Mizo hmeichhiate tan fimkhur a ngai

  • Dr. C. Lalrampana

Khawvelah leh India ramah “mahni bialnu/ bialpa that” hi data chiang taka chhinchhiah a awm lo va, mahse “intimate partner homicide” tih chungchanga UN leh research data atangin hetiang hi a ni: Khawvel pumah 2023 chhung khan hmeichhia leh nula 51,100 vel chu an bialpa/pasal emaw, an chhungte’n an that a ni. Chu chu ni khatah mi 140 vel a ni tihna a ni. Darkar 10 danah hmeichhe pakhat zel an thi tihna a ni. Hmeichhe thahna zawng zawng atanga chhut chuan 38.5% – 47% vel chu an bialpa/pasalte’n an that a nih chu!.Mipa thahna lamah erawh 6.3% chauh a ni. Mipa tam zawk chu pawn lamah an thi tlangpui.

Research dang pakhat chuan khawvelah hian inthahna zawng zawng atanga 13.5% vel chu bialnu/bialpa/pasal/nupui inthahna a ni tiin a sawi.

India leh Asia lam
UN report 2023-a a lan danin Asia-ah chuan hmeichhia 100,000 zelah 0.8 an ni. Europe leh Americas aiin a hniam zawk.

Mahse, hemi chhungah hian “bialnu/bialpa” chauh ni lovin chhungkua zawng zawng a tel vek.

India bikah chauh “bialpa/bialnu inthat zat” kumtin engzat nge tih chhinchhiah hran a la awm lo. Police/NCRB data-ah chuan “domestic violence leh thuam chhawm [dowry death]” lam a lang tlangpui a, bialpa/bialnu inthat bik chu a hrangin an la chhinchhiah tam lo.

India hi hmeichhe tan a hlauhawm ber a ni tih UN-in a sawi nawn fo. Africa-ah hetiang hi a tam ber thung: kum 2023-ah 21,700 a awm. Europe leh America-ah chuan bialpa/pasal-te’n an that tlangpui zawk a, Asia leh Africa dangah erawh chhungkua an tel tam zawk.

Data hi kum tin a inthlak ve thin a, 2022 ah chuan 48,800 an ni a, 2023 ah 51,100-ah a pung hret. A pun chhan chu inthat an tam vang aiin data a kim zawk vang niin an a lang.

India ramah mahni kawppui bialnu that (murder) chungchang hi kumtin a danglam zel thin. Engzat nge awm tih chu chhinchhiahna pakhat chauh a awm lo. Mahse, thuchhuah leh crime report-te hmangin Kum khat chhungin bialnu-bialpa rawng taka inthahna case tam tak a thleng thin. Mahse, National Crime Records Bureau (NCRB) chuan “mahni bialnu that [murdered]” tih category hran a nei lo. A tam ber chu tual thah; chhungkaw buaina; domestic violence; emaw jealousy/emotional conflict hnuaiah an dah. Chuvangin, “India ramah mahni bialnu that engzat nge awm?” tih zawhna chhanna dik ber chu: a zat chiah hriat theih a ni lo. Mahse, kumtin inkungkaihna avanga inthahna case tam tak an report thin.

India ramah “mahni bialnu that zat chiah” chhut theihna official number a awm lo va, mahse, survey leh data awm sa atangin hetiang hian a hriat theih. Thalaite zingah Pune khawpuia mi 20-29 inkar, la innei lote zinga survey pakhat chuan 76% te chu inpawhna vawi khat tal an lo nei tawh tih a lang. Hmeichhia 84% leh mipa 70% te an ni. An relationship tan hun median chu hmeichhia 17, mipa 18 vel a ni.

Dating app leh online scene
India-ah dating app hmangtuah hmeichhia 26% chauh an ni a, mipa 3:1 velin an tam zawk. Mobile internet hmangtu 90% vel pawh mipa an ni. Chuvangin, online ah chuan 75% mipa, 25% hmeichhia vel angin a ngaih theih. Hei vang hian mipa tam tak tan chuan “bialnu hmuh” a har deuh bik a, hmeichhe tam zawkin bialpa an nei hma tih a lang bawk.

Dating app dang
Discreet dating app hmangtu India-ah 4.5 vbc an awm tawh a, kum 1 chhungin maktaduai 16-in an pun belh a ni. Extramarital app pakhatah pawh maktaduai 4 an tling tawh.

Hlimna lam
Ipsos survey 2025-ah chuan India mi 63% chauh an love life-ah an lungawi. Mipa 47% in bialnu thlan dawnah “hmangaihna” an ngai pawimawh ber a, hmeichhia 29% chauh an ni thung.

Official takin “engzat nge bialnu nei” tih chhiar dan a awm lo. Survey atang chuan thalai tam zawk in relationship an nei tawh tih a lang.

Mahse, online dating-ah mipa leh hmeichhia ratio a inan loh lutuk vangin mipa tam tak tan chuan bialnu neih a har an ti tlangpui.

Mizo zingah nupa inthat, mahni bialnu that, hmeichhia pawsual zawha that, hmeichhe kumtling lo pawngsual zawha that zui chanchin rapthlak tak tak kan hre zing ta hle. Kristian 87.15% awmma rama thil thleng atan chuan a rapthlak mah mah ta!

Hmeichhe kum tling lo, nula etc. chin hriat loha bo, a tawpa rawng taka thahzui takte chhui chhuah tur a awm fo ta mai. Hman kumah Aizawl veng pakhata nula hmeltha tak pakhat chu amah ngaizawngtuin tel tina tui a chhip chhuan laiin a hnung lamah chemtea vit thutin a that tawh tih hriat a ni. Hetiang deuh hian nupui fanau nei lai pa pakhatin hmeichhe pakhat a pawngsual hnuah rapthlak taka sawisain a that tawh bawk. Huihah! Sawi tur a tam sawisen a ni lo.

A bikin kan Mizo hmeichhiate hian bialpa/pasal neih hi fimkhur lehzual se a tihzia ngawt ang. Ruihhlo ngai, zu ngawl vei leh nungchang bawlhhlawh tak tak nei pawh bialpa/pasal atan timna tel miah lovin an nei ngam zel. An huaisen takzet. Ramdang leh state dangah pawh hmamdang pasal neia mahni chauha umzuia awm hilh ngam an tam hle. Hemi kawngah ngat phei hi chuan Mizo mipaho aiin an huaisenin an kawlhrâwng zawk daih. Mahni bialnu/nupuite rãwng taka that hreh miah lo, hal hlum ngam hial pawh hriat tur an awm ta! Hetiang hi a nih rualin hmeichhia pawh mipa hlauhna leh zahderna nei lêk lo, hnehsawh taka mahni bialpa/pasalte tawngkhum thin leh chetziaa lantir thinte an awm bawk. Chuvangin, kan Mizo hmeichhiate pawh hi inenchiang se a tihzia ngawt ang. Ka la hriat reng chu hman kumah pa pakhatin a nupui râwng taka a thah duh loh entir nan Aizawl khawpuiah MHIP huaiihawtin kawng an zawh a, an au hlaah -”Chumi khami chuan a nupui kan hmeichhepui chumi khami chu rawng taka a thah avangin Mizo hmeichia tumahin a thattu chumi khami hi pasalah neih loh tur” tiin an au rual dual dual a, mahse, a hnu rei vak lovah hmeichhe pakhat chuan “Duat, in fian ka lo fian ve teh ang” a ti ni ngei tur a ni. “Tiam tlat e” a tihpuileh thei tho niin sawi a awm.

Bialpa/pasal neih turah hmeichhiate hi fimkhur se, MHIP pawh hian hetiang lamah hian awareness campaign uar zual sauh sauh se a lawmawm ngawt ang.

Leave a Reply

error: Content is protected !!