DARCHHAWNA KAN SAWI VE NI

Mizote hian mi ropui tak tak leh kan hnam tana mi hlu tak tak, sulhnu hlu tak tak hnutchhiah kan nei nual a. Chung zinga mi tam tak chuan, an chanchin hi an thup emaw ni chu aw, tih theih turin an khawsa a. A hretute chuan chawimawi thin mah se, mizo pum huap anga an chanchin sawi khat tak an ni fo! An hlutna phei chu a bo chuang hauh lo a.
Mizo mi ropui tak tak chanchin leh an hlutna hi tawite tein ka ziak zauh zauh a. Mi hlutna, mi thatna, mi ngaihsanawmna hi sawi ila, in fah tawn ila, mi tha zawk, khawtlang nun tha zawkah kan chhuah ka ring thin.
Kan titinaah te, kan inlaichinnah te, social media-ah te, a ni lo zawng ngaihtuahna senna (Negativity) hi a nasa em em a. A hahthlak thin. Hetiang beihletna pakhat chu mi tha te chanchin tha leh mi ropui te chanchin ropui leh mi inthupte hlutna hai chhuah leh sawia, chawimawi hi a ni ang.
Mi ropui tak pakhat chanchin vawiin chu kan sawi dawn a ni. Kan sawi tur hi Darchhawn a ni. Pu Darchhawna hi mi ropui tak mai a ni a. A ropui zia leh a rilzia leh a thukna hi belchiang a piangin an chian ka ring. Duh aiin kan hre tawk lo deuhin ka hre thin a. Tawitein ka han sawi ange.
- Autobiography a ziak a. A autobiography hi a awm tih ka hriatna a rei tawh a. A zuar chhuak meuh lo a nih hmel a. Lei tur ka hmu zo hlek lo a. Ka chhiar duh si avangin, an inah Vanrozami va kal teh ka ti a. A va kal a. Copy hnih chauh file copy an lo nei a. An phal meuh lo dawn na a, Pu Darchhawna a han sawi pui a. Ka tan chuan, a phal ta hlauh a. Ka kutah a lo awm ta a ni.
Autobiography bakah hian lehkhabu 22 a ziak a. Music, Theology leh History a tam.
- College Pathumah Principal a ni a. Art and Culture Department-ah director a ni a. CMO-ah OSD a ni tawh bawk. NEHU hnuaiah Mizoram campus-ah OSD-in a awm tawh bawk a. Mizoram campus bultantu a ni.
Historian a ni a. Australia-ah Pathian thu zir chhuak a ni a. Solfa thiam a niin, hmar bial ti harhtu a ni. Music a thiamin a hre em em a. classical Music thlengin a hre ril hle. KTP leh YMA hruaitu hlun a ni a. Lunglei sub-Headquarters president thin niin, CYMA OB hlui a ni bawk a, kohhran upa a ni bawk.
PC Laldingngheta sawi ka la hriat reng pakhat a awm. Vawikhat chu an kohhranah zaipawl lar tak pakhat hi an zai a. Upa Darchhawna hi inkhawm hruaitu a ni a. An zai zawh chuan, thil dang an han tih zawhah a sawm nawn leh a. “An hla ngai kha note chanve-a hniamin han sa leh teh se” tiin a sawm a. An han zai leh chu, mawi tak a ni, a ti. A hma ai fein a mawiin ngaihthlak a nuam zawk ta a ni awm e. Chutiang chu a ni, Upa Darchhawna chu.
- Essayist tha a tling a. Thuamtea Khawlhring phei chuan, ‘Mizo essayist tha ber’ah a pawm a. Kan ngaihdan a inang. A hriatna a zauin a thuk a. Philosphy tha tak a nei a. A essay te hi a khal tha hle. Beisei ram 1 leh Beisei ram 2 -ah khan a essay ho chu a khungkhawm. Fel fai takin, chiang tak siin, thu tha tak tak a chai a ni.
- History, Music leh Theology lam kutchhuak angah a. Kristian Hla bu buatsaihna kawnga mi pawimawh a tling pha a. A hla lehlin, Khb 4 na te hi hla tha a tling.
- Mizo Academy of Letters hruaitu hlun a ni a. President te pawh a lo ni tawh. Mizorama hindi a darh zauna tura tha thawhhlawk tak a ni bawk. Mizo history Association puipa a tling. Kohhran leh vantlang thila a inhmanna a ropui a. Chawimawina pawh. dawng nasa.
- A hriatna a rilin a nghet a. Mizo hla hriatna kawngah phei chuan a aia hre tur hi an tam ka ring lo. Culture kaihhnawihah pawh a ni ang. Amah hi ‘institution’ a tling, an tih ang chi kha a ni. Symposium pakhatah resource person-ah a tang a. Khata tang khan a ropui zia leh a hriatna thukzia ka man fiah.
- Padma Shree (2005)te, Academy Award (2004) te dawng tawh a ni a. Best Citizen of India (1998), Millenium Award (2000)te, Shri Ganga Sharan Singh Puroskar-1999 te pawh a dawng a. Award leh chawimawina dang pawh a dawng teuh mai. Ka hmuh dan chuan, pa chapo lo tak mai leh inti vei lo tak a ni. A kut chhuak leh a sulhnu bihchiang chuan an ngaisang ang. Hriatna buhzem pakhat a tling.
- Public service-ah a damchhung hun tam tak a hmang a. Sulhnu hlu tak tak a hnutchhiah. Amah ang hi Mizo zingah lo pung deuh deuh rawh se.
Symposium pakhatah resource person-ah a tang a. Chumi tum chuan ka tel ve hlauh mai a. Ngaihnawm ti takin ka ngaithla a. A hriatna thuk lutuk kha mak ka ti a. Zawhna chhan theih loh a neih ka hrelo bawk a. A chhang ngaihnawm viau zel bawk a. Anni ang ni ve tur chuan tawn leh hriatbelh tur kan la ngah hle a ni.
PU MENA CHANCHIN :
Mizote’n Pu Mena kan tih mai thin hi Enoch Lewis Mendus, a ni a, Zosap te zinga Mizorama awm rei pawl tak a niin, 1921 atanga 1944 chhung khan Mizoramah a awm a. Zosap te zinga huvang leh huhang ngah pawl tak a niin, Mizote pawhin an ngainat ber pawl a ni a. Zosap zahawm ber pawl, Kohhran inrelbawlnaa mi chak leh ropui a niin, Mizo Kohhran inphun ngheh kawngah pawh mi pawimawh em em mai a ni.
Fiamthu duh leh hlim thei a ni a. Heti lam kawngah hian a chanchin hi an sawi zauh zauh a ni. Indopui Pahnihna vanglaia mizo te awpkhawmtu, Missionary Pastor zahawm tak a ni.
27th December, 1887 khan Wiston Village, Wales-ah a lo piang a. Pastor fapa a ni. Kum 1913 khan Pastor atana nemngheh a ni a, Cardiff khuah a awm a. Pu Zosaphluia zu zinin a rawngbawlna report a pekah kohhran 174 lai a enkawl thu a sawi chuan a rilru a khawih hle a, Missionary atan a inpe ta a. 1921 khan India ram a lo thleng a, 1922 January-ah Aizawl a lo thleng a, 1944 February thla khan Mizoram a chhuah san. Hemi hnu hian tumhnih zet a lo zin leh a ni. Ani hi Welsh Missionary kan neih pathumna a ni. Saphluia leh Sapthara hnua lo chhuak a ni.
Mizorama a lo thlen tirh hian Mizoram hi Presbytery pathumah then a ni a, chung zinga mi Khawthlang Presbytery chu aman a enkawl a, Dawrpui atangin a enkawl. A bial a zau hle a ni. Mizoram hmun thuma thena hmun khat a enkawl a nih chu.
Tumkhat chu khawchhak bial an zinnaah, a lar ve tawh viau hian a inhria ni tur a ni, khualzin rual khat hi ‘Tunge ka nih, min hria em?’ tiin a zawt a ni awm a, anni chuan, ‘Ka pu, Pi Zaii i ni em?’ an lo ti a!
Sikul lam enkawl tu a ni a, Mizoram sikul lama thu ber a ni. Pu Mena zirtirna pawimawh tak mai chu, lehkha thiamna leh Kut hnathawh hi a kal kawp tur a ni a ti. Tuna Synod High School hmun hi ama ho an laih zawl a ni. Zoram a chhuah san hnua a lo kal leh, 1950 kha Aizawl leh Lunglei kawng laih tan tirh lai a ni a, ‘Thlalerah Lalpa kawng buatsaih ula, ram rovah kan Pathian tan kawng ti rual rawh u( Isaia 40:3)” tiin Bawngtuthlawh a chek tan a, a hnuah mipuiin an chhunzawm ve leh ta a ni. Chu chu January 20, 1950 a ni.
Bible lehlinnaah pawh hotupa a ni a, a ho hian Bible a bu tam tak hi an let ling a. A tir chuan Mizo tawng hi har a ti khawp a, ‘Engngatinge Pathian hian tawng chi hrang hrang a lo siam chu le?’ a ti hial a ni. Puitlin hnuah tawng thar a zir a, har a ti hle a, a hnuah erawh chuan chu tawnga Bible lehlinnaa hotu ber a lo ni chho thei hial a. Zirtur kan ngah hle. Theological College-ah hun engemaw chen hotupa a ni bawk. Aizawl Theological College pawhin a kaihhruaina hnuaiah hma a sawn hle a ni. Mi tak tak, mi inpe leh inngaitlawm a ni a. Nupui nei lo a rawngbawla inhman zawh a tum a, Board-in nei tura a tih angin, 1935 khan Gwen Prys- nen an innei.
Mi mawl leh mi mifing, mi lian leh mite thliar ngai lo a ni a. Ama nun ngeiin chanchin tha a hril a ni. A zirtirna chu amah ngeiin a zawm a. Mizo puithiamin inthawina a hlan lai pawhin ngawi rengin a lo en ve mai a, ngawi renga chanchintha hril angaih chang a awm a ti a ni. Kan nun hi chanchin tha hrilna pawimawh tak a ni reng a ni.
Mizote a ngaina em em a, Sap rama a in pawh ‘Zoram’ a vuah ngat a ni. Tuipuiral ram hla takah A rawngbawl saka a damchhung hun tha zawng zawnga a hman zawh na, ringtu rinawm te Chawimawitu tur hnenah Thawhlehna nia lawman ropui zawk dawng turin, mawi zawka thuam thara awm turin March ni 10, 1982 khan kum 95 mi niin Chatuan Chawlhna hmun duhawm zawkah chuan a haw ta a ni. A lallukhum chu a chhah ngawt ang.
Pu Mena chu a thi tawh a, Pu Mena chu a nung reng ang.