- Zothansangi Hmar
Kum liam ta, 2025 December ni 16 Parliament Thlasik thutkhawmah khan BJP sorkar chuan MGNREGA thlakna tur, The Viksit Bharat-Guanrantee for Rozgar and Ajeevika Mission (Gramin) (VB-G RAM G) Bill, 16 December,2025 chu Lok Sabha-ah an pu lut a, he Bill hi MGNREGA, Ni 100 Inhlawhna tia kan lo hriat thin chu a thlak dawn a. Sawi ho a nih hnuah Lok Sabha chuan December ni 18-ah a pass a, chumi ni vek chuan Rajya Sabha-ah pawh pass a ni ve leh nghal bawk a (MGNREGA leh VB-G RAM G-te hi ni 100 Inhlawhna tih leh Ni 125 Inhlawhna tiin kan sawi zui ang)
MGNREGA leh VB-G RAM G danglamna langsar zualte:
- Ni 100 Inhlawhnaah kha chuan thahruai hmanga ei zawng (Unskilled worker)-te chu ni 100 tal inhlawhna siamsak a ni a, Ni 125 Inhlawhnaah chuan a hming angin Ni 125 siam tur a ni tawh dawn thung a. Ni 100 Inhlawhnaah khan ni 15 chhunga hna thawh tur a siamsak theih loh chuan State sorkar chu thawh loh hlawh (Unemployment Allowance) pe tura tih a ni a, Ni 125 Inhlawhnaah pawh hian chu chu chhawm zel a la ni.
- Ni 100 Inhlawhnaah khan Central sorkar chuan hmanrua leh inrelbawlna, thawh loh hlawh, zangnadawmna leh tul danga sum senso tur kha hmun lia thena hmun thum a tum a, Ni 125 Inhlawhna hi erawh Centrally Sponsored Scheme anga kalpui tawh tur a ni a. He dan hman a nih atanga thla ruk chhungin State sorkarte chuan CSS behchhana inkaihhruaina/thuchhuah a siam tur a ni a, Central sorkar nena sum an intumsem dan tur chu 60:40 (Central:State) a ni ang a. Amaherawchu, North-eastern leh Himalaya state-ah erawh kal dan pangngai 90:10 hman tur a ni a, thawh loh hlawh leh zangnadawmna erawh State sawrkar tum tur a ni thung.
- Ni 125 Inhlawhnaah hian Central sorkar chuan state hrang hrangte milin Financial Year khat zelah ruahmanna (Allocation) a siam ang a, chu ruahmanna chu Central sorkar rawtna anga kalpui tur a ni dawn a. Chu ruahmanna pela sum hman belh a awm chuan state sorkar tum tur a ni ang.
- Ni 125 Inhlawhna hnuaiah hian state sorkarte chuan Financial Year-tinah ni 60 chhunga hna thawh tur pek loh hun tur a sawi lawk tur a ni a, he’ng hun hian hna lak nat lai (Agriculture peak season), thlai chin hunlai leh seng hunlai a huam tel ang.
- Ni 100 Inhlawhna hnuaiah khan Gram Panchayat-te chu anmahni thu neiha huam chhung zela hna thawhte lo en thlithlaitu an ni a, Ni 125 Inhlawhna hnuaiah pawh hian chu chu la chhunzawm tur niin a hna thawh tur kimchang pawh Rules-ah kimchang taka dah tur a ni a. Chu’ng zawng zawng chu ngun taka engkim viltu National Level Steering Committee hnuaiah a awm ang a, state-tinah Steering Committee din tur a ni bawk ang. State Committee hna thawh tur tlangpuite chu (i) Hna dang nena kaih kawp (Convergence) enpui (ii) District-a hna thawh tura ruahman leh state hna thawh tura ruahmante a remchan dan anga kai kawp (iii) National Committee thawhpui.
- He Dan thar hnuaia hna hrang hrang thawh nan hian tunlai khawvel mil hmanraw changkang (Biometric authentication, geospatial technology, mobile application-based dashboard for real-time tracking leh weekly public disclosure system)-te hman a ni ang.
He dan thar hi mi beng a verh hle a, Central-a Opposition lam phei chuan nasa taka sawiselin an dodal a. He Dan hi a hming thar vang ringawt pawha hnawl duh pawlte an awm a, chu bakah Ni 100 Inhlawhna kalphung tam tak a tih bo avanga pawm chi ni loa ngai an tam hle bawk a. Thenkhat phei chuan BJP sorkarin State-te hmasawnna tur hup beh a tumna ni-ah an ngai a, State-te dan chepna tur ni hialin an sawi bawk a. MGNREGA hming thlak a nih nachhan hi RSS lamin Gandhi-a hming thai chhiat an tumnaa ngaih a ni bawk a, chutih rualin kum 20 chuang lo kalpui tawh MGNREGA-a Mahatma Gandhi-a hming kha hman satliah a ni lo a. Central leh State-te’n thuneihna an insemzaina hmanraw pawimawh tak a ni a, mipui rorelna a nihna tih lanna pawimawh tak a ni bawk a.
He Dan thar thlawptute’n an chawngchawi ber chu Ni 100 Inhlawhna atangin Ni 125-ah a pung tawh dawn a, hna thawh hun tur a tam sawt dawn avangin thingtlang miten nasa takin an hlawkpui dawn a ni an ti a. Zir chiannaa a lan dan chuan MGNREGA-ah pawh kum 2020-2021, Covid-19 hri len lai khan 9.5% (72,00,000) velin Ni 100 Inhlawhna hi an hmu tawk chauh a ni a, kum hnih liam ta chhung full quota hmu thei pawh chhungkaw 7% chauh an ni bawk a. Chutihlaia VB-G RAM G “Centrally Sponsored Scheme” tia dah a ni hian MGNREGA-in vohbik chanvo a neih tam tak kha a bo phah dawn ta a ni. Sawi tawh angin he scheme thar turah hian Central leh State sum intum sem dan tur chu 60:40 a ni tawh dawn a, State-te sum dinhmun tha tawk lo nen a huphurhawm zawk hle dawnin a lang a. Hei bakah hian he scheme atan hian political game changer tia sawi fo Direct Cash Transfer (Pawisa dawngtu turte kuta sum pek) hman a ni dawn a, chu chuan State tam takte chu he scheme thara tel ve loh an duh loh phah rinna a lian hle bawk. He scheme tharah hian Central sawrkarin hna a bithliah ang thui tak zawm a ngai dawn bawk a, Tamil Nadu leh Kerala State-te phei chuan mipui hamthatna tur laksakna a ni tiin nasa takin an dodal a ni.
He Dan in a thil sawi tum ber pakhat; thlai chin leh seng lai hun nena innang lo tura tih pawh hi MGNREGA-ah pawh khan sawi hoa kalpui theih sa reng a ni a, thil theih sa reng chhuanlama siam mai mai a ni em tih pawh ngaihtuah tham tak a ni. Bill pu luttu Minister for Rural Development Shivraj Singh Chouhan-ate hian Mahatma Gandhi-a’n thingtlang mite chawikanna a tumna thinlung leh sorkar tha din tumna (Ram Rajya)-te nen a la inmil zelah an ngai maithei a, chutih rualin democracy bulthum, a tobul atanga ngaihtuaha dan siam erawh niin a lang lo a ni.
India Constitution Article 41-a Directive Principles of State Policy hian State-te chu hna thawk tur te, zirna tha dawng tur leh vantlanga hamthatna dawng tura dikna chanvo (public assistance) a pe a, VB-G RAM G Act hian chu’ng chu kalha ngaihna a lian hle a. MGNREGA hnuaiah kha chuan dan behchhana hna thawk tura dikna chanvo pek a ni a, hna nei lote tana remchang, tihmakmawha anga pek a ni a. VB-G RAM G Act-ah erawh hi chuan supply-driven model (Phalna awm hnu chauh hna awm) anga ngaih theihin kalpui a ni a, chu chuan dan anga dikna chanvo awm chu a hnukhniam sawta ngaih a ni. Hei bakah hian VB-G RAM G Act hnuaiah hian sum hman dan tur bithliah (Budgetary Cap) a awm bawk a, mi thenkhat hriat thiam dan phei chuan central sum sih chhuah duh dan ang ngawr ngawra ngaihna a awm bawk a. Sawrkar sih chhuah ang liau liaua ngaihna awm thei hian right aia politics lam hawi a an phah a, chu chu mi tam tak chuan Article 41 kalhin an ngai a ni. State sum tum tur a awm tak avang hian state hrang hranga kalpui dan tur pawh a inchen loh phah thei bawk a, hei hian kan sawi tak vantlanga hamthatna dawng tura dikna chanvo (public assistance) hi a kalh thei ang em tih zawhna lian tak a siam bawk.
Article 41-a Directive Principle hi dan anga lek kawh theih a ni lo a, chutih rualin sawrkar inrelbawlna lungphum a ni thung a. Dikna chanvo dana zira thawh MGNREGA) aia central scheme anga kala, thenkhatah phei chuan intlawhchhan leh zakham nei rana siam nia lang (VB-G RAM G) hian inhnialna chawk chhuaktu lian taka ni ta mek a ni.