,
khuarei tawnmang mai an chang leh țhin.
Aw, hlim lai ni puan ang chul tur leh,
Hai ang tar sakhmel par ang a chuai tur hi,
I dawn bik em ni thinlai dam te’n,
A leng lawk e kei zawng ka dawnin.” tiin. Damhauhva pawhin,
“Awmhar tinkim dawna rȗmte zawng chu,
Zawt vel ilangin engtin min chhang ang maw?
Kei zawng fam zȗn ngaih leh khawtlang
Lunglen ka phur zo lo ve.
Hnutiang hmatiang ka dawn changin,
Dar tui ang ka luang ral tur hi,
Lung a awi lo ve” (Zȗn Phur thing Tin Par)
“Âw ka vul lai hring nun hi pialleiah,
A la zâl ang maw dairial chang turin ;
Lungduh pâr lai tuaidawn a chul tur hi,
Dâwn châng reng hian thinlai a dam thei lo” (Hmangaih lenrual dar ang) tiin nakinah thihna kut vawtin a la hmeh hun tur ngaihtuah thlengin a lung a awi lo va. C. Țhuamluaia thukhawchang takin, “ka han chhut ka han chhut hian, pawi ber maia ka hriat tâk chu kan nun khuarei an chang tur hi a ni ” a lo tih ve bawk kha a; Pu Damhauh, i demawm bik chuang lo a nia.
“Sen mei khu ianga zam ral tur,
Sakruang pailleia zal mai tur;
Tu lairilah ai ang cham ang maw?
Hringnun thawnthu a tawp hunah.
Fam ngaih dawnlung mual fan chang talin,
‘Thinlai luahtu, fam Valrianga;
Suihlung tileng mang e’ tiin,
Min dawn ve se, thinlai am nan.” (Thinlai Dam Nan) tiin kei paw’n ka lo chham chhuak ve bawk a nia.
Lalhlimpuii’n a phuah “Vang lai nun” tih hla C. Lalrinmawia’n a sak,
“Vang lai nun, aw, hlim lai ni,
Lungrual tea zaitin kan vawr lai te;
Suihlung ruala leng za țhin kha,
Khawia’n țuan che u maw?
A țhen rihsang mual liamin,
A țhen lenna tlang dang si maw,
Vang lai nun, aw, len lai ni,
Kir zai an rel si lo” han ngaihthlak phei hi chuan țhiante hmel an lo lang zut zut a, lung a leng duh hle. Thingtlang khua Haulawng a piang leh sei lian ta chu, ramah te kalin loah te kan feh ve fo va. Hei vang hian H. Lalchawimawi’n ‘Lawm rual feh hla’ a sakte hian lung a ti leng a, nun hlui ngaia kiu vawng vawng a awl hle bawk:
“Tin, kal zelin buk thlam hmun chu kan zuk thleng a,
Chhun tiang zan tiang dawn a thinlai lunglenna;
Lawm r’u, kan sawmfang hring del a lo eng țan ta,
A mawi zual e rairah thinlai min hnemtu.
Mahse, hmate’n tukram chulhnu a lo chang leh mai tur,
Tinkim dawn a fan chang lung ti leng zual tur reng hian,
Kan vau maurua thing lenbuang leh siahthing zarah,
Mimsirikut, țhuva te’n zaiin lo awi”
Nipui a lo thleng leh anga, C. Țhuamluaia essay ‘Zoram Nipui’ kha ka lungleng ti ziaawm turin ka chhiar leh duh ang a. Lalsangzuali Sailo hla phuah ‘Vau Thla’ tih hla leh Romani phuah ‘Țhal awiin lalte-pa’n lenbuang a nghak’ tih hla ka ngaithla leh duh bawk ang. Lalnunmawia ‘Țhal favang kut’ leh Laithangpuia ‘Țhal favang’ te sak ka ngaithla leh duh ang a, chutiangin, Damhauhva hla phuah ‘Țhal favang kawl eng leh turnipui’ hlain min vel leh ang. Fur a lo thleng ang a, Lallianmawia hla phuah ‘Fur Khawthiang’-in ka lungleng min hnem leh ang a. Thlasikah Zikpuii pa ‘Sikni eng’-in mawina ramah min chentir leh ang. Mitthi ngaia ka lunglen hnem turin Lallianmawia Pachuau hla phuah ‘Fam dairial an chang zo ta’ tih ka ngaithla leh ngei ang a. Hun kal chakzia min hriat thartir leh turin Pink Floyd hla ‘time’ ka ngaithla hle bawk ang. A tawpah Pastor C. Saikhuma hla phuah ‘Hringnun piah pialral’ hmangin van ram ka thlir ang a; Carrie Underwood hla ‘Temporary Home’ hmangin a hmar ka bawk ang. Tin, Indo țhat lohzia min hriat chhuahtir leh turin, Gun ‘N Roses hla ‘Civil War’; Scorpion hla ‘Under the sam sun’, ‘Living for tomorrow’; Pink Flyod hla ‘Us and them’, ‘Goodbye blue sky’; White Lion hla ‘When the children cry’; Michael jackson hla ‘Heal the world’; Bob Dylan-a hla ‘Master of war’; The Black Eyed Peas hla ‘What is the love’; John Lennon-a hla ‘Imagin’ tih hlate ka ngaithla leh duh ngei bawk dawn tih ka hria.
Eng pawh ni se, kan hringnun zin kawng kan zawh tawp hma chuan, he lunglenna hian min kiansan thei dawn lo va. Lunglenna tawrhlelhawm leh nuam chuan min la nuai dawn chauh a ni zawk hial ang. I lunglenna chu ziakin thu leh hlaah chantir la, i dam chhung kumte chu thawnthu țha leh ngaihnawm bakah lunglenthlak takin han chantir bawk teh khai.
“Kan dam rei leh rei loh te hi kum te, thla te hian a hril lo ve, kan thu leh kan thiltihin a hrilh ber zawk a ni” – Kaphleia