AIZAWL LEIVUNG

  • HC Vanlalruata

Tunlaiin National Highways and Infrastructure Development Corporation (NHIDCL) hnuaia thawk contractor-te’n Mizoram hmun hrang hranga kawngpui sial zauh hna an thawhna kawngah an leivung paih dan sawiselna a nasa hle a. Mipui vantlang tana thawktu Pi Vanramchhuangi (Ruatfela Nu) leh a thawhpui Youth for Environment Justice Mizoram (YEJM)-te’n nawrhna huaihawta thuneitute hnena lehkha nena an chhutzui thu kan hre theuh awm e.
Mizoram Environment, Forests and Climate Change department hotupa ber PCCF chuan DFO te hnenah an bial chhung theuha NHIDCL te kawngpui laih endik a, ramngaw leh nungcha humhalhna dan dinglai kalha thiltih a awm em tih chian tura enfiah vek turin thu a pe ta a. DFO-te hian an bial chhung theuhva kawngpui laih dan endikin, thenkhat chuan hna thawk chhunzawm lo turin thu an pe a, insawifiah turin hnathawh mek enkawltute an ti bawk.

NHIDCL hnathawhna hmun district hrang hrang bawrhsapte pawhin, hei hi an en zui tih pawh chanchinbu lamah kan chhiar awm e. NHIDCL hi India sorkar laipui a Ministry of Road Transport and Highways ta leh, he ministry hnuai a hna hmu a thawk an ni a. Sorkar company an ni a, sorkar duhdan anga Parliament dan siamte ngai pawimawh a zawm tur bera ngaih an nih laiin a bawhchhe nasa ber bera an tang hi na taka khak an ngai a ni.
Hetianga NHIDCL an khawsak chhan hi an contractor-te zir lohva puh vek ngawt theih a ni lova. Contractor-te leh NHIDCL hotute hian a mawh an phur tlang vek a ni. Khawvel hmun danga thil thleng tawhte nena ngaihtuahin, hlawkna uchuak tak um luat avanga ramngaw chhunga nungcha leh lui a nungchate chhiat vekna pawisak miah lohna thinlung atanga lo chhuak a ni a. An mihringpuite ngei pawhin an tuar dawn tih hrereng chunga, sum duh luat avanga hetianga thilti hi an ni tih hi thil chiang em em a ni.

NHIDCL leh a hnuaia thawk contractor-te hi mimawl an ni lova, keini aia fing zawk, an thiltih mekin ramngaw leh a chhung a nungcha awm bakah, kan ram lui a tihchhiat dan tur te, kan ram lui a sangha leh nungcha dangte a thah buaih buaih dan tur te hre pha vek an ni. Chuti chung chunga an leivung paih dan dik lo leh dan kalh a an chetna ngaizam thei a an awm hi thlarau chhe ber chi an chan vang a ni mai a, chu chu tangka sum a duhám uchuakna thlarau a ni.

Anniho bakah hian hetiang ngaimawhtu tur leh ramngaw leh lui humhalhtu tura ngaih, hlawh tha tak nei a sorkarin a chhawrte nawr kal an ngai ziah mai hi a pawimawh hle. Mizoram sorkar hnuaia department-te hian dan hmanga thuneihna pek an nih rualin mawhphurhna pek vek an ni a. Allocation of Business Rules-ah an chanpual leh mawhphurhna sem vek a ni. Chutiang a nih lai chuan chanchinbu emaw media dangah emaw a eiru a puhna awmte, kawng laih avanga nasa taka environment tihchhiatna a awm tihte an ngawihpui tlat a, danin mawhphurhna (statutory duty) a pek bawhzui tum miah lo hi an tam em em a.

He’ngho tam ber hian an hlawh tihpun bak hi chu mut-mawh-hnar-mawhah an neih lem lova, an mawhphurhna leh tihtur (duty) lam hi chu an tuipui vak lo deuh vek. Chutiang chu kan sorkar hnathawk zingah hian kan khawi tam em avangin mi huat hlawhin hlawh nei ve hauh lo chu sawi loh, mahni insengsovin mi thenkhat chuan he rama thil dik lo hi an do tauh tauh a ngai ta fo a nih hi. Sorkar, department leh sorkar hnathawk tam ber hi chu wheelbarrow ang deuhva nawr kal chawp ngai vek an ni.

Kan ram leh hnam thil (issue) tak tak ni si a, ngawih kan chuh thei lutuk hi chu inenfiah chu kan ngai a ni. Thil ho te te buaipuiin kan inpunkhawm hluai a; a hnu-a inchhira zah lehna tur te a lo ni hlawm leh ta dah a. He ram leh hnamin a mamawh dik tak, kan ram neihchhun, a dang kan neih miah loh humhalh tura chét lâkna tak tak tul ngawih ngawih a ngawi thei em em, thu ho mai mai a arbawmchhe hal ang mai a reilote atan a alh hluai hruaitu kan la nei hi a vanduaithlak a ni.

NHIDCL kawngpui laih chungchang kan sawi hi entirna mai a ni. Anni’n Mizoram kawngpui an khawih hma daih tawh hian kan leivung leh bawlhhlawh paih dan dik lo hian nasa takin Aizawl khawpui leh a chhehvel ‘environment’ hi naménlovin a lo tichhe tawh a. Aizawl khawpui tlawh tichakawmtu ‘Zawlkhaw sira luang del del’ Chite lui ngat pawh humhalh a humhim turin ‘Save Chite Lui Coordination Committee’ din hial a ngai ta a, an dinna pawh a rei tawh viau. Aizawl khawpui a cheng mipui nuai 3 vel tui tlan lai ngei mai, Tlawng lui chu kan bawlhhlawh leh leivung paihin lui tenawm leh nù em emah a siam mek a.

Chu tui nu leh tenawm chu keimahni kan inbarh a ni a. A zahthlak tawpkhawk tih bakin sawi ngaihna a awm lo. ‘Zawl khaw sira luang del del’ ti a Chite lui chawitu tho, kan hla kungpui Rokunga’n ‘lengngha vangkhua’ (sangha tamna khawpui) ti a a lo chawi Tuirial pawh a nu ta reng mai a, kan khawpui chawi vela lui zawng zawng tihbawlhhlawh a tihnut hi kan pawisa lova, sum sen tlem duh vang thovin kan duh duhna kawngpui sîrah kan bawlhhlawh leh leivung chu kan bun ta mai mai hlawm a ni.

Chu mai a la ni lova, kan khawpui chhung kawngpui sira bawlhhlawh leh leivung bun ta mai mai duh khawpa changkang lo (uncivilized) hi tun kum zabi-ah hian kan lo la ngah mai a lo ni a. Hla deuhva paih chuan diesel/petrol hman a tam dawn tih hria a, zan thim lai chuha kawngpui sira bun ta mai hi an tam hle a, Aizawl khawpui chhung kawngpui engemawzatah hian hmuh tur a awm reng a ni. Hei pawh sum sen tlem duhna leh tangka sum ngainatin a hrin chhuah tho a ni – mahni mihringpui, kan chenpuite ngei zah (respect) hauh lohna thinlung nen.

Hei hi kan dinhmun dik tak a ni a. Chutiang a nih mek lai chuan Mizoram chhunga rawn thawk company thenkhat hian an hnathawh chhunga an khawsaka an chenna tur, in an sakna tur dawhzawlna atan leivung paihkhawmna an siam a, an hmang tangkai hle. Aizawl khawpui-ah hian in kan sa reng dawn a, thil dang dang atan pawh lei kan lai reng dawn. Chu kan leivung senghawina tur leh leivung ngei chu hman tangkai theih dan tur hi UD&PA emaw AMC emaw hian ruahmanna fel tak a siam a hun tawh hle.

Bawlhhlawh ngei pawh hman tangkai theihna hunah kan cheng mek a. Leitha (organic manure) te leh alkatra aia plastic chhia hman pawh kan thiam tawh. Chutiang a nih lai a leivung paihin min la tibuai reng mai hi chu helam a mawhphurtute’n ngaihtuahna thar senga tan an lak a ngai tawh a ni. Kan khawpui chhunga lei laihna vung hi Aizawl chawitu luite tihnut leh a chhunga cheng nungchate suatna atan hmang lova, stadium, khelmual leh sorkar in sakna atana hman tura paihkhawmna hmun engemawzat siam a hun ta a nih hi.

Kan ram leilung awmdan kan hria a, zawl kan neih tlemzia pawh kan hria e. Chutiang a nih lai chuan Aizawl khawpui bula luite tibawlhhlawh lo tur leh, leivung paih khawmna hmun engemawzat siam a, chu chu a hnu a hman tangkai leh tura ruahman hi a hun tawh hle a ni. Kan AMC councilor leh thuneitu zawng zawngin hei hi ngaihtuah sela. Property tax atanga an sum hmuh hmanga an biala engemaw mai mai thil an sem ai chuan, he an enkawl khawpui tana hlawk tham tur leh environment venhimna lam hi hawi tawh lul teh se.

Leave a Reply

error: Content is protected !!