- Mahmuaka Chhakchhuak
Kan ram hruaitute chuan Feb. 23, 2022 atanga March 10, 2022 thleng zoram mipui nuai 12 vel te tan rorelna an neiin sum leh pai hman turte mai bakah dan leh dun lamte pawh sawihona an nei a ni. He Session hi Live-a pekchhuah a nih avangin TV atangin leh Cell Phone atangin kan lo en ve thei bawk a, mit leh beng a tlai thin hle mai. Nuai Za chungchangte, in Bye bye chungchangte leh Zawngtah ziahna sawirik chungchangte chu thil sawi chakawm tak nimahsela sawi rih ta lo ila. Mit leh beng fah tu ber leh a hnu lamah pawh vawi tam tak ka ennawn fo thin Thusawi ropui tak chanchin hi tun tum chu i han sawi teh ang.
A sawitu chu Lalrindika Ralte a ni. Budget pharh a nih dawna a sawi a niin ‘He budget lo hi kan ramin hmachhuan tur kan nei lo a, a chhiat leh that hi chu kan ram mipuite’n an la hre turah ngai ila’ tia bul tanin budget chhung lam sawi loin a ngaih pawimawh lam a sawi zawk a. Kan ram leh hnam tan kan penchhuak kan inti a, kan inpekna hi ennawn fo a ngai ka ti a tiin a sawi chhunzawm nghal a. He tawngkam hi ram roreltute zawng zawng hian hre nawn mawlh se a duhawm takzet a ni. Ram leh hnam rawngbawl tura kan inpekna hi ennawn fo a ngai a tihna chhan hi thil pawimawh tak a awm a ni ngei ang a, chutah chuan amah ngei pawh a insawi tel ngei bawkin a rinawm. Ram hruaitu kan neih mekte zingah hian ram mipuiin kan tangkaipui lem lote hi awm theih ni awm tak a ni a, thenkhatte phei chu an hnathawh that lam sawi aimahin fiamthu thawh ni siloa fiamthu thawhtu ang maia kan lo nuihpui zawkte pawh an awm thei awm e. Heng vang takte hian ram leh hnam rawngbawl tura inpete hian kan inpekna hi ennawn fo ngai a ti a ni theiin a ngaihbel theih.
A dawt lehah chuan keini aia dinhmun chhe zawk leh tha lo zawkte nen hian kan intehkhin tur a ni lo a, hmalam pan tur kan nih avangin kan phak lohte hi um tur kan ni. Kan thenawm State-ah Corruption a tam, Mizoram chu la tha tak kan ni tihte kan sawi thin a, amaherawhchu hma kan sawn dawn chuan keimahni aia tha zawk, fel zawkte kan um tur an nih avangin chutiang zawng chuan ngaihtuahna kan neih a thain ka hria a. Tin, sorkar hmasa pawhin an tia lawm tih vangin thil tha lo tihna permit atana chutiang hmante chu a awm thinin ka hria a, hei hi a pawi ka ti a. Sorkar hmasain thil tha lo an lo ti thin a nih chuan keini chuan kan ti ve lo ang tihte hi kan sawi dan leh kan dinna nisela thain ka hria a. Tin, hei kan state hi kan hria a, a nihna takah chuan sum leh paite hi engtikawng maha kan neih hnuk hi mi pangngai tak chuan a rinawm lohin a theih loh hrim hrim. A chhan enge kan tih chuan thawhchhuah hi kan nei tlem em em a ni a tihte hi a dik ngawt mai.
Tin, tunah hian kan ram economy, kan innghahna hi enge ni ti ila a eng ber hi nge tih hi a hriat mang loh a ni. Sum inrenchem hi chu kan ngai reng, kan ngai reng bawk dawn tih chu a hriat a, tun dinhmunah phei chuan sum hi ren tur a awm em tih pawh kan hre lo a, keini chuan kan hre phak lo a. Tin, sum hi a tam laia ren tur a ni a, a tam laia kan ren loh chuan a a tlem hunah chuan renin awmzia a awm lo a chuvang chuan management hi a pawimawhin ka hria a, kan ram leh hnam tan tak tak hian sum leh pai hi i hmang thin ang u a tihte hi hriat thar nawn mawlh mawlh tlak a ni.
Ram changkang zawkte hian inrenchemna hi an lo kalpui nasa khawp a, chung avanga dinhmun thaa ding te an niin a hriat bawk a ni. Singapore khi kum 1965-a Independence ram an ni a, an ram hruaitute dik avangin khitiang dinhmun khi an thleng a ni. Inrenchemte hi an lo kalpui nasa a, Japan ramahte pawh chuan AC te hi 25 degree celsius aia hniamin a tih theih loh tih an sawi a, chutiang chuan kum 1975 daih tawhah khan an lo kalpui tawhin tuar hram hram tura thuziakte an tar a, chutiang chuan keini hi inrenchem mamawh tak, mamawh reng, mamawh zel tur kan niin ka hria a, tunah helai hmun (Assembly House)a mi 40 awmte hi kan pawimawh em em, kan ram leh hnam tan keini lo hi vauchher tur tumah an awm chuang lo tih pawh kan hriat chian a pawimawhin ka hria tihte a sawi bawk a. Sawi belh chiam a chakawm a, hmasawnna tura sum ruahman ni reng chunga tute emawin an duh dan dana an lo hmang emaw tih mai tura Contractor hming pawh niloa hming hawh hmanga hnathawhte ngei pawh House-ah sawirik a ni ta hial mai te pawh chuan ngaihtuahna a ti kal thui viau bawk a ni.
Helai hmunah hian ram mipuite tan rawngbawl turin kan awm a, ram mipui nuai 12 vel lek kan ni a, chutiang lek kan nih lai avang chuan inhmangaih ang u, dawt te hi inhrilh kual inhrilh kual lo ila. A nihna takah chuan kan inhre vek a, Contract tihte pawh hi a thawktu kan inhre vek a, hmangaih takin rawng inbawlsak ang u. Helai House-ah thahnemngaih thute kan sawi chhuak ve thin a, thil dik lo te kan han sawi thinin thil tha tawk lote kan han sawi ve thin a. Amaherawhchu dik lo hi kan haw mang lo nitein a hriat thin a, diklote hi kan tan thin nitein a hriat thin. Tin, hetiang kan sawi hi mimal inbeihna ang dawn dawn tein dawnsawn a awm thinin ka hria a, a nihna takah chuan mimal tumah kan inhaw lo, thahnem kan ngaiin a chhe laite kan hre ve a, chungte chu kan sawi chhuak thin a ni. Chuvangin a tha lo lai alo awm a nih pawhin kan hotute’n hei chu kan endik ang, a tidik lo an awm a nih chuan kan hrem ang tihte hi kan tawng dan nise tih hi ka sawi duh a ni a tihte phei hi chu kohhran pulpit tinah hian sawirik theih vek ni thei hial sela a duhawm mang e.
Sorkar zahawm i siam ang u, sorkar rintlak i siam ang u a tihte hi kristian rama ram leh hnam rawngbawltute tan hian ava han pawimawh tehlul em. Zoram mipuite pawh hian sorkar siamtu kan niin, kan aiawh turte thlangtu kan nihnaah hian min rawktu tur sorkar hi kan thlang chhuak palh ang e, i fimkhur ang u tia a tlang a kawmna phei hi chuan zoram mipui zawng zawngte hian i hre nawn mawlh mawlh ang u. Hetiang renga Assembly House chhunga thusawi ropui hi ka la ngaihthlak loh avangin ka thinlungah a ri nawn fo a, a rik reng fo pawh ka ring hial a ni. Chhinchhiah tlak a niin vawn reng tlak a ni a, theihnghilh phal rual a ni lo.