- K. Hmingthankaia
Mi thiam leh Grammarian ho hian a tlangpui thuin Mizo tawng hi ziah zawm loh hi an duh tlangpui nia ka lo hriat ve deuh thin avangin, ‘ Lampui chang khatah tu mah an be chhe ngai lo’ tih te hian ziak chhum bung ta rum ila, dik tak ang maw le? te ka lo ti ve thin. ‘Eizawnna’ nge ‘ei zawnna’ tia ziah dan tur lah chu ka buai zawh phah vek bawk. Engpawh ni se, hetiang lam thilte hi chu keia lo buai vena phak tur a ni lova, Mizo tawnga tawng dan tur leh ziah dan tura thu neitu bik, a neitu bik niawm tak an awm kha maw. Anni’n dik leh tha zawk, an duh dan chu an rawn sawi leh mai ang chu. Nimahsela, Mihring Mizo nih ve tho si chuan, sawi chak leh ziah chak te kan lo nei ve thin si a, mahni phak tawk tawka ziah ve tul tih tlatna thlarau chuan min lo man ve leh tlat bawk thin si a nih hi. Mi thiamte mitmei veng chung leh zah leh hlau tak chungin, tlawm leh zah pawh sawi hleithei lovin kan han ziak ve leh chawr mai thin zawng a nih hi. Anni’n duh leh min hau anga, min zilhin min zirtir leh anga, duh leh min nuihzatin min deusawh leh mai a ni ang chu. A thlarau a thawk ve miau si a. Tin, anni min lo khap ngawt theih lah va ni hek suh. Anni ai chuan Editor-ten min chhuahsak duh lovang tih ka hlau fe zawk. ‘ tein=te’n’ tia ziah fo ai chuan, ‘ten’ tia ziah tlang law law thin hi a tha tawh zawk mai lo maw? tih thu te erawh hi chu ka’n sawi lui ve leh talh ange. Mi thiam ho pawi sawi loh nan chuan a tam thei ang ber han ziak zawm lo phawt mai ila.
Lehkha thiam lo ka nih thu hi zep miah lovin ka lo tlangaupui fo tawh thin. Lehkhathiamlo, mimawl, tih hi mihring tu emaw sawina nia ka hriat avangin ziah zawm mai hi kei, uneducated hi chuan thain ka lo ring ve ringawt thin a. Un educated tih zawk tur em ni? Engpawh ni se, Mizo tawng hi chu hnam dang, Sap tawng nena khaikhin fo loh tur tih hi ka ngaihdan a la ni reng.
Lehkha thiam sang, degree leh certificate nei lian nih hi kawng engkimah a lo la tha reng a nih dawn hi tih ka ngaihtuah fo thin. Lehkha thiam sang, degree, certificate neih san ringawt hian awmzia a nei lo. Mahni tuina zawng leh phak tawka theihtawp chhuaha taima taka bei zelte, nuam leh tui ti taka thawka, bei zel leh inzir chho zelte hi mi hlawhtling leh mi chhuanawm, mi zahawmte an ni, te hi kan han ti ve bawk thin tak naa, engkim leh tute pawh kan lo teh rukna chu, an lehkha zir chin, an thiam san leh san loh hi a la ni reng niin ka hre thin.
Politician, MLA leh Minister zingahte, Pathianthu sawi tur leh kohhran hruaitu atante, sumdawng zingahte, mipui hmaa thu sawi turte, mipui convene-a convince turte, vantlang tana rawngbawl tur leh, social activist turte hian mithiam sang chu kan beiseiin, an thu leh hla chu kan zahin kan ngaisang bik tlat thin a nih hi. Misual awm tha duh lo leh thatchhe awm mai maite, ruk hmang leh bum hmang, smugler leh dawt sawi thinte pawh hi, lehkhathiam sang an nih chuan kan en dan leh kan sawi zui duh dan a dang tlat thin. Mi awmdan leh mi tawngkamte, mi thu sawite, mi thil ziahte pawh a mihringin lehkha a thiam san leh san lohah kan lo teh ru a, fak chak leh fak duh bikte, ngaihsan bikte, sawisel ngam leh ngam lohte, hlauh bik leh hlauh loh bikte kan lo nei tlat thin a nih hi.
Mi chanchinte, mi awmdante, mi thil tihte leh an tawngkamte, mi thu ziahte hi kan fak dawn a nih chuan, zahawm taka an hming hi sawilan ngei ngei thin hi kei chuan tha ka ti a. Amaherawhchu, mi thu sawi leh an thu ziahte kan sawisel dawn a nih chuan, deusawh taka an hming pum sawi lung lung kher hi kei chuan mawi ka ti ve lo a ni. Mi fing leh mi thiamte tih dan tur pawh niin ka hre lo.
Chanchinbu lama taima deuh taka thu ka ziah tirh lai vel khan mi pahnih chuan ka hming sawi miah lovin, keimah min tih chhan tih hriat deuh tak hian thu an ziak tawh a. Zu tha zawk awmze nei zawka zawrh a that thu ka sawi chu mi pahnih, Doctoral degree nei ve ve hian an thu ziahah ka hming pum ngei sawiin min bei chiam tawh bawk a. Hydel project outsource chungchang ka ziah chu Engineer pakhatin a article thupui meuhah ka hming pum a rawn ziak kulh tawh bawk a. Mizo tawnga thu ziah dik harsa ka tih thu ka sawi chu mi pakhat, chanchinbua thu ziak thin chuan, grammar ka thiam loh zia chu mak a tih thu chu chanchinbu meuhah, a article thupui meuahah ka hming pum a rawn ziak kulh tawh bawk a ni. Hetianga ti thintute hian, kei hi lehkha thiam lo, mi lar lo leh mi langsar lo, mi rethei ka nih vanga mi zahawm lo ka nih vang ngawta rawn ti erawh an ni kher lo anga, anmahni zawk hi mi thiam leh mi fing, mi lar, mi langsar an nih zawk avanga dik leh tha, mawi nia an hriat zawk vanga rawn ti an ni zawk ngei ang.
Tin, hetia min tih avang hian ka buai phah lem chuang hek lova. Pathian ka tihna avanga dik taka ka nun chhung hi chuan, eng thilah pawh leh, tu lakah mah hian ka zam vak hek lova, Pathian chauh lo chu hlauh leh zah em em pawh ka nei hek lo. Mi chhan ngai khawpa thu te ziak theia min siamtu chu ka fak zawk a ni. Tin, min chawimawi sawtah ka ngai hmiah mai zawk bawk a ni.
Thil tha zawk duh vangin mi thu ziak sawi fiah leh sawisel chang chu a awm tur a ni. Amaherawhchu, mi hming pum sawi lung lung kher lova, mawihnai deuh hleka mimal sawisel hi a tha e, ka tihna mai a ni e. Tuna ka thu ziah pawh hi a duh duhin an rawn sawisel thiang bawk e.
Thil pakhat, mi tam tak leh mi thiamte pawh hian Literature tih awmzia tak sawi fiah fak hi harsa leh buaithlak an ti thin niin ka lo hre ve thin a. A dik pawh ka lo ti ve a ni. Mahse, keima rilruah hi chuan literature tih tak hi chuan awmze fiah fel tak neiin ka hre thin a, mahse, ka rilrua a fiah dan zawng zawng chu tun tumah chuan ka sawi vek lovanga. Tawite chauh ka sawi ang. Literature tha leh dik chuan mi dangteah a tha zawngin nghawng a nei a, literature tha leh dik chuan mi dangteah zunzam leh zun a nei thin, tih te mai hi ka sawi fiah thiam ve dan chu a ni e. Engtin tak chuan lo ngai ve leh hlawm tak ang maw le…
Khi’ng thute khi ka damloh lai, ka pum an zai nawn avanga mahni pawh insaseng thei lo, zun leh ek cheh nuaia ka mut laia ka rilrua thil awmte an ni a. Mi tam tak tan chuan thil ho leh nuihzatthlak tak pawh ni mah se, ka phak tawk ka han phuhchhuak ve mai mai a nih khi.